Адчынена падпіска




старонка1/7
Дата канвертавання01.04.2019
Памер2.47 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7


р



Кожная акруговая і раённая арганізацыя КПБ, кожная ячэйка, кожны камуніст і камсамолец павіннывыпісваць і чытаць „Бальшавік Беларусі"

АДЧЫНЕНА ПАДПІСКА на 1929 ГОД



НА ШТОМЕСЯЧНУЮ ЧАСОПІСЬ









Орган ЦК КП(6)Б

ш &

У ЧАСОПІСІ НАСТУПНЫЯ АДДЗЕЛЫ:

  1. Кіруючыя артыкулы па асноўных пытаньнях

партыйнае работы. Артыкулы аб гаспа- дарчым і культурным будаўніцтве. Абмен вопытам практыкі партыйнае работы. Артыкулы на міжнародныя тэмы.

  1. Наша трыбуна.

  2. Пытаньні партыйнае работы на- мясцох, аб Чыр-

вонай арміі і г. д.

  1. Гісторыя партыі.

  2. У ЦК КПБ. У ЦКК КПБ. У ЦК ЛКСМБ.

  3. Крытыка і бібліяграфія.

УМОВЫ ПАДПІСКІ:

ДАДАТКАМ ДА ГАЗЭТЫ: „Зьвязда", „Полесск. Правда", „ЗаряЗапада", „Камуніст“ — 1 мес. 25 н.

1 год . 3 р. —

1 мес. 3 мес. 6 мес. 9 мес. 1 год

35 Н. 05 К. 10 К.

  1. р. 15 К.

  2. р. 20 К.

  1. Р

  2. Р

ПАДПІСКА ПРЫМАЕЦЦА: ва ўсіх паштова-тэлеграфных канторах і аддзяленьнях, усімі аддзяленьнямі Белдзяржвыда- вецтва, аддзяленьнем „Нзвестнй" і „Правды" і яго агентамі, спажывецкімі крамамі Белкаапсаюзу, кантр- агенцтвам друку і рэдакцыямі газэт „Зьвязда' „Полесская Правда“, „Заря Запада“ і „Камуніст".

Адрас рэдакцыі: Менск, Савецкая, 45, ЦК КП(б)Б.

Пролетары ўсіх краёу, злучайцеся!

МАЛАДНЯК

ЛІТАРАТУРНА - МАСТАЦКАЯ І ГРАМАДЗКА- ПОЛІТЫЧНАЯ ЧАСОПІСЬ—ОРГАН БЕЛАРУСКАЙ АСОЦЫЯЦЫІ ПРОЛЕТАРСКІХ ПІСЬМЕНЬНІКАЎ



ПАД РЭДАКЦЫЯЙ

ІЛ. БАРАШКІ, П. ГАЛАВАЧА, А. ЗВОНАКА, В. КАВАЛЯ. Я. ЛІМАНОЎСКАГА, А. МОРКАЎКІ і А. СЯНЬКЕВІЧА



<>

ГОД ВЫДАНЬНЯ СЁМЬІ

КНІ.ЖКА ТРЭЦЯЯ

САКАВІК


ВЫДАВЕЦТВА „ЧЫРВОНАЯ ЗЬМЕНА' М Е Н С К 1929

І

Вв*п?усхі г*- ■'ўпьі аув®й|

а'т>2>& ц?*- і ц,. а

Б I Б Л I Л Т Э К А


ІНВ. №
ЗА&-








Друкавана ў друкарні Беларускага Дзяржаўнага Выдавецтва

Заказ 1869.

1.000 экз.

Галоўлітбел 1022

МІХАСЬ ЛЫНЬКОУ АПОШНІ ЗЬ ВЕРЫЯДАВЕЦ

(Аповесьць)

Сэрца ў Валі—маленькае сэрца. Таму ў ім ня знойдзем ні вялі- кіх тайн, ні крыўд балючых, ні жыцьцёвага суму. Усё гэта ўлась- ціва людзям, якія працярэбілі сьцежкі доўгія па зямлі, пазаслалі іх дзесяткамі год.

Ну, хоць-бы татка Валі—стары гутар Антось. У яго і вочы ня сьвецяць—няма бляску ў іх. Дзіва, дзе-ж яму быць—ня год і ня два выдувае Антось бліскучыя, як жар, і залатыя, як сонца, бутэлькі. Залатыя таму, што гарачыя, гарачыя, як тое пекла аграмадністай печы, дзе варыцца шкло.

Дзе-ж бляску тут быць у вачох, калі шосты дзесятак сеў на стары каршэнь, сагнуў хрыбет дугою нягнуткай.

А Валі што...

Вь: бачылі лён на палёх, калі ён цьвіце... Ветрык ціхі павее, усходзяцца сінія хвалі, сыпляцца пялёсткі сінія на пахучыя межы. Такія-ж Валіны вочы. Сінія-сінія. А калі засьмяецца Валя ці гляне гэтак трошачкі злосна—тады, здаецца, сыпляцца з воч яе пялёсткі сінія ці сінія іскры. Такія ўжо вочы...

А ільняныя валасы Валіны, асабліва, калі сонца заблытае ў іх свой прамень? Яны зьзяюць тады агняцьветнай карунай, будзяць радасьць у старога таткі, гоняць з твару сум жыцьцёвы ўсьмеш- каю цёплай, айцоўскай. I калі пасьля полудню пацалуе Валя зьня- нацку татку ў шчаку і пабяжыць, заскача па старым пакойчыку, Антось усьміхнецца, галавой дзелавіта гіакруціць дый скажа:


  • Ах, ты, мая каза-дзераза, непаседа-ж ты, мая дарагая... Непа- седлівая, неўгамонлівая...

5, памаўчаўшы крыху, дабавіць:

  • Ерзкая ты ў мяне, браце, дзяўчына... Не нажыць-бы бяды часам... Молада—зелена...

Так, молада—зелена...


4 Міхась Лынькоў

Молада. як пахучыя вятры вясновыя, поўныя гуду жыцьцёвага, перазвону палёў і лясоў—перазвону птушынага, срэбнага. Зелена, як тыя лісточкі прыбярыхі бярозкі, як тыя лугі-мурагі са сваімі мядовымі краскамі... Вун яны палі—лугі, параскінуліся за ракой неабдымнаю скацеркай і на ёй узоры: то цьвітуць—расьцьвітаюць раньнія лугавыя краскі—жоўтацьвет, курасьлеп... Аж уваччу ад яго пярэсьціцца.

  • Як у Яшкі вясьнянкі—гараць, не згасаюць... А дурань Яшка...

Так думае Валя, седзячы ў канторы заводу, паклаўшы пальцы на абшарпаныя клавішы Ундэрвуду. Яна машыністка. У канторы служыць, у канторы гуты. Кантора вокнамі глядзіць на раку, на шырокі луг. А там вясна, там сонца сее жменямі свае шчырыя ласкі, абуджае зямлю да жыцьця, да цьвяценьня. I жыве зямля. Паглядзі на далёкае поле і заўважыш ты—трапяткое дыханьне зямлі струменіць паветра, нібы разьлілі гарачае шкло і павісла яно над зямлёй, празрыстае, трапяткое, жывучае.

I ў кантору лезе сонца назолай, забіраецца ў Валіны косы, пус- кае зайчыкі ад Ундэрвуда на шэрыя сьцены, на столь, на плякаты, партрэты. Добрае сонца, ды далёка. Яно—за вакном, за ракой, на прасторах неасяжных, блакітных.

А тут Ундэрвуд. Нафарбованы пальцы. I клавішы сьпіс выбі- ваюць. Бач, палучка хутка, трэба ведамасьць у канторьі, па ёй атрымаюць грошы і татка і рабочыя ўсе і... Яшка...

-— Дурань Яшка...

Няхай сабе й так, няхай сабе Яшка і дурань, але ўсё-ж ткі ён Яшка, і імя яго так старанна выбіта на машынцы і нават падкрэсь- лена крыху...


  • Трэба ножычкам падчысьціць пасьля... А то яшчэ падумае, што... у голаў сабе чаго забярэ... Дурань. .

Вядома, дурань... Колькі дзён ужо, а на вочы—ні разу... Хоць-бы слова ці што—анізваньня... Падумаеш, хіба толькі ён адзін—хлап- цамі плот гарадзі. Па заводзе не атаб'ешся ад іх, не адчэпішся.. Праўда, у Яшкі вочы... Ат, што там вочы, ну, шэрыя вочы, звычай- ныя... Голас... і голас звычайны. А рукі—барані божа з рукамі— на граблі падобны... Ат, дурань, чысты дурань... А гаворыць, ах як ён добра гаворыць, і словы такія—так прыемна іх слухаць... Тады цёпла неяк робіцца на душы і хочацца паглядзець яму ў вочы, у цёплыя, у шэрыя вочы... А ён паглядзіць так, крышачку вока прыжмурыць, і затрапечыцца сэрца, маленькае Валіна сэрца...

  • Ну, дурань, ясны дурань...


Апошні зьверыядавеіі

5

  • А як у вас ведамасьць?

Гінуць зайчыкі на сьцяне, за вясновыя хмаркі хаваецца сонца, па сьпіне халадок прабягае.

  • Ведамасьць? От, зараз...

  • Ну, ну, запрацаваліся? Аб чым гэта вы думалі, Валя? Я-ж бачыў, заглядзеўся на вас тут.

  • Толькі й справы вам. таварыш дырэктар, на мяне глядзець... Гэта я вось аб чым... Па якому разраду паставіць рабочага новага?

  • А там-жа сьпісы ёсьць.

  • А-а... сьпісы... то добра... Я хуценька скончу.

  • Ну, ну, канчайце, да можна й дахаты скора, субота сёньня... скончым раней.

Машынка акуратна выстуквае літары, разам з машынкай стукае сэрца. Стукае ўпарта, настойліва, нібы выскачыць хоча з цеснае клеткі. А чаму, з якое прычыны?

  • Глядзіць, не глядзіць?—думае Валя.—Глядзіць, мусіць, бо неяк сядзець нязручна, пад табой нібы ходзяць спрунжыны, а за плячмі халадок павявае, той халадок, калі глядзіць табе хто-небудзь у сьпіну, сочыць за табой адзаду.

3 пераблытваючы сьпіс, Валя асьцярожна і хуценька азіраецца, і адразу ўся—макаў цьвет, цьвет чырвоны.

  • Ізноў... Ну, чаго яму трэба...—думае Валя пад стук машынкі.— Каторы раз... Вось уныпіць вочы і хоць-бы што. Нібы яму й працы няма ці што, як толькі ўглядацца ў мае косы.

Валя асьцярожна папраўляе рукаў свае чырвонае блюзкі. Не гіасьпела раніцой зашыць маленькае дзірачкі, і заўважа яшчэ... А якая яму, паміж іншым, справа да майго рукава... Вось дура... Але мусіць валасы разышліся—то гора з гэтымі шпількамі... А ён, пэўна, усё ўглядаецца... Хай-бы скончыць усё хутчэй, да дамоў...

Гудзіць гудок над палямі й лясамі, урываецца неўгамонны ў вакно, заліваецца медзяным голасам, нібы гудам сваім затміць хоча сонечны бляск. Але зачым? Гудок і сонца—добрая справа, асабліва пад ве- чар. За гудком—дамоў, за гудком—полудзень, за гудком—яшчэ поўдня сонечнага. На тое субота.



... Усё тое хораша, што мае канец харошы. А чым ён кепскі? Замялося старое ў завірухах, у завеях жыцьцёвых, замялося—канцы схованы... Ня знойдзеш іх, не патрапіш на сьляды старыя. Мо‘ сам і патрапіш—другім у недагадзь... Канец харошы-—дырэктарам заводу стаў, чаго болей трэба... Ну, чаго-ж трэба болей... Да пры нашым жыцьці, да пры нашым быцьці...


6

Міхась Лынькоў

Канец харошы...

А мо‘ й не канец?Мо‘ гэта пачатак слаўны? Чым чорт ні жартуе... Ці адзін завод на акрузе? Дый ці завод гэта ‘шчэ—ат, погань шкляная.



  • На бязрыб'і і рак рыба,—казаў калісьці паважаны папаша.

Так, на бязрыб'і... На бязрыб'і нашым, на нашай бязладзіцы, на

нашым веку сумныуі, часе кручаным... Так, на бязрыбЧ... Не адзін-жа завод на акрузе... Вун трэст ёсьць... Было-б жаданьне, ды здоль- насьць... А здольнасьць, ого, яе хопіць, як хапала дагэтуль. Толькі-б сьмеласьці болей, паболей адвагі—усё будзе тваё, чаго ні захочаш...



  • Сы еласьць гарады бярэ,—так казаў калісьці паважаны папаша.

  • Так, гарады... Гарады і сьмеласьць... Не, папаша, ня ў сьме- ласьці справа, здаецца... У гарады, дружа, ня суйся пакуль—пры- шчэмяць нос...

Прышчэмяць...

3 галавой адарвуць...

Адарвуць...

Не памілуюць...

Па галоўцы цябе не пагладзяць...

Ат, што гэта я? Раскіс, абмяк, нібы нелюдзь якая... Жыві, пакуль жывецца... Вышэй-жа галаву, жыцьцё на прыцэл, дарагі мой, а там... там... далей хоць трава не расьці...

І, устаўшы з канапкі, дырэктар заводу Анатоль Іванавіч нэрвова захадзіў па свайму пакойчыку. Вячэрні змрок вясеньні ўліваўся праз вокны, абыймаў вільготнымі пахучымі хвалямі сьцены, падлогу, запаўняў увесь пакойчык нечым незьясьнімым, дзівасна-трывожным, як глыбокая сінь неба, як гэта суцішаная бярозка, ля каторай гу- дуць струною кволай хрушчы шмялі вясеньн?іга вечару.

Змрок вясеньні, зялёны крыштальны змрок так бадзёрыць душу чалавека, бадзёрыць, уздымае сэрца, лашчыць і казычыць яго ня- відомымі хвалямі, будзіць мары, узьнімае іх, з-пад хламу і бруду штодзённых клапот і сумятніны.

На душы адлягае тады, яна мякчэе, робіцца чулай...

А за вакном за ракой мітусіліся зоры і заглядаліся ў рэчку. купаліся ў ёй і расплываліся ў срэбныя дрыжачыя плямы. І адна, ад усіх ярчэй—гарыць, не згасае, пераліваецца адценьнямі рознымі у далёкай цемрадзі неба.



  • Твая зорка,—успомніў Анатоль словы маці.—Твой лёс...

  • Твая!—усьміхнуўся.

Вунь сквярэчуць жабы ў балоце і ў рэчцы, іхняе сквярэньж' мякка прунжыніць паветра. Прыемна чуць яго, прыслухацца да жаб‘іх песень каханьня, сакавітых, напорных песень...


Апошні зьверыядавец 7

Пяюць, бо на іх сьвецяць вясеньнія зоры і іх мілуюць вясень- нія чары—зачары. .

  • Дзе-ж зоры мае, мае мінулыя, дарагія зоры... Чаму-ж ім ня быць жаб'імі... Так, жаб‘імі... Аплялі жабы сьвет, распасьцёрлі за- скарузлыя лапы на зялёнай зямлі... I зямля—на балота, і жыцьцё... Заматаўся клубок—шукай канца краю... У-у... гады...

Анатоль Іванавіч садзіцца ля вакна на скрыпучы зэдлік, схіляе на падаконьнік абясьсіленую думамі галаву і глядзіць нярухома туды, за вакно, на раку. Ен глядзіць і нічога ня відна—думы гоняць адна адну, падганяюць, зьліваюцца, мітусяцца шэрай істужкай бяз сьвету, бяз пробліску.

Дзе канец, дзе пачатак?

Не знайсьці яго, не дадумацца...

А сэрца шчыміць гэтым прыкрым, даўно зьведаным болем. У ім цьвіце безнадзейнасьць, цёмная, жудасная і глыбокая. Цёмная гэта бяскрайняя цемрадзь начнога неба, як гэты змрок упарты, напружаны, што спавіў цішынёй магільнай нямыя абшары...

Не... Там ня так... Вун на рэчцы каўзнуўся сярэбраны месяц, трапечыцца сьлед яго на зыбучых струменях, блісьціць, прыцягвае да сябе чаруючым сьветам.

Так, сьвет, хоць зыбучы.

Усё-ж такі сьвет...

Чуюцца ўсплёскі, месячны сьвет праразаюць чорныя цені, звон- кія галасы парушаюць вячэрні змрок і гулка аддаюцца над высокім берагам, над полем, над лесам...

Слсвы песьні ўлятаюць у вакно, песьні гулкай, вясёлай, задзі- рыстай...' нават песьні ў адказ прагудзела струна старой гітары, што вісіць на сьцяне над канапкай. Прагудзела танюсенькім, ледзь- ледзь чутным гудам пчаліным... Сама прагудзела. I змоўкла...


  • У-у... сволачы, езьдзяць, катаюцца... Камсамолія... Лодыры, голькі й ведаюць—шашні вадзіць... Усіх-бы вас на адну... Зачыні- пе-ка вакно, спакайней так.

Анатоль Іванавіч старанна зачыняе вокны, апускае фіранкі і, на- мацаўшы лямпу на стале, паліць сьвет.

3 сьветам лепей. Тады душа хаваецца ў цябе, забіраецца ў глу- хія куткі. Гінуць чорныя думы, адлягае на сэрцы.

I Анатоль Іванавіч спакойна спраўляе вячэру, за якой некалі -і\маць, некалі разважаць аб канцах і гіачатках, аб усіх гэтьіх заблы- іных узлах, што павуціньнем шэрым і брудным аплялі зямлю, апаганілі яе прыгожы калісьці твар, сьцёрлі яркія фарбы, зглумілі ах зямлі—чаруючы, тонкі.


8 Міхась Лынькоў

Пасьля сытай вячэры прыятна паляжаць на канапцы і ўсяго сябе аддаць ва ўладу бязьдзейнасьці, тае мілае бязьдзейнасьці, якую й раней так любіў і паважаў Анатоль Іванавіч. Праўда, цяпер ня тая бязьдзейнасьць—яна адпачын ад працы.

Ляжыш, крыху ногі ныюць у салодкай утоме дзённай, роўнымі, пяшчотнымі хвалямі пераліваецца, струменіць кроў у целе, ды лянавата варушацца няясныя туманныя думкі. I ня думкі гэта абрыўкі думак, абрыўкі слоў, назіраньняў, уражаньняў... За дзень усяго бывае, і колькі рабочых адных перабудзе ў тваім кабінеце, людзей розных, наведнікаў. У кожнага сваё аблічча, сваё жыцьцё, свае жаданьні. І ў кожнага свае словы, асаблівыя звычаі трымацца з людзьмі моднымі, гаварыць з начальствам...



  • ... Таварыш дырэктар, мне-б надбавачку—дзяцей повен кут, што рот, то прожар—рублём не заткнеш...

- Пладзі жабракоў, на гэта вы спрытны...

  • ... Прачытайце даклад на сходзе, добры даклйд да спадобы рабочым...

... Майстры вы на язык, усю Расею мітынгамі ўгробілі, апага- нілі словам блудлівым...

... Чаго гэта варта, таварыш дырэктар, гэта чорт ведае што, я на ячэйцы пастаўлю, так быць немагчыма...

... У-у... погань кожная з указаньнем лезе, з саветам...


  • ... Анатолю Іванавічу мая пашана! Як і што, нешта вас ня відна даўно...

... Хоць адзін чалавек прыяшны... з ім і пагаварыць можна,

Мітусяцца абрыўкі думак, абрыўкі чутага за дзень, бачанага. I разам засланяе ўсё капна ільняных валос і ўвесь пакойчык хаваецца ў сініх крыштальных вачох, якія глядзяць адусюль, усьміхаюцца, пабліскваюць сонечнымі зайкамі цёплымі, падмігваюць сьвежымі не- памятымі дзявочымі расьніцамі.

Анатоль Іванавіч аж прыпадымаецца на канапцы.


  • А нішто дзяўчына... Яблычка на адбор—без чарвінкі, бяз пле* сені... сьвежае яблычка, румянае—вясной пахне і сонцам...

  • Вясной...

Прыгожае слова—вясной... Многа з ім успамін нахлынае, нара- джаюцца мары, як вясеньнія туманы пад сонцам.

Вясна і сонца... I дзявочыя вочы, як неба...

I сьветлыя мары... Не аб будучым—аб мінулым...

Анатоль Іванавіч дастае, адамкнуўшы шуфлядку стала, пэлуЛ, вязку лістоў. Яны старанна пазложаны і пазьвязаны. Сярод іх ста* рыя здымкі, цэлая колекцыя локанаў, перавязаных шоўкавыЛ




Апошні зьверыялавеу, 9

істужкамі. Розныя локаны. I сьветлыя—ільнянога колеру, і колеру адстыглага попелу, і цёмна-русавыя. Чорных няма іх ня любіць Анатоль Іванавіч, яны грубыя і падобны на сажу -няма ў іх красы. Іншыя брыдкія.

Ад выцьвілых лістоў, паблеклых здымкаў і локанаў льлецца ледзь успрыймаемы пах, пах чагосьці сумнага, даўно забытага, даўно зьведанага. Так пахне лісьце ў паблекшым саду, калі ляжыць яно мёртвае, зжаўцелае на сырой зямлі і шархаціць пад дробнымі камнямі вясеньняга дожджыку. Для каго гэты шолах прыемны, ён мякка кладзецца на сэрца, супакойвае нэрвы, і на душы тады замірэньне.

Анатоль Іванавіч глядзіць на выцьвілыя здымкі, на замёрлыя, застыглыя ў нярухомай красе вочы фатаграфій, на локаны, дакра- наецца да іх... Здаецца, ажываюць пад пальцамі локаны, здаецца, ідзе ад іх цёплая пяшчотная ласка, ажываюць нярухомыя вочы — блісьцяць дакорам жывым, ці прывабнай ветлівай усьмешкай...

I ледзь прыкметны рух на вуснах Анатоля Іванавіча:



  • Мае пабеды...

  • Колекцыя шчасьця...

I аднекуль здалёк узьнялася і прамільганула, як цудоўная птаха, як казачнае імгненьне—думка:

  • Сінякрылага шчасьця...

  • А мо‘ й сінякрылага...

Кожны локан — свая гісторыя. А ўсё схована ў далёкім мінулым. Толькі й памятаецца яскрава першая... Першая пабеда...

... Была ноч звычайная. Летняя. Стары парк панікнуў дадолу пахучымі галінамі ліп. Паміж імі прытаіўся змрок, хрустаў пясок пад нагамі... На ўзгорку ў прытульным доме парадна' сьвіціліся вокны. А на дарожках вільготная цішыня і роснае вецьце акацый, якое пакінула на гарачай шчацэ неналькі буйных халодных кро- пель. 1 роснае вецьце скрадвала гарачыя шэпты і пацалункі. А да- лей... Якія недарэчныя гэтыя сьлёзы... Хутчэй-бы пайшла... Што сгала потым з гэтай малодзенькай гувэрнанткай?—каму цікава...

Гэта першая... А потым шмат іх... багатая колекцыя ў Анатоля Іванавіча, пабеды і локаны... Аб некаторых успамінаць ня варта, некаторых-жа нават і страшна...

I раптам думка:



  • Анатоль Іванавіч, Анатоль Іванавіч! У кішэні білет партыйны... Партыйны білет, а ты вытвараеш што...

I разам:

У-у, і рады ня нашага бога... Калі-ж на вас звод пойдзе, замора...




Міхась Лынькоў

І разазлаваны і змораны Анатоль Іванавіч кладзецца спаць. За- блытаныя думкі ў клубок сплятаюцца, усё зьліваецца разам. Не разьбярэш, што і адкуль і да чаго. Ячэйка, рабочыя, „таварыш ды- рэктар“, локаны, музыка і гарачыя бутэлькі—усё праходзіць пярэ- стымі плямамі, скача і мітусіцца ў соннай галаве. Далей валасы ільняныя пад сонцам, сінія вочы, і раптам, сарваўшыся аднекуль, вялікі, бліскучы эполет прыглушыў усё, упаў мякка, як лапаць, і ста- ла ціха.

Сон быў збаўцам ад дню.



  • Ах за гэтыя, за кірпічыкі...

  • А годзе табе ўжо галаву дурыць—кірпічыкі ды кірпічыкі... Папала на язык—вярзе паўдня, хоць-бы табе што іншае...

  • За кірпічыкі...

—- Ну, кінь, кінь, даліся табе гэтыя кірпічыкі ў знакі...

— Ах. ты, татачка,

Татка міленькі,

Ну, чаго-ж ты сярдуеш, злуеш?

І ў бліскучую лысіну Антося шлёпаецца гучны пацалунак.


  • Ну, нечага, нечага там, бач, заняткі знайшла... Найшла пра- цу... Вунь нядзеля заўтра, а ў хаце зусім не дагледжана... Дый па- мыць трэба трохі... А табе ўсё скокі да кірпічыкі...

-— Татачка, ну, чаго гэта вы?—і засмучаная і адразу прыціх лая Валя садзіцца на зэдлік, разглядае палавіцу перад сабой. А па лавіца ўваччу двоіцца.

  • Ну, вось... Вось табе й раз. Ей слова, а яна й вочы наўзвод мокры. А яшчэ ў камсамол часам ходзіш... Вось скажу хлопцам— засьмяюць адразу... Ты ёй слова—а яна сьлязіну ў вочы... а, мамкі мае, і дзе вас гадавалі такіз#* 3 мяне дзівіся—я-ж твой бацька, а ці бачыла ты калі сьлязу ў мяне? А я-ж стары корч—абшарпанае дрэва, колькі нягод перанёс і хоць-бы што! Жыцьцё, галубка, раш- піль вялікі, так цябе абшарпае, на сьлязіну мейсца не пакіне. Рас- кісьнеш—рашпіль цябе не памілуе, да касьці абкарнае... Сухімтрэ- ба быць, вось што... Сэрца ў бокі ды ў скокі, а ты яго абцугамі— ня рыпайся, маўляў, вышэй галавы ня сунься, бо сядзеш макам- •

  • Дык чаго вы... к чаму гэта ўсё?

  • К чаму? Гм... Спаць я хочу, замарыўся за дзень, чуць ды- хаю, а ты... кы-ы-рпычыкі...

  • І ўсё?

  • А ты думала? Вядома, усё. От, авечка ты мая глупая, ну> скачы, ну, пой—бацьку-ж радасьць толькі... Але давай, дачушка,


Апошні зьверыядавеы 11

пасплю я ўжо трохі, бо косьці ныюць, дый у грудзёх адляжа, а то цяжка неяк...

  • А, татачка, а я думала, чаго гэта ты да мяне так...

  • Узьеўся, кажаш?

Не... ну, сьпі, татка...

Валя папраўляе падушку, накрывае ляпей бацькіны ногі (каб-жа ім ды было цёпленька), а сама бярэцца за працу. Там бялізну па- чыніць, палапіць таткіну кашулю, аб вячэры падумаць, працерці падлогу крыху, сьвежыя фіранкі з газэты на вокны павесіць... ?Да ці мала набярэцца працы хатняй, няпрыкметнай жаночай працы. Неўзаметку і час ідзе, вечар у госьці просіцца.

Калупае Валя іголкай, у вакно пазірае, а думкі белаю ніткай уюцца. Простыя думкі, звычайныя. Вось пра татку, пра шэры, па- чарнелы завод, пра неасяжны лес, што залёг навокал, далёка ўціс- нуўся ў зялёныя поймы лугоў, на палі распасьцёрся, падмяў пад свае ногі, пад свае карчы каравыя і пахучыя старое курганішча.


  • Хутка там расьцьвітуць суніцы... Такімі белымі, белымі цьвя- точкамі.

  • Эх, суніцы...—уздыхнула Валя.

Харашо, калі ў сэрцы цьвітуць суніцы. Тады на ім пахучая ра- дасьць зялёная. I радасьць—нібы раса раніцою—вясёлкай іскрыцца, вее холадам—прадсонечным холадам. Калі так-бы і ўзяў — і лес,

і завод, і першы промень сонечны, прастроміўшы залатою плямай

клубы шэрага дыму з комінаў,—і абняў-бы ўсё, да грудзей пры- гарнуў і, расой амачыўшы вусны,—усяму сьвету і жыцьцю мала- дому паслаў-бы шчыры, шчыры пацалунак гарачы.

... Вось татка часам крыўдзіцца... Што-ж, цяжка татку... Бутэлькі пякучыя, часта кашляе, часам грудзі яму баляць, нямеюць ногі...

А завод пачарнеў. Дзіва, колькі год стаіць.

А ў панчохах дзірка—не забыць-бы паштопаць...



  • Эх, ты, машыністачка, элемэнт непрацоўны... Кажа часам Яшка.

Так, а мо‘ і непрацоўны, татка стары, а жыць трэба.

  • Не мазалём, дык розумам,—таткава думка.

Чым-жа яна вінавата,—„машыністка". Кожны грош не залішні— а татку лягчэй. Кашляе часта. А што яна не давучылася, хто в,нен у гэтым. Цяжка ехаць бяз грошай... Ні сясьцёр у цябе, ні ' ратоў. Праўда, трохі сорам вунь перад дзяўчатамі другімі, перад ^акавальшчыцамі, пазалотчыцамі... Тыя вунь там, пад счарнелаю !’ышай... А ты... Ундэрвуд, вокны на рэчку глядзяць, і чысьцень- К|я блюзка і хусьцінка прыгожая... А як-жа: у канторы нязручна


12

Міхась Лынькоў

так, па простаму, па звычайнаму. Там-жа ўсякія людзі бываюць, ізноў-жа... дырэктар там.

У дырэктара нос гарбінкай і над левай брывёю вялікі рубец, сінявы крыху заўважыла, як паперы падпісваў. А вочы—сьвярдзёлкі вочы, пякучыя... Ад іх чырвань усплывае на шчокі і ні з таго ні з сяго вушы гараць. I ня зручна тады, няпрыемна. Дзірку-ж трэба заштопаць. А то заўважа яшчэ часам... Сорам адзін...

А заўтра нядзеля. Эх, каб ца сонечны дзень... I пагуляць, чаго добрага. пакатацца ў чоўне, прайсьціся па востраву, дзе так многа цьвятоў, лапушыстага шчаўлю...

I на боршч можна сабраць.

Яго татка любіць—вялікі ахвотнік на кіслае. Так, любіць татка боршч.

I Валя глядзіць на татку. А ён сьпіць спакойна на ложку, спа- койна дыхае, і гэта дыханьне прасякае нібыта ў кожную шчылінку хаты, ахінае ўвесь пакой салодкай, салодкай і такой ліпучай дры- мотай—так-бы вось і заснуў.

Не заснуў—задрамаў-бы.

I Валіны вочы сінія парабіліся ьа ніткі-нітачкі. Вось і зусім іх няма—пахаваліся яны пад іглінкі чорныя, пад расьніцы. 3-гіад іх цені паўзуць пад вачмі—трапяткія і калючьія—блізка лямпа стаіць. I плыве дзесьці думка дрымотная, такая ці-і-хая, няпры- кметная.



  • Разбудзіць-бы татку, час вячэраць...

I раптам:

  • Ой,—уздрыганулася Валя.

Нехта стучыць у вакенца, паціхонечку стукае... Хто-б такі?

А-а... хітрунец, ну. вось і вазьмі яго... Ну, хто як ня Яшка... Ен- жа, няйначай.

Валя прыхіляецца да вакна, прынікае да самае шыбкі. А ў шчы* лінку паміж рам, у гэтую малюсенькую шчылінку, словы чутны.


  • I як табе ня сорам у хаце сядзець. I калі?—вечарам, ды яшчэ перад самай нядзеляй...

  • Тс-с... татка сьпіць, ані слова, змоўкні і шша...

  • Ну, выйдзі, выйдзі, чаго там.

  • ... Добра—„выйдзі“... Колькі дзён ані слова табе, ані званьня^ Вось вазьму і ня выйду, ну, няхай сабе й пойдзе, пастаіць, па*. стаіць, дый пасуне да хаты... Дурань... Вазьму й не пайду...

Думкі, думкі—дзявочыя думкі... А рукі на клямку і на ганку Валяі

  • Ну?

-— Што занукала?


Апошні зьверыядавеу.

13

  • Сказаць што хацеў?

  • Кінь глупства... Валя, ну, чаго ты? Ну, прышоў вось, да цябе-ж прышоў, ні да кога...

  • А мо‘ й „да кога“, па чым-жа мне ведаць.

  • Чаму-ж так?

  • Так ды так, маё ты токала... А дзе-ж учора быў, пазаўчора?

  • А ты-ж у канторы служыш.

  • ?

  • Ну, Дык і ведаць павінна, дзе быў, за матар‘яламі-ж езьдзіў у горад.

Трохі сорамна Валі. Усе нарады на работы ў канторы і, на табе, не заўважыла, не дагледзела... Колькі дурнем абазвала да-

рэмна... Якім-жа цяпер мілым робіцца гэты Яшка, ня хлопец, а зо-

латка. Не, ня так—золатка маё дарагое... I ня так—вясьнянкі мае даражэнькія. I гэта ня так... Нешта іншае, болей чым даражэнькае, болей чым золатка... Чаму-ж не прыхіліцца да яго пляча...

А які-жа блазан—месячык... Якая яму справа, дзе што дзеецца, бач, сьвеціць, вышчарыў свае срэбныя зубы, палажыў іх на паліцы ноблачныя, сьмяецца... Бач, назола...



  • Яшка, кінь...—і няведама, к чаму гэта „кінь“—ці што за руку узяў, паклаў сваю руку на плячо, глядзіць нешта вось нерашуча, мусіць, сказаць думае што.

  • Валя...

Г — Ну?

  • Нічога, гэта я так сабе...

.. Вось няўклюда, так і ня скажа нічога...

  • Валя!

  • Чаго табе?

  • Ну-у... я...

  • Ну, ты...

~ Я-а...

  • „Нічога, так сабе?“

• Ось -жа заўсёды так, думае нешта сказаць і не дакажа.

I ўпраўды, чаму Яшка ня кажа, і што ён сказаць хоча?

Яшка стаіць, моршчыць лоб, адчувае сябе прыкра, прыкра.

I ліха яго ведае што? Вось ідзеш і, здаецца, на цэлы сьвет } цябе гаворкі хопіць, нават словы такія прыгожыя мітусяцца, пад- Рфаюцца адно да другога. Толькі і ведай—кажы, вяжы словы-ў орамовы, выкладай, да чаруй, каго хочаш... А тут, на тебе, замок На язык—шчоўк і гатова.




14

Міхась Лынькоў

І Яшка да балючай выразнасьці адчувае сваю бяспомачнасьць і перад кім... перад дзяўчатамі, у абыходжаньні, у гутарках з імі. Калі яшчэ некалькі, тады нішто... А калі вока на вока—тады хоць язык пракалі: ляжыць ён, не зварухнецца, нібы прышыты да зубоў— не адцянеш...

  • Валя... Ну, ты ведаеш, што з табой цяжка гаварыць мне, ня йдуць словы... I ні то што ня йдуць—з языка не зьлязаюць...

Валі прыемна чуць яго кожнае слова. Яна ўважліва слухае і думае, чаму-б гэта так—вось Яшка на сходзе—адкуль толькі ў яго тады бярэцца што, лепшага красамоўцы на заводзе ня знойдзеш— прыемна гаворыць, люба паслухаць, і ні шуму тады, ні вархалу— цішыня. А вось тут—з ёй—іншы... I нават нешта падобнае на гонар, на сваеасаблівы гонар дзявочы на хвіліну зьяўляецца ў думках:

  • Саромяецца мяне...

  • Валя... Я ня ведаю, чаму толькі з табой мне хочацца гава рыць, а ня з кім іншым... Вось і цяпер. 3 клюбу зайшоў я сюды. Ці там-жа ўседзіш, сама ведаеш, што там дзеецца—скачуць усё, што ні вечар—скокі, і калі ўжо даскачуцца да чаго—ня ведаю... Сама ведаеш, колькі раз на ячэйцы казаў я: „Кіньма глупствы, ці мы хужэй ад людзей, ці ў тустэпе шчасьце якое, ці што...“ Дык дэе там. Застукалі і загрукалі:

  • Блазан ты яшчэ, а вучыць лезеш... Што мы манахі табе. альбо чучалы тыя гародныя? Нам—-жыцьцё даёш, нам—крый, гуляй варушы нагамі, падварушвай, пакуль шчокі крамяныя, насы ядра- ныя... А там, калі губой нос падапрэш, там тады й справы другія... Таму ні шкні, не разводзь анцімоніяў... Даволі будзе церці...

І гэта кожны раз. І крыўдней за ўсё—хоць-бы хто сказаў, хоць-бы слова закінуў, навучыў-бы вуму-розуму. Дык ніхто, нівод- най душы ня знойдзеш. Вось анодысь да дырэктара заходзіў. Як-жа, камуніст, у каго, як не ў яго параду ўзяць. Зайшоў я па справах нашых. Разгаварыліся. І выклаў я яму пра ўсё, што дзеецца ў нас у абшчажыцьці, у ячэйцы нашай камсамольскай, у клюбе...

  • Ня варта,—кажу,—так. Нешта трэба рабіць, што вы скажаце часам?

Вось ён і кажа:

—- Молад ты занадта, мой даражэнькі. Ну... а таму і выходзіць патвойму ўсё дрэнна.

Дабавіў яшчэ:


  • Ты от дзівіся: запалка—пш-шырк... І гатова. Жыцьцё-ж - палка, мудрэц мой вялікі... Адсюль, разумей. Як хочаш... А хлапе ты, здаецца, з розумам, казаць доўга ня варта.


Апошні зьверыядавец 15

Вось і разумей і гадай, як хочаш .. А Нютцы вунь ноччу спад- ніцу падралі... А гэта як патвойму—запалка? Пш-шырк гэты самы? Не, нешта іншае трэба шукаць, не ў запалках справа...

  • Але і загаварыліся мы з табой, давай хоць пасядзім крыху на лаўцы. А яшчэ наэываецца: кавале-е-р... Адубееш з табой тут, пад вакном стоячы.

  • Кінь, Валечка, глупствы. Ня мысьлю-ж я, што табе кава- леры толькі й трызьняцца, не аб чым ты болей ня думаеш...

  • Ну, мудрылка мой, не сярдуй, гэта-ж я так... Вось скажы мне лепей, дзе ты заўтра будзеш?

  • Заўтра? Дома буду. Хіба падвечар толькі ў вёску пасуну, да чарпылёўцаў—харошыя хлопцы.

  • А на чоўне часам ня хочаш раніцой пакатацца?

  • Чаму не.

  • Дык давай разам. У Мікіцёнкавым чоўне. Тады і прыходзь да дубкоў...

  • Ладна... Ну, дык да заўтра, Валя, пайду дахаты.

Яшка ўстае. Нязграбны, з рукамі-граблямі, з гэтым носам, які ня ведае, дзе дзець, здаецца, ён нерашуча яшчэ тупае на мейсцы, мусіць, нешта сказаць яшчэ хоча, але ўрэшце суне на разьвітаньне руку і, няскладна павярнуўшыся, ідзе да хаты.

Валя глядзіць некалькі хвілін усьлед, углядаецца ў шырокую сьпіну, на .гэты шэры пінжак, на якім так выпукляецца пад меся- чыкам чорны лапік, зашыты белымі ніткамі. Постаць Яшкі адда- ляецца ўсё болей і болей, па ёй паўзуць чорнымі плямамі цені га- лінак прыдарожнае хвоі, тэлефоннага слупа, калодзежнага журава. А вось і нічога ня відаць—зьліўся Яшка з начною цемраю, з шэ- разьзю месячнай...

3 сумна чамусьці крыху на сэрцы.

... Золатка .. Даражэнькі... Чаму-ж золатка часам шэрае? Чаму месік хаваецца ў хмары?

I чаму гэга так вось пахне часам усё, як тая дудка лазовая, толькі- толькі скручаная, як тыя баранчыкі белыя, штовясноюнавярбе распу- каюцца. Гэта бывае часам, калі з Яшкай умясьцёх, бачыш яго, гаво- І'ЫШ з ім... Але не заўсёды... Вось і цяпер... Пуста нешта ўсё і хо- •'адна... Мудруе, бачыш, а ці ты яго зразумееш заўсёды. Вунь дзяў- чаты кажуць—любяць хлопцы іначай, кроў паланее, кажуць... I б‘юцца Хлопцы і лаюцца—а дзяўчатам усё-ж да спадобы каханьне іхнае...

- Мо‘ ня люблю?

Люблю, здаецца...

^асмучоная Валя йдзе дахаты.




16 Міхась Лынькоў

У абшчажыцьці заўсёды шумліва, як у вульлі вясной, у цёплыя ясныя вечары. Праўда, гэты шум не пчаліны, ня ціхі, не мілагуч- ны. Тут заўсёды, асабліва ў гэтай палавіне, дзе моладзь, поўны вархал: пяюць, гуляюць, скачуць, крычаць, гавораць так, што аж вокны дрыжаць і мітусіцца полымя ў пракопчаньім пузыры газоў- кі. Часам спрэчкі, часам буйная лаянка, часам ляціць праз ложкі, праэ сталы чый-небудзь бот, пагражаюча выскаліўшы зубы, ці падушка вандруе пад стольлю—усяго бывае.

Праўда, цяпер крыху цішэй. Дзіва, першая гадзіна ночы. Сьпяць некаторыя, як пшаніцу прадаўшы. Другія, згрудзіўшыся ў куткуна двух ложках, расказваюць анэкдоты—адтуль далятаюць часам вы- бухі рогату, потым зноў цішыня—слухаюць. Паміж ложак швэндае з гармоняй Цімка Рубец і падпявае гармоні аб нейкім недарэчным казьле і яшчэ больш недарэчным даеньні яго, ня даўшым асаблі- вых гаспадарчых вынікаў.

Але мусіць і казёл яму надакучыў і Цімка садзіцца на ложак, пазяхае, нібы праглынуць хоча ўвесь пакой з усімі яго жыхарамі, і пачынае сьцягваць бот. Бот мокры, склізкі ад гразі і вільгаці— мусіць, шлындаў некуды Рубец да хутарскіх дзяўчат—і Цімка крэк- ча, напружвае сілы, аж лоб чырванее і надуваюцца на ім сінія жы- лы. Урэшце бот шлёпаецца аб падлогу, а з-за лішняй натугі Цім- кава рука моцна выцялася аб жалезны ложак. Цімка, зморшчыўшы на печаную дулю твар, лаецца на чым сьвет стаіць і, каб спагнаць на кім злосьць, дае „стопроцантнага ляшча“ свайму суседу па ложку, Алесю, той толькі-толькі сьніў нешта і прыгожы сон абар- ваўся раптам, а сам аж войкнуў.


  • Ну, ну, нечага войкаць там. Бач, вышчарыўся... Ну, што, мяне ня бачыў? Зьеў? На-ж яшчэ, здаравей будзеш... Ну?

  • Чаго табе трэба, чаго ты чэпішся да мяне смалой.

  • От, пагавары яшчэ... Ну, яшчэ крыху... ну, от слова адно...

Бачыш, я злосны, а таму і нішкні...

  • Статуй ты кіеўскі, што з табой гаварыць і што з цябе ўзяць •

„Статуй“ крыўднае слова. Але Цімка заняты сьцягваньнем дрУІ

гога чобату, а таму й не дачуў гэтага слова.



  • I к лепшаму,—думае тым часам Яшка, які ўвесь час назірае

з свайго ложку за Цімкам. за Алесям.

  • Заснуць-бы вось адразу, а то нешта ў галаве мутна, не зьбя- рэш і думак у вадно—усё мітусяцца, рассыпаюцца, і ўсё не папа-| дзеш у толк, куды патрапіць, на чым спыніцца, што галоўнае..-

  • Вунь Цімка злосны... Але што яго злосьць... Глупая, зьвярыная:

злосьць... Дай ямупапяросудобрую,абяцайямучаркуўнядзелюі адразУ'


17

  • Го-го... дай-жа я цябе пацалую... І сволач-жа ты, ня пры нас кажучы, але давай ужо пацалую...

  1. ён будзе тады лезьці да цябе цалавацца, як дурань, ці, пры- паўшы к табе да вуха, выкрые адразу ўсе свае „найстрашэнныя“ сэкраты:

  • А ведаеш, Нютка, брат, таго... як піць даць, маёй будзе, от дадушы-ж, няхай я з гэтага мейсца ня ўстану... А ўчора, бра-а- тачка... што гаварыць, маліна, а не дзяўчаты, гэта там на хутарох. Ня верыш? Гм... дурань...

Такі ўжо Цімка. Вядома, брэша заусёды. Вось злосны—няўдача. Злосьць спаганяе. А падыйдзі да [гэтага хлапца як трэба, дакра- ніся яго ласкавым словам—усьлед пойдзе як авечка. Толькі хто-ж можа павесьці? Вунь усе як што—статуй... Ну, статуй і расьце статуем з медзянымі кулакамі. Не аднаму хванары панаставіў, не адна дзяўчына паплакала—ні за што ні пра што прычэпіцца, і ляціць у мэтлухі, на шматкі спадніца, хустка... Праўда, статуй на- падае на’ слабейшых заўсёды. А каб пасунуцца на каго другога, які хоць на столечкі вось яго мацней,—дзе там, няма пораху. А пе- І>ад майстрам якім шыю гне, як цялятка тое. Да й старэйшыя рабо- чыя вунь колькі раз яшчэ—чуць што, падпояць Цімку, ды на вуха яму:

  • Цімка!

  • Га?

  • А што на цябе Гаўрыла казаў, каб ты ведаў толькі...

  • Што ты кажаш!?.

  • Статуй—на цябе казаў, і што ты сабе думаеш.1 Даруеш мо‘?

  • Я?

  • Ты...

  • Каб я дараваў? Каб я гэта... да я-ж яму, гаду, адразу так шыю намылю, што не дачакаецца і водпуску...

  • Дзе гэта ты там намыліш, байкі адны...

  • Ну, вось-жа крыж часны, што гэта яму ня пройдзе так.

Цімка туг быў акуратным. Мыліў, старанна мыліў, нацкаваў-

чіыя рагаталі звычайна, за жываты хапаліся. Як-жа, такія жарты: Ні з таго ні з сяго накладуць чалавеку ў каршэнь, той толькі ■ 'ядзіць да дзівіцца: адкуль і што ўзялося.

~ • Але навошта мне даўся Цімка, вялікі клопат аб ім... Цімка

*ось нешта. Куды ні павернешся—усюды цяжка і няпрытульна.

Ў цябе адпачын тут—нямаведама што робіцца заўсёды. Ці

а*ж палюдзку, ці нельга іначай рабіць усё, іначай жыць, скажам.

■ нь У клюбе скокі...


  1. Маладняк- № 3.

Ведя.-ускі V.'.-* е?»!?-*»***

л’.тгра 'і. V- 1 маск.ц.-*а




18 Міхась Лынькоў

Няўжо другога чаго няма на сьвеце, каб жыцьцё да зрабіць прыгажэйшым, ну, хоць-бы такім, каб яно ня рэзала вочы няпры- гляднаю шэраньню, гэтай хліпучай агідай, гэтым брудам, ад якога, здаецца, ніколі не адкаржскаемся, не адчэпімся... Жывуць-жа вунь людзі, іначай жывуць... і праца за ўцеху і жыцьцё да спадобы. Чаму-ж так і хто вінен у гэтым... I ўсё, здаецца, як сьлед—камса- мольская ячэйка ёсьць, партыйцы вунь—каму-ж як ня ім заводзіць парадак новы. Дык дзе там, хоць-бы хто языком памкнуўся—ні разу...

Да й я—до-о-обры... Чаго варт? Ні ў народзе ні ў заводзе, ні... эх, Валя, Валя, няма і з табой парадку... і гавару вось часам, і ‘шчэ як гавару, а хто паслухаў? Ніхто. Што казаць аб заводзе, аб ячэйцы, калі вось з Валяй і то ў цябе ня выходзіць нічога... Усе людзі як людзі, а на цябе й капыла нібыта няма... Так, капыла... А мо‘ язык вінен, дзе трэба—там ён прышыты... 3 дзяўчатамі гэта... Вось і сягоньня. Ну, хацеў я яе пабачыць, пагаварыць аб многім, пагаварыць ад душы: аб сваім, аб дарагім, аб усім тым, што хаваеш у сэрцы, аб гэтай радасьці, радасьці закрасаваньня жыцьця... Вось і гаварыў з ёй, цэлы вечар прастоіў, а што з таго хоць-бы слова адно аб тым, намёк... не... Аб чым хочаш гаварыць буду, а як толькі справа свайго кранецца, свайго жыцьця, сваіх пачуцьцяў—маўчок тады, ані зыку, як казаў калісьці стары пастух Ахрэм.

А чаму ўсё гэта?

Чаму нелюдзьдзю стаў я такою?

І ўспамінаецца Яшку жыцьцё—небагатае яшчэ гадамі, невялікае сваімі радасьцямі. Суму больш. Кожны ведае долю безбацьковіча, парабчонка—усякі табе—указ, кожны табой патурае, мае ўлад\ над табой, над тваім сэрцам, над шчасьцем тваім, маленькім шчась- цем, калі часам ты яго знойдзеш, знойдзеш—адбяруць, не па- глядзяць на твае лапікі, на твае сьлёзы...

І замкнулася тады маленькая душа на замок, паглядала на сьвет задумлёнымі вачмі, а думкі хавала, словы хавала—і лажыліся яны каменем цяжкім на маленькае сэрца. Мо‘ таму яно так палахліваЛ так балюча ўспрыймае ўсё, так скрытна і недаверліва да людзе»- І заглянуць у гэта сэрца цяжка каму, яно баіцца адчыніцца, баіцца гэтага шэрага жыцьцёвага холаду.

Але ўсё ні па чым. Звычны мы да жыцьця, да яго холаду ‘ ч* розу. Выкараскаўся вось, самаго сябе за вушы выцяг на прастор жыць, да заводу прыбіўся. Нічога цяпер, жыць можна і як яшчэ жы® Абы жаданьне да добрая воля. Вось адно толькі й кепска, ня зусім падабаюцца парадкі заводу. Куды-б лепей можна, а V


Апошні аьверыядавец 19

нешта ўсё ня клеіцца, на лад чамусьці ня йдзе. Вунь рабочыя ча- сам лаюцца—два месяцы грошай няма, у хлопцаў распуста, языкі што вёслы, параспусьцяць—сьцены чырванеюць. I дзяўчаты—чаго варты толькі—ім дай тустэп і нічога ня трэба болей. Бяз тустэпу кіснуць. Ці-ж гэта, парадак?

Не, не парадак гэта, а бязладзьдзе, многа чаго трэба зра- біць, перайначыць. А як і што—дадумайся—ніхто рады ня дасьць, дапамогі...

Шго далей—цяжка і думаць. Налягае на вочы дрымота і тума- няцца думкі. Ва ўсім пакоі старожская цішыня: толькі скрыгане зубамі хто ва сьне, заскрыпіць дошка на ложку, прашкрабеча мыш у кутку, ці старая ліпа за вакном шархане гальлём па страсе і тады чулымі і старожкімі робяцца змрочныя сьцены.

Вунь нехта застагнаў у кутку, нехта кажа праз сон, вядзе нясу- разіцу... I зноў ціха... Швэндае ноч пад вакном, заглядае ў вокны лупатым месячыкам, нясе старожкую варту, беражэ сон людзкі, людзкі адпачын. Але ці ўсе-ж сьпяць. Вунь ціха скрыпнула пала- віца. Нехта крадзецца паміж ложкаў... За ім другі... Белыя, нібы здані тыя... Мо‘ на двор куды, па патрэбе!

I ляная, марудная ^умка нікне адразу, абрываецца салодкай дрымотай. Сон хваравіты, старожкі, як у часе бяссоньніцы. I нібы скрозь сон чуе Яшка—ці то плача нехта, ці то вецер узьняўся за вакном і вые ў шыбкі па-васеньняму—нудна, гэтак холадна і дажджліва. Аж зябка робіцца. Пацягнуўся і прыслухаўся...

Не, ня вецер, няйначай у Ганны што... Так, у Ганны...

За спальным пакоем невялічкі праход, а збоку канурка—аршын на аршын. Там жыве Ганна прыбіральшчыца, ці Нютка, як пра- звалі яе хлопцы. Нядаўна жыве, мо‘ з месяц, ня болей. Раней па- : абчанкай дзесьці служыла, ці ў саўхозе. Цяпер на заводзе. Дзяў- чыаа ня зусім што, з твару ніякае зайздрасьці, дзеўка як дзеўка, але стараная, руплівая. Куды чысьцей з ёй стала ў абшчажыцьці. 'і'ыбярэ ўсё, да парадку паложыць, падмяце падлогу, а то і памые часам. На што ўжо неахайныя хлопцы, а і то некаторыя цяпер,

■ 'ядзіш, і ногі аб парог вытрэ — нязручна неяк з гразёю да на чыстую падлогу сунуцца. Адно ня любяць хлопцы—сарамліва за- надта, і ні то што сарамліва, а проста, ну, ня зусім вясёлая дзеўка, 1а кампаніі яе—ні тпру ні но. 3 табой слова ня скажа і ўсё гля- Дзіць у падлогу, нібы цьвікі тыя лічыць, ці палавіцы.

Ат, масьлёнка мазутная...

~~ Цялуха-белабруха...




20

Міхась Лынькоў

Так адзываліся хлопцы аб Нютцы, часам казалі ёй аб гэтым у вочы, дражніліся, насьміхаліся. I хадзіла тады Нютка ўцяўшы голаў у плечы, хадзіла асьцярожна, нібы сьцяўшыся ўся ў шэры, няпры- гожы камяк. 3 каб не пападацца залішне на вочы людзям, хава- лася ў сваёй канурцы.

Вось з гэтай кануркі чуліся цяпер у прадранічным змроку пакою ціхія ўсхліпы. Нютка плакала, як відна, у падушку, бо ўсхліпы раздаваліся то гучныя, поўныя выразнага адчаю, то нейкія прыду- шаныя, якія ішлі нібыта з пад зямлі, ці з гэтых сьцен, са столі нізкай, што распасьцёрлася, павісла цяжарам над спальным пакоем.



  • Чаго-б гэта ёй?

Усхліпы ня сьціхалі. Чутно было, як зьмяніў іх сударгавы плач. Потым цішэць ён пачаў. Ізноў усхліпы.

  • Што за праява? Пайсьці, запытаць...

I хутка Яшка ціхенька стучыць у дзіравую дзьвер, аклееную старымі газэтамі. За дзьверру прыціхла ўсё. I поўныя нянавісьці, глыбокай чалавечай нянавісьці і адчаю—чуюцца словы:

  • Ізноў? Ізноў, праклятыя... Божа, чаго вам ад мяне трэба, чаго вы прысталі, чаго вы прычапіліся...

  • Цішэй, апамятайся, чаго ты? Гэта-ж я, Яшка, што ты вярзеш нямаведама што?

  • А чаго ты? — супакоеным і прыціхлым голасам пытае Нютка.

  • Як-жа чаго... Чую, плачаш... Ноччу... Дзіўна неяк... Запьі- таць вось прышоў, мо‘ нездарова, ці што, мо‘ дапамога трэба...

  • Ой, сіл маіх нямашака болей. Няхай бы ўжо днём сьляпіцаю лезьлі ў вочы... Ну проста-ж жыцьця нямашака, сьвет ня мілы; пашла бы вось, куды вочы глядзяць... Дык не, і ноччу няма супа- кою. Што ні ноч—дык стаяць пад дзьвермі, бэсьцяць, высьмяхаюць, у дзьверы ломяцца...

  • Хто?

  • Андрэйчык Лузан, ды гэты, ну гэты-ж самы, чарнявы таю, што, ну вось, кульгае крыху...

  • Сьцяпанка Віхлясты?

  • Ну, ён... I чаго ім трэба... Да кожнае ночы... I пажаліЦв* некаму... Вунь у заўком хадзіла анодысь... Дык што з таго. I гарыць ня сталі, абсьмяялі толькі: „Ты,—кажа,—ды супроць гэт|Я самага, якая з цябе і дзяўчына тады, пустацьветам жыць хочая Кінь, даражэнькая, глупствы... Другая-б на тваім мейсцы пазві здросьціла толькі—бач, ад хлапцоў не адбіцца, а ты... ха-ха-ха


Апошні зьверыядавец

27

  • Ну, цішэй, Ганна, даволі, і румзаць нечага. Мо‘ яно і ў за- праўды глупства ўсё гэта, калі сьмялей на жыцьцё паглядзіш, ня будзеш вочы тапіць у сьлёзы. Самой пасьмялей трэба быць, пры- чэпіцца хто—у пысу дай без усякіх там разгавораў. А то—у сьвет у сьвет... А ноччу калі хто—народ будзі—ня ўсе-ж вар'яты такія, як Лузанчык твой, да Сьцяпанка Віхлясты-

  • А сораму колькі...

  • Ат, што той сорам. Яны-ж нябось не саромяцца, лезуць вось. Хоць ты ім у вочы ліні... Адным словам, супакойся, уладзім справу, ня будзе гэтага...

  • Калі-б то яно ды па твойму.

  • Ат, кінь... Сьпі і годзе... Нашла вялікі клопат. Падумаеш! Усё зжывём, усё загоім... _______

Усё прыгожа навакол—і рака, і туман, і трава, і краскі, і раса—

халодная, іскрыстая, што гарыць-зьзяе пад пяшчотнымі гіромень- нямі ранічнага сонца. А птушкі над лесам, вунь там, на другім берагу, толькі й ведаюць:



  • Чы-лік, ці-вік, чы-лілік... гудуць кволымі званочкамі, сьвісьцяць мілагучнымі сьвісьцёлкамі—чаго толькі не пачуеш у песьнях іхніх.

Іскры і промені сонца, мядовы пах, звон-перазвон галасоў пту- шыных, рэдкія беласьнежныя воблачкі вісяць на ўсходзе, гараць

залатымі акрайцамі, а раса так і кусае за ногі—вось яна раніца.

А рака нібы застыгла ў ціхіх плёсах, укучаравіўшыся ніцымі лозамі, \прыгожыўшы берагі асакою-разучкай. На плёсах ціха, вада як люстэрка- А калі пачне сонца лашчыцца аб халоднае люстра, тады па плёсу пырскі пойдуць, узьнікаюць стралой пузыркі, усплёскі. То ўсходзіцца, гуляе шчупак, павольна блісьне бурштынавым бокам ішчапераны вокунь, мільгне платва істужкай сярэбранай, спакваля чравандруе язь. А каля карча перасоўваецца ляніва- з мейсца на '■іейсца векавечны лодыр—чорны мянтуз. А на пясочку, там, дзе мялей, шнуруюць пячкуры-праныры, шнуруюць статкам і палахліва кідаюцца ў бок ад якога-небудзь каменьчыка, сьцяблінкі, што коціць, г|і‘ракотвае вада па дну.

То-ж стварэньні дзіўныя—пічкураты гэтыя самыя. Маляўка, * вазьмі ты яе... Дробязь, можна сказаць, а і тая нібыта розум "ае, адна ня пойдзе—наравіць усё статкам... Ну, шчупак, паложым, ТамУ такія законы ня пісаны, але-ж я на цябе найду ўправу.., У> ну, ты, мразь вадзяная, вось я табе патузаю... от... от... от... 9 " тузану... То-ж паскуднае стварэньне—плотка... Каб-жа ёй па- 'ЮдзкУ> Дык не, тыркаецца ўсё, тыркаецца, а чарвяка як ні было, 5ібы кот зьлізнуў... Эх, каб ды вокунь! Паважаная рыба. Ні табе




22

дзёргу, ні табе страты чарвячнай, падыйдзе, нюхне, дзёрг і пашоў, і пашоў, аж на самае дно—знай, падсякай, да выцягвай... Важнею- шчая рыба, другой, можна сказаць, такой не знайсьці. I кампаней- ская... Набрыдзе кампанія—усіх павыцягваеш, толькі знай—закід- вай, таму салідарная рыба, важнецкая. Не раўня якой-небудзь там плотцы, або, скажам, уклейцы той недарэчнай. I ня ёрш-дурань— з ім пакуты болей, а карысьці, навару таго—ат, рак той самы. А чарвяка, тымчасам, зьлізнулі, гады, не аблізнуліся нават...

Юрка Пупок сядзіць на беразе на дубовым пеньчыку і старанна насаджвае чарвяка на кручок. Раней чым закінуць вудзілна, Юрка зьлёгку шчоўкае пальцам па чарвяку, плюе на яго.



  • Для вясёласьці... жывей каб бьіў, вярцеўся болей—рыба паважае вясёлых...

Не адно ў Юркі вудзілна, а цэлых шэсьць. Пара ў руках, а то вунь на шчупакоў панаставіў—вісяць шнуры на рагатках, на кручках жыўцы панасаджаныя, круцяць небаракі хвастамі. Часам Юрка зьнімае жыўца, насаджвае другога.

  • Для вясёласьці...

Юрка заядлы рыбалка. Не праміне ніводнай свабоднай раніцы, каб не пайсьці на рэчку, а ў нядзелю ўвесь дзень тут. I ці ўдалы лоў, ці няўдалы, не адцягнеш яго ад берагу аніякай сілай, пра полудзень забываецца нават, прасядзіць галодным да вечару.

  • Няпуцёвы мой, недалеча, ізноў вунь на рэчцы. Каб бот пад- біць, ці паркан пачыніць, ці бульбінай гарод закідаць—дык не: дзе там, і ня думай, і ня прыступу, далася такі ў знакі яму гэта рыбп. Нават сьпіць і то аб ёй сьніць,—адзываецца часам аб Юрку яго паважаная палавіна.

  • За тое-ж ты з рыбай дзень кожны, чаго табе болей трэба.,)

  • Ат... 3 рыбай, кажаш. Сказала-б я... ды ня варта часам Шкода вушэй тваіх. Вунь людзі ў яго годы майстрамі сталі- * яму толькі гэтыя ўклейкі на памяці, анічога болей. Ды што казаць...

  • Дакарала часам жонка і Юрку.

  • Абібок ты, рачыя твае вочы, чуць сьвет—на вудзілну чэпі- шся... I дзе толькі розум мой быў зьвязаць каўтуны з такім вырад- кам... У-у... халява ты дзіравая...

  • Хоць дзіравая, ды ня лапаць. ГІрыпомні, ненаглядная, у чым • цябе браў, красуня ты мая андарачная...

  • Ты й андарака ня варт...

  • Мо‘ й ня варт чаго, табе-ж мілы!

  • Каб табе, даў бог, ды такімі мілымі сталі твае вудзі-'н^ куды лепей і ў хаце было-б.


Апошні зьверыядаеец 23

  • Ну ня рыгай, дарагая, Рыга—горал не прасты, тары-бары- растабары, а я мальчык халасты...

  • Ат, разявіў ужо зяпала...

  • ... а я мальчык халасты...

  • А ты думаў бацькам хто назаве? У каго дзяцей загарадзь, пара-б і дзедам часам зваць, а ў цябе што—пустальга ты нясу- сьветная—ні ў таты, ні ў сваты—пустацьвет той гарбузны...

  • ... а я мальчык халасты...

Далей жонка не знаходзіла патрэбным працягваць дыскусію, бо Юрка не здарма назаляў „халастым мальчыкам". Калі жонка надакучвала праз меру сваімі дакорамі, Юрка рабіўся надзвычайна сур'ёзным, паважна садзіўся на зэдлік і, паглядзеўшы моўчкі з хвіліну на зьбіты кіпець на пальцы, гаварыў:

  • Ведаеш што? Ты от... язык твой як той хвост каравячы ў зык—боўць, боўць, верць—круць і—і па-а-нёсься дудой, ня стры- маць яго, ня сьцішыць... Ладна. Можна сказаць, я мужык твой. Чаго-ж табе трэба? Качагар я? Качагар. Грошы палучаю?—не малыя грошы... на два раты — расьпіражыся, хопіць... Дзяцей? Можна сказаць, няма дзяцей. Хоць ад прыбытку галава на баліць, іле-ж у чым я вінен? Ты пра вудзілны рыгаеш, можна сказаць, ня \ вудзілах справа... Дык чаму-ж турбавацца? Ці я цябе жывасілам трымаю, ці жыўцом цябе ем, ці што? Загс недалёка... Адна хвіліна— чырк-расчырк і гатова: і ты—вольная галубіца, і я—мальчык ха- ласты...

  • А каб цябе ўжо...

На гэтым справа заўсёды любамірна канчалася, і Юркава жонка, ня меўшая асаблівае павагі да птаства, хоць-бы сабе й млубінага, дэмонстратыўна ляпала якой-небудзь чапялой у кача- рэжніку і даставала сёе-тое з прысмакаў.

  • На ўжо... ласун... Ды ня баўся...

Ласун супакойна шоў на рэчку.

  • Бяда—гэтыя самыя жонкі... Ці яна цябе зразумее. Ты вунь «апціш і капціш у качагарцы той—рад вырвацца на паветра чыс-

V . Гут табе і расіца—бач, зьзяе, кропелька вунь—а ў ёй сонца 'юстэрыцца... I кожны лісток блісьціць, і цьвет раніцою пах пускае,

1 вожык вунь пабег—спаць хоча—да чаго-ж праца вітае стварэньне— ,сю н°ч на нагах... I казюркі табе поўзаюць, мураш галінку цягне,

Над рэчкай стрэлак колькі і крылейкі як тыя шклінчкі розна-

х'ерныя. Краса, можна сказаць, няўміручая... Эге... а чарвяка

V сьцягнулі... Заглядзеўся, праміргаў... Стой, стой... стой... Чшш...

О'то-то... Ну-ну-ну... яшчэ раз... о-о-о... р-р-аз...


24 Міхась Лынькоў

І небарака-вокунь, старанна верцячы хвастом, ляціць бліскучай дугой у паветры, пералятае аж алешкавы куст і чутна, як лапаціць ён, мягка падскаквае на мурожнай траве.

У Юркі рукі трасуцца ад радасьці і ўвесь ён аж замірае ў адчуваньні ўдачы, зажмурвае вочы і пацягваецца ў плячох.



  • Фунты з два, мусіць, і як яшчэ леска вытрымала...

Юрка ўстае і йдзе да вокуня. Але што за трасца—ні вудзілна, ні рыбы, і дзе-б тое што і падзелася.

  • Што за праява?

Юрка глядзіць за куст, потым ідзе да берагу, углядаецца ў ваду—анічагусенькі, ні сьледу, ні паху.

  • Што за д'ябальшчына? I хто-б падумаў... I ніколі не зда- ралася так...

Раптам нечыя далоні закрываюць Юркавы вочы—нехта падско- чыў адзаду.

  • Адгадай!

  • Ат, блазны, жарты ня ў час заводзіць, што гэта я табе— сват-панібрат ці ў сад разам лазіў?

  • Ну, не мурмуль, годзе!

Прад Юркам Яшка, рагоча, заліваецца.

  • І лоўка гэта я ў цябе вокуня вывудзіў. Іду гэта я, чую нехта пра красу гаворыць... У чым справа, думаю... А тут твой вокунь проста мяне па шапцы... Каторы гэта? Шмат нацягаў?

  • А каб ты спух! А я ўжо і дадумацца ня мог—куды вудзілна падзелася... Але-ж якое цябе ліха тут носіць?

  • Ліха чалавека ня носіць, ад яго папаўзеш па зямлі... Рэчку прышоў паглядзець!

  • Хіба ня бачыў? Занадта спрытны ты, як бачу я, сёньня...

  • Да вось ахвота пашвэндаць на беразе.

  • Глядзі, хлапец, бачу я, па якіх ты справах швэндаешся. Уклейкі, браце, цяпер занадта алімэнтнымі сталі...

  • Ну, кінь глупства. Вось скажы лепей як клёў ідзе.

  • Ат, што той клёў, нешта ня клеіцца сёньня, толькі й знай— чарвякоў насаджвай...

Яшка ведае, як падыйсьці да Юркі. Аб чым хочаш, з ім пага* варыць можна, начынай толькі з вокуня, тады Юрка раскажа таб* аб усім: як трэба падыходзіць да кожнае рыбы, калі якая клЮ' добра, як рагаткі ставіць, як прынаджваць, як падпілнаваць со» чаму ракі павывяліся... Ад ракаў можна перайсьці да былога п скага загадчыка заводу, які вельмі паважаў ракі. Ад загадчыка


Апошні зьверыядавгц

25

пана, ад пана да прыстава—адным словам, усё жыцьцё перабярэ Юрка—і старое і новае. Тады можна зьнеціку і запытаць:

  • А чаму гэта цябе на сходах нешта ня відна? А ты-ж, здаецца, і член заўкому, так ці не?

  • На сходах, кажаш? Гм... А ты бываеш на сходах?

  • Ці ты-ж ня бачыў?

  • А што ты там бачыў на сходах гэтых самых? Ваду ў ступе таўкуць?—таўкуць. Тры бочкі рыштантаў нагавораць?—нагавораць. А дырэктар як скажа слова—і крыць нечым—усё паягонаму. Пра- вільна ці няправільна, але-ж на тое ён і ды-ы-рэктар, не абы хто...

  • Дык кажаш і няправільна часам скажа!

  • А што ты думаеш... Правільна гэта, калі Гальчука вунь зволіў? Колькі год чалавек на заводзе працуе, усё жыцьцё, можна сказаць, на заводзе пражыў... I зволіў. „Непакойны, кажа, элемэнт, склоку сярод рабочых разводзіць"... А ў чым гэта склока, запы- таць цябе часам? У тым, што на сходзе дырэктара крыў за запа- зычанасьць рабочым, за кепскія печы, што абпальваюць кожны дзень работніц. Дык гэта склока патвойму? А каго-ж ён на работу прымае? 3 хутароў вунь. Работнікаў знашоў... У іх гаспадарка ад дабра ломіцца... Але дзе там—лішні-ж рубель у кішэні ня вадзіць— залішняя пляшка будзе...

  • Чаму-ж ты нічога ня кажаш? Чаму на сходах маўчыш?

  • Маўчым... I маўчаць будзем... Вунь сказануў я раз, дык твой-

жа, ну, сэкратар ячэйкі твае, і сказані мне: „Чыя-б кароўка мычала, а твая-б маўчала, як-ні-як, ты-ж у заўкоме... без цябе разьбяруцца тут...“ Вось і сказані... Нагаворышся... Не, голуб, падалей ад граха, так лепш... Я сваю топку ведаю, адбыў чаргу і айда... А каб і ў заўком гэтым самым—а ну яго к ліху, ступа адна... Што-ж ты гэта дўмаеш сабе—тры месяцы рабочыя граша шчарбатага ня бачаць, Добра, у каго гарод, ды карова, скажам, ды там падсьвінак, альбо што... а як другому?

А што дырэктар пяе?



  • Вы, кажа, пралетарамі сьвядомымі павінны быць, раней на

пана працавалі, цяпер на рэспубліку, на савецкую, ня грэх і бяз

'"рошай часам пасядзець... А што-ж ты бутэлькі грызьці загадаеш, Ці што? ‘Шчэ таму другому авансы даюць, а ты падзі-тка, даступіся...



  • Чаму-ж ты маўчыш усё-ж ткі?

  • А йдзі ты, адкуль прышоў, маўчыш ды маўчыш... Глядзі, гава- Рок які внашоўся... Ідзі, вунь, мусіць чакае...


26

Міхась Лынькоў

Зірнеш на берагі і здаецца, плывуць яны назад, плывуць мякка, не здрыгануцца. Цурчыць вада пад чоўнам і ціхія ўсплёскі вёслаў лашчаць вуха. А вада як люстэрка, толькі на стрэжані круцяцца вадзяныя лейкі, разьбягаюцца трапяткімі пярсьцёнкамі хвалі, з пыр- скамі, пузырамі, масьляным накіпам пены. Валя правіць вяслом, а Яшка сядзіць на качотах і прунжыніць рукі, нахіляючыся то назад, то наперад. Налягае на вёслы, а вачмі вяслуе па Валі. Яе ільня- ныя валасы раскудлачыліся, на потны лоб завіс гэтакі сьмешны чубок, палаюць шчокі румянцам і сарамліва выглядаюць з-пад блюзкі мярэжкі кашулі.

Глянуў на іх Яшка і сам'засароміўся і пачаў глядзець у ваду, у якой зыбалася і расплывалася постаць Валі, і гэтак сьмешна, сьмешна—уніз галавой.



  • Як-ні-як—а люблю...

Падумаў і задумаўся. На хвіліну заблытаўся ў вёслах, неўпапад налёг на іх і адно вясло, чырканўшы вьлёгку па вадзе, абдало Валю цэлым фантанам пырскаў—аж тая здрыганулася.

  • Эх, ты, мядзьведзька, няўклюда ты гэткая... Вось вазьму і патаплю цябе тут,—і Валя пачала парыўчата зыбаць човень, ад чаго пабеглд навакол вясёлыя хвалі—кружэлкі і сам човен зачэрп- нуў краямі вады.

  • Ну, годзе табе, на вадзе жарты кепскія —пакупацца ня доўга...

  • I страшна, думаеш? Ну, давай пакупаемся. Вось, ра-а-з...

  • Кінь, кінь глупствы, глядзі, куды правіш, уткнемся ў кручу.

Валя сьмела, шырока заграбла вяслом і плыткі човен стралой

панёсься да нізкага, аброслага асакой берагу невялічкага вастраўка. Човен зашархацеў асакой і мякка ўліп сваім носам у тваністы бераг



  • Ну, вылазь! —камандуе Валя.

  • Ідзі ты ўперад.

  • Айда, айда без царамоній, а то ‘шчэ вывалішся...

Яшка падцягвае човен і памагае Валі выбрацца на бераг.

  • Ну, цяпер айда за шчаўлем, да глядзі—шчыпай толькі мала- ды, а з старым і на вочы не паказвайся...

Яшка нехаця нагінаецца за шчаўлінкамі—ці мужчынская то справа—а ў думках далёка ад іх. Аб Валі ўсё. Учора вунь хлопцы, калі шлі са сходу ячэйкі, нібыта так, зьнеціку, кінўлі ў вочы:

  • Яшкец! Глядзі, каб не застаўся ты з носам...

  • А што?

  • Да штокала вось... Сьляпым робішся... Людзі па малінку ходзяць...


Апошні зьверыядавец

27

  • Па якую маліну?

  • Эх, ты, яму разжуй ды ў рот пакладзі... Задужа ласы Ана- толь Іванавіч да малінкі...

  • Ну?

  • Чапялой абаранкі гну... вось табе й ну... вуч-о-о-ны...

А вучоны—таму „у кнігу чытае“. А пры чым яно тут усё— ліха яго разьбярэ. А ўсё-ж-ткі трошачкі сумна. Нешта ёсьць і ў чым яно гэта нешта—пакуль няведама, бо нічаго-ж, здаецца, аніча- гусенькі не заўважваў.

А Валя зьбірае шчавель, расьпявае песьню і голас яе—малады і мяккі—разьліваецца, сьцелецца па вадзе, ляціць назад пагалоскам з-пад высокае кручы, з залатых ключоў. Залатыя ключы—вір пад кручай, дзе ходзіць вада кругамі, дзе хлапкі белае пены з блішча- стымі пузырамі ня могуць выбрацца на рачны прастор, на шырокі плёс, і кружацца-кружацца, нібы ў зачарованым коле. Прыемна са- чыць за гэтым вірам, назіраць, як пападаюць у яго трэсачкі, га- лінкі дрэва, сьцяблінкі асакі ці сарваўшыйся цьвет жоўтых жба- ночкаў.



  • I лодыр-жа ты, ну, дзе твой шчавель? Бач, конскага нашчы- паў... I што-ж ты сабе думаеш...

Валя жартліва лупцуе лазінай, садзіцца поплеч і заглядвае ў вочы Яшку. Глядзіць і паступова зьмяняецца і ўжо зусім другім голасам пытае паціху:

  • Чаго ты такі? Аб чым ты думаеш?

  • Ды нічога... Бачыш, вір вельмі прыгожы. I страшкі ён і пры- вабны: усё круціцца, круціцца, круціцца... I днём і ноччу... I тысячы год... Усё круціцца, круціцца...

  • Ну й няхай сабе круціцца, які табе клопат?

  • Бачыш... прыгожа. От ты толькі падумай: надыйдзе ноч— ціха ўсё—палягам мы спаць... А ён усё круціцца... I раней круціў- ся... I колькі год... І яшчэ раней, як Залатыя Ключы... Колькі жьіцьця аднаго, колькі думак, колькі людзей праехала праз яго... А ён усё круціцца... кажуць і зямля круціцца і мы з зямлёй кру- уімся... От і зразумей усё—а чаго-ж яно круціцца, і чаму жбаночкі жоўтыя, а ня белыя, і чаму гэта ўсё... от я, ты, чаму> скажам, у цябе вочы сінія, а не... зялёныя?

  • А таму, што ў цябе ня чырвоныя.

Кінь глупствы, Валечка. Я табе аб адным, а ты аб другім. Я от і думаю. І прыгожа, ведаеш, як часам падумаеш: ты адзін- адзін, малюсенькая кропачка, а навакол цябе сьвет, навакол блакіт Чеасяжны. І сонечныя праменьні ідуць як стрэлы, напаткаюць


28 Міхась Лынькоў

цябе—табе цёпла. І зямля, а на зямлі людзі. I паску-у-дныя-ж людзі, Валя, асабліва хоць-бы ў нас... Ды ня толькі ў нас. Вось раней за пастушка я быў—ганяў кароў чужых у поле. І былі людзі саба- камі. Ня ўсе—тыя, у каго служыў. Кавалачка хлеба шкадавалі, ня спускалі воч, пакуль ня зьем. Але столькі клопату! Выйдзеш у поле, ляжаш пад хвояй дзе-небудзь, ляжыш і глядзіш угару, не зварухнешся... І галінкі не трапечуцца, толькі ветрык шуміць у іх ці-і-ха, ціха... Смалой пахне, а ўгары пярынкамі лёгкімі і зыбу- чымі сунуцца белыя хмаркі. Ідуць і ідуць чарадой нязьлічанай... А то павучынкі - плывуць, серабрацца... І хочацца ўсьлед за імі. Каб крыльля вось—узяў і паляцеў-бы. А вясной бярозкі такія зя- лёныя, зялёныя, і вечарам пах ад іх і як пчолы хрушчы гудуць. А то ляжаш пад кручай, пад Залатымі Ключамі — недалёчка і служыў тут... У траве мурашы ды казюркі поўзаюць, куюць кава- лікі. А ў вадзе сонца купаецца і круціцца вір, круціцца, круціцца... І страшка, аж млосна робіцца... І добра... на душы адлягае...

Валя глядзіць на вір і шчыльней прыхіляецца да Яшкі. Ні то страх, ні то нейкае другое пачуцьцё, ледзь прыкметнае, трапяткое агортвае цела і хочацца Валі гэтых слоў Яшкіных, што ліюцца ціхім струменем, ахінаюць сэрца нейкім нязьведаным спакоем і ці- хаю непазнанаю радасьцю. Хоць дзівак, але мілы...



  • А скажы, Яшка, чаму гэта Залатыя Ключы? Чаму яны за- вуцца так?

  • Залатыя Ключы? Бач, даўно гэта было. Мне расказвалі т)т на сяле. Дзяды і тыя ня памятаюць, так, паданьне, няйначай. Ка- лісьць, даўным даўно, шумеў па вакольных палёх непраходны бор, па нізінах балоты цягнуліся, і на сотні вёрст ня было ні душы чалавечае. Толькі й можна было чалавека ўбачыць на рацэ, бо толькі па ёй і дарога была. Вядома, параходы-ж тады не хадзілі, больш на чаўнох усё, на вёслах. Праяжджалі часам і багатыя лю- дзі і князі там, купцы, скажам. Езьдзілі ўзброеныя, бо час быў дзікі і дарога глухая. І вось над кручай гэтай у нетрах лясных пасяліліся, калі верыць старым людзям, разбойнікі. Ніводнага судна не прапускалі, заганялі на мель—і шла тады расправа, шла раз- бойніцкая пацеха. І цяпер яшчэ рэшткі суднаў часам знаходзяць, ці якары старыя, старыя стрэльбы.

Дык вось было ў разбойнікаў гэтых замчышча на гарэ пасярод непраходнага лесу. І жыў там вялікі разбойнік Бутрым Дуб- I былі браты яго—усё сямейка разбойная—і Агап Аднавок, Каліна Зя лёны, Саўла—Чорны Вусы і малодшы брат—Расьціслаў—Дзявочі Вочы. Жылі браты, грэлі рукі аб судны купецкія, цешылі сэр#


Апошні зь'верыядавец

29

крывёю і ў замку часам баляваньне шло дзікае, разгульнае, як шалёныя лясныя навальніцы.

I вось ехаў раз па рацэ ні то князь, ні то вольны чалавек ку- пецкі, ехаў з падарункамі багатымі, бо шлях трымаў да цара Мас- коўскага. I з ім жонка яго—маладая красуня. Ну, як у казцы там, вочы—зоркі і як ноч—каса чорная па калені. Ну, пашоў князь пічкуроў лавіць на зыбучае дно, за ім усьлед і чаляднікі яго вер- ныя. I толькі узьняў Агап Аднавок свой востры палаш над гала- вой слаўнай Кастусі—так звалі красуню—як Бутрым цяжкай дубі- най выбіў палаш з рук Аднавока і узяў Кастусю за чорныя косы. Ці ў яе вачох быў чаруючы зірк, ці былі косы яе пахучы, як вясеньнія лозы, ці можа вусны яе былі салоджай маліны, але толькі Ьутрым сказаў тут:



  • Браты мае дарагія, любезныя. Жывём мы з вамі ня многа, ня мала—а сэрца старэе. I сохне кроў. Дык прызнайце-ж яе за жану маю дарагую...

I ў знак згоды нахілілі браты свае буйныя голавы.

3 таго часу стаў сумным замак. Цешыў Бутрым маладую жану і нічым нацешыць ня мог—сумавала красуня за жалезнымі дзьвяр- мі, за мураванымі сьценамі... I быў Бутрым злым заўсёды, бо ні- чым ня мог дагадзіць Кастусі: ні каменьнем самацьветным, ні шаў- ковымі палушалкамі, ні заморскімі вінамі шыпучымі. Усё ўспамі- нала аб шырокіх палёх, аб лугавых красках, аб зялёнай волі, аб гарадох далёкіх...

Хадзілі браты сумнымі, павесілі голавы. А малодшы брат Рась- ціслаў расьціў у сэрцы крыўду на жыцьцё і тайную думку аб пры- гожых вачох Кастусі, аб яе грудзёх лебядзіных.

Раз паехаў Бутрым з старэйшымі братамі, каб разагнаць нуду, разьвесяліць змарнелае сэрца ў бойках крывавых, у пацехах тых рукапашных. I калі ад'яджаў, аддаў ён ключы залатыя малодшаму г>рату Расьціславу. Гаварыў яму:



  • Брат ты мой любезны, Расьціслаў мой Дзявочыя Вочы. Даю ключы табе залатыя ад заветных дзьвярэй, ад шчасьця майго, адзі- нага шчасьця... Толькі... Глядзі! Не спазрыся на белыя плечы—ня бьіць тады тваёй галаве на плячох, пазнаюць смак на ёй ваўчыныя эубы. Глядзі! І памятай...

Дзень праходзіць, за ім другі, ходзіць Расьціслаў, вартуе за- Ветныя дзьверы. І ўсё бліжэй да дзьвярэй і ўсё неадчэпней узьні- каюць, варушацца думкі.

~~ Толькі-б раз, адзіны-б раз пазірнуць у яе дзіўныя вочы, ытць мёд з малінавых вуснаў...




30

Міхась Лынькод

Ціснуць цяжарам пякучым залатыя ключы, вось-бы ўставіць у замок—адамкнуць.

Да дзьвярэй памкнуўся. Але памятны словы:



  • На галаве тваёй пазнаюць смак ваўчыныя зубы...

Падалей ад дзьвярэй, падалей ад граха, ад спакусы.

Вышаў Расьціслаў на бераг, сеў над кручай, заглядзеўся ў вір, да й кінуў туды залатыя ключы...

А тут і браты падасьпелі, падплылі іх чаўны гонкія, з насамі вострымі, расьпіснымі.

3 пытае Бутрым Расьціслава:



  • Ключы... Дзе ключы, кажу, падавай-ка хутчэй...

І кіўнуў галавой Расьціслаў:

  • Шукай, вунь там на дне... Мо‘ і знойдзеш, а я ня пры чым...

І ўскіпеў тут Бутрым. Узяў Расьціслава, падняў яго панад кру-

чай і кінуў у хвалі.



  • Шукай, бяз ключоў не вяртайся...

Ня выплыў Расьціслаў. Падабалася яму, мусіць, дно пяшчанае, жоўтае, што блісьціць пад сонцам бурштынавымі іскрамі.

Кінуўся Бутрым да замку. Да дзьвярэй заветных. Але ці іх-жа адчыніш. Надзейныя дзьверы былі, надзейныя муры.

I з таго часу кожнага, хто пападаўся ў Бутрымавы рукі, ён кі- даў з высокае кручы ў вір, кідаў і злосна сьмяяўся:


  • Знайдзі залатыя ключы, адшукаеш—памілую...

Многа людзей, кажуць, загінула ў Залатых Ключах, да й сам Бутрым, калі верыць паданьню, знашоў у іх свой вечны адпачын. Стары ўжо быў. Кінуўся з сваім чоўнам у бойку, ня здужыў во- рага і захлібнуўся ў віру, пашоў да дна шукаць еваё шчасьіі ■ Вось чаму і вір празываецца Залатымі Ключамі...

Валя сядзела і нічога не адказвала. Паданьне навеяла ціхія думкі. І так добра было сядзець, маўчаць і прыслухацца, як шар- хаціць асака пад вадзянымі струменямі, як абарвецца каменьчык з высокае кручы і боўтка ўпадзе ў ваду, як прыўскочыць шчупак з вады ў пагоне за палахлівай уклейкаю.

Яшкіна шчака находзілася блізка, зусім блізенька. І добра так сядзець, прыхіліўшыся адно да аднаго, адчуваць як 6‘ецца сэрца ў кожнага і пранікаць у думкі другога.

Але дзесьці галасы чутны, чуюцца ўсплёскі вёслаў. Рыбалкі, мусіць. І абодвы нібы з забыцьця вяртаюцца.



  • Паедам, Яшка, бо й татка зажджэцца, палуднаваць час...

  • Ну, едам...

(Працяг будзе).


АНДРЭН АЛЕКСАНДРОВІЧ

БАЛЫПАБІК БАХРЫМ

(Поэма)

I

Мароз, як звон! Як шчоз—калючы сівер! Бракуе сонцу сіл зямлю каб абагрэць. Праменьні валяцца, як быццам зьліткам медзь, дрыжаць-калоцяцца, як цені, палахліва.



Як сіні лёд, халодны неба колер

(ды неба скована, як скован сьцюжай дол...).

3 высокіх дымароў, бы ў моры ледакол, фабрычны дым—сабе дарогу коле.

Шугай! Плыві! Сьмялей! Умей змагацца!

Чым большы дым, тым радасьць агнявей. Шугае дым?—Фабрычны штурм жыве! .

Жыве фабрычны штурм?—Жыве краіна працыі

Зіма!.. Зіма... А рух такі ругілівы!

Штурзуе кроў, нібы электра-ток.

Жыцьцё людзкое ня стрымае ні на крок,— мароз, як звон. Як шчоз—калючы сівер.

А маладым—хоць што!.. Асьнежаныя ўзоры... На лыжах—гонка! Звонка—гучны ўздым! Глядзіць Лявон Рыгоравіч Бахрым і процілегласьць фарб у думках ставіць поруч.

Ен непадобным стаў. Якая перамена!

Ня так стары, як старыць сівізна.

Няўжо бяда? Няўжо адна яна змушае стаць прад сьмерцю на калена?


Андрэй Алсксандровіч

Прад сьмерцю, так! Бо хто таму дасьць веры, каб барацьбіт, выдатны комуніст, згніваў, бы ўвосень жоўты ліст, заплёваны прахожымі на сквэры?

Прычына ёсьць. Яна, як цьвёрды камень, што лёг на сэрца мёрзлае зямлі...

Як птушкі ў вырай, думкі так плылі...

I твар каробіўся ў абоймах разважаньняў...



  • Краіна Беларусь,—была яна нязнанай стагодзьдзі доўгія ў гісторыі людзкой.

Як водгульле лясоў, уздыме голас свой

і гінуў ён, заглушаны, загнаны!..

Цяпер—рэспубліка. Гарыць жыцьцём інакшым сягае ўперад з славай заваёў!

3 якою гордасьцю сагнем жыцьцё сваё ў імя вялікай будучыны нашай!..

Такой развагаю захопліваўся часта Лявон Рыгоравіч (выдатны чалавекі).

Каб атрымаць вясёлкавы эфэкт, ён карыстаўся мэтадам контрасту.

Захоўваў веру ў будучыну гэту і ён спаткаў яе! Галоўнае адно, што ён заўсёды дум сваіх старно не пакідаў бяз ясна-ўпартай мэты.

II


  • Відаць абрыдзела табе мая гаворка?

А добра што спаткаліся з табой.

Душу адвёў... На сэрцы гэтак горка...

Дасада чортава... Хадзіў як сам ні свой.

Пытаньні часта ставіў я бывала:

За што? Прычына дзе? Адкуль уся навала?

Ідзеш. Зьнішчаеш перашкоды.

Каб дасягнуць свайго, жыцьцё гатоў аддаць. Над кручаю стаяў... Прайшлі змаганьня годы. I раптам так бяспраўна дагараць.


Бальшавік Бахрым

33

Няма падстаў зьбіваць мяне каменьнем.

Маё, як вока, чыстае сумленьне.

Ты малады яшчэ. Табе мая парада: ніколі ня злучай каханьня з барацьбой. Страшнейшай крыўдаю бывае—толькі здрада! Прысуд падобны сьмерці—быць не з грамадой!

Заблытаны клубок. Прыблізіцца разьвязка і будзе вораг наш зубамі сьмерці ляскаць...



  • „Лявон Рыгоравіч! Ня будзе так, ніколі! Ня можа гэтак быць. Патрэбны вы для нас!..“

  • „Ня шкодны я, то нраўда. Нават болей, я чую што змагу карысным быць ня раз.

Каб толькі партыі, каб толькі ўсёй краіне даказаць—што я ня хцівец не злачынец".

  • „Ну, выйшла так. А вывад тут выразны: ваш абавязак, як балыпавіка,

спакойна і выключна падрабязна заяву напісаць, паслаць у ЦКК“.

  • „Я думаў сам. Пісаў было аднойчы.

Але дванаццаць год, як я ўжо не рабочы"...

  • „Заяву, там—разгледзяць як найбліжай. Зьмяняе ўсё жыцьця нястрымны бег.

Лявон Рыгоравіч, хадзем сягаць на лыжах! Мароз—агонь! А сьнег, прывабны сьнег!“

  • „Не. Дзякую. Хіба другім мо‘ разам“...

  • „Бывай, Рыгоравіч! Заява—абавязак!"

III

Патрэбных некалькі даведак дам спачатку, каб не варочацца да дробных фактаў зноў. Пачну традыцыяй анкетнага парадку: адкуль я, хто, становішча бацькоў... 1



нты пацьвердзяць праўду гэтых слоў.


34

Андрай Александровіч

Сам віленчанін я. Цяпер мне трыццаць пяты. Бацька мой—сталяр. У Вільні і цяпер.

Жылося нам?.. Што-дня над нашай хатай зубамі ляскаў голад, быццам зьвер.

Заробак бацькі быў, мо‘ аднаму хапала-б. Сям‘я-ж вялікая. Што чалавек—то рот.

I маці без пары здароўе падрывала ў тлуме вечна-злыбедньіх клапот.

Вось гэтак беглі дні. Павырасталі дзеці. Лягчэй бацьком і дзецям весялей.

Ня страшным стаў зімой халодны вецер, альбо набег разьюшаных завей.

Цяжэй было на працу дзе прабіцца.

Прайшло і тут: манцёрам стаў мой брат. Служыць і я пайшоў. За звычай—стаў хіліцца і потам абліваць халодны свой варстат.

Ня буду гаварыць наконт жыцьця рабочых, пра ўціск, эксплёатацыю, правы.

Было адно: служы, трывай. Ня хочаш?— вышэй травы—ня ўздымеш галавы!

*

❖ *


Працуй, трывай... I раптам рух шалёны.

Як гулам падзямельным—навіна.

Мобілізацыя. Фармуюць эшалёны.

На фронт!

Вайна.

I мой прызваны год. Пакінуў жонку Ванду. (Сярод чужых з дзіцём малым адна).



Малебен, а за тым пад выкрыкі каманды—

На палегон!

Вайна.

Агонь і дым. Равуць-гручаць гарматы. Сьвіргочуць кулі, стогне цаліна.



I веру і цара скубаць акопным матам

салдата ўшчуньвала—

вайна.


Бальшавік Бахрым 35

Сьціхае бой. Прытуліць сэрца крыўду, як маладых салдат пясчаная труна.

Заціхне бой, адслужыць паніхіду

губамі наймітаў—

вайна.


I выюць зноў атрутныя гарматы, як-бы няспынныя раскаты пяруна.

I часта нам:—За што? Таварышы! Салдаты!

Пытаньні ставіла—

вайна.


— За што? Таварышы! Пара спыніць навалу! Якая танная людзкой крыві цана!

„Салдацкай праўдаю" на новы шлях гукала

салдат замучаных—

вайна.


Прайшла пара сьвінца.

Яшчэ скажу-—пры тым з пачатку й да канца быў толькі радавым.

*

* *


Прышоў дамоў... Інакшай стала Вільня. Запанаваў нямецкі гарнізон.

Жыцьцё сям‘ю спаткала няпрыхільна...

Памёр мой сын. Лягло адразу шчыльна на грудзі гора мне, як люты чорназгон.

Але стрываў усё! Хоць данімала гора.

Прадаць—няма чаго, апроч уласных рук.

Бяз працы прападаў. Пры бровары ў канторы дастала службу жонка. А ўжо скора, скора чакалі зьмен і ў нас. Сьмялеў рабочы рух.

На Усходзе сонца ўсход ніколі не заслоніш! Пасьля дажджу заўжды растуць грыбы... Наведваць стаў рабочы клюб на Вроні.

Падзеі рэволюцыі ўсё больш і больш палоняць. Я стаў удзельнікам падпольнай барацьбы.




36

Андрэй Александровіч

Ускалыхнуўся люд. Займае Вільню Воля! ...Старно гісторыі зьвярнула ад крыві.

Мяне таварышы пакінулі ў падпольлі.

І канчаткова я у гэтай цяжкай школе загартаваў сябе, як цьвёрды бальшавік.

Дваццаты год. І Вільня зноў вітае пару легальнага жыцьця бальшавіка.

— Даёш Варшаву! Ўперад! Наступаем!

Па згодзе партыі пайшоў я ў корпус Гая, з гранатай на плячы, з вінтоўкаю ў руках...

3 тых пор у арміі служыў я пяць з паловай, Быў ваенкомам сёмага палка.

У дваццаць шостым годзе дэмобілізован. Прыехаў повен сіл для працы творчай, новай— пад загад ЦК.

*

* *


Я на новым месцы, ў новым атачэньні, хоць адны задачы, хоць адны імкненьні. Першым што зрабіў я—напісаў загад: скараціць распухшы канцэлярскі штат, зьменшыць лік камісій, сходаў, пасяджэньняў разам з тым і лішні папяровы чад ').

І адразу крута гутаркі пад бокам:

— „Палка перагнута“...

Пачалася склока

• /

Не для ўвасхваленьня, а скажу сумленна, я дабіўся ў трэсьце поўнай перамены.



Кроў байца заўсёды—баявая кроў.

Што здабыта—квіта! Не саступіць зноў!

І трымаў фронт моцна! Поруч з тым штодзенна вывучаў дарогі новых заваёў...

Жонка за мяжою і было між намі тое, што парою зьменімся лістамі.



]) Не хацеў, прасіўся, але як ня лез там, быў накіраваны старшынёю трэста.


Бальшавік Бахрым

37

Выйшла і цяпер так: паштальлён прынёс там ліст ад жонкі з Вільні, і, як праўда, просты:

  • „Гаравала, думала пройдзе ўсё... Дарма.

У Менск хачу, ратунку іншага няма.

Данімае голад, захлынае ростань.

Ня стрываю, цяжка. Ня жыцьцё—турма“.

Не цягнуў я доўга, ў той-жа дзень адразу выслаў на дарогу.

— Папрацуем разам!

Так спаткаў яе, і думаў—хай спачыне, азнаёміцца з савецкаю краінай.

Погляд хай акрэйне, выбера мішэнь, а пасьля нагрузку—за наступны дзень.

Зараз, як успомню, кроў у жылах стыне.

Крыўда, сілай здрады, сэрца мне грызе...

Дзе ні ступіш крокам тчэ сабе, варушыць павуціньне склокі павучок—чынуша.

Помню, сход партыйны. Білі адмыслова па акопах склокі жорстка так, сурова.

Дырэктыва сходу—для мяне загад:

Скараціць нягодных, скласьці новы штат...

Ідучы з ячэйкі я быў... арыштован.

3 павуціньня склокі ў павуціньне крат.

Служба?—Ўсё ў парадку.

Дома?—Ну, тым болей!

Разьвязаць загадку сам—ня змог ніколі.

Так ня знаў прычыны, толькі ўжо на нарах добра я дазнаўся, чым тлумачыць арышт.

Мой портфэль укралі... Там лісты ЦК, узаконены сакрэт бальшавіка.



  • Што? ГІортфэль быў дома!.. Як-жа так, таварыш? Што? Няўжо тут жонка? Жончына рука?


ЛндрэіІ Алсксандровіч

Так, работа Ванды.

О, спакуснасьць грошайі — Не адна, тут банда пад камандай Польшчы.



3 партыяй—разлучаны.

Цяжкая разлука!

3 тых часоў атручаны, сам ня свой.

О, няўжо сапраўды гэткі блізарукі што ня змог варожы адгадаць настрой?

*

* *


Пятнаццаць дзён сядзеў. Жыцьцёвы зьверыў шлях там, і пройдзены мой шлях заве гарэць ярчэй!

Няхай трагэдыя... Але трымайся шляхта!

За пераможны залп—спаткаемся яшчэ!

Адно прыемна мне, што прэмію за здраду не атрымала правакатара рука.

Перастраляла ўсіх савецкая засада сіплым выкрыкам ударніка-курка.

Балюча... Выйшла так, што я больш ня прыгодны для будаўніцтва, ўпартай барацьбы.

Вось год мінуў... Снуюся як бязродны хоць добра ведаю—так не павінна быць.

Ня злоснай воляю... А шляхам правокацый я выкінут сучаснасьцю за плот.

Няўжо здабытак шматгадовай працы здалеў згубіць за гэты глумны год?

Я не з такіх—„мая, бач, хата з краю“, я не растраціў сіл! Хоць часам і кране, г\ыбока так, за сэрца боль глухая і моцна крыўдаю ударыць па струне...

Не пашкадуйце час! Прашу разгледзіць справу, забраць назад мяне ў партыйныя рады.

Прашу настойліпа, канчаючы заяву,— вярнуць мне зноў ранейшы мой уздым!




Бальшавік Бахрым

39

Р. 5. І заадно скажу, каб разьвязаць вузлы, пакарчаваць няяснасьцяў карэньні, ці ў будучым змагу папасьці пад уплыў маёй радні, што ў панскім атачэньні?

Кар'ера жончына—вядома. А далей памерла маці... Адыйшла дачасна...

А што пад старасьць атрымала ад дзяцей? — Павырасталі, кінулі нясчаснай.

Мой брат?—Скруціў яго іржавы дрот бяды, на катарзе ў бязьлітаснай Пазнані.

Ен старшынёю быў райённай „Грамады", а раз грамадавец—напэўна катаржанін!

Застаўся толькі бацька. Гне сваю сьпіну. Габлюе труны, час свой дажывае...

Але саб'е яшчэ—ну хоць адну труну ў якой ён шляхціца дачасна пахавае!

IV

Мароз, як звон! Як шчоз— калючы сівер!

Бракуе сонцу сіл зямлю каб абагрэць.

Праменьні валяцца, як быццам зьліткам медзь, дрыжаць-кал.оцяцца, як цені, палахліва.

Зіма! Зіма! Суровая такая!

Але ня страшны рост заледзянелых крат,

Усьлед за шахам—блізіцца і мат, замкі зімы—гірадвесьня адмыкае.

Пакуль вясна, дык маразы сягоньня тіад сорак градусаў, пры тым яшчэ—вятры... Бяжыць Лявон Рыгоравіч Бахрым, ці то ад холаду, ці нехта яго гоніць...



  • „Лявон Рыгоравіч! Куды-ж вы так рухава? Здароў! Ну, што чутно? Мо‘ добра што спаткаў?"

  • „Ня дрэнна. Атрымаў я позву з ЦКК, у парткалегіі сягоньня мая справа.


40 Андрэіі Александровіч

Сьпяшаюся. Пайду. Мар-роз“... I рупна гэтак, стаптаны сьнег нэрвова так хрушчыць.

А ў сэрцы цепліцца і глуха шалясьціць надзея сьветлая—вярнуцца з партбілетам.



Злачынец ён, ці не? Ці праўда гэтых слоў? Ці шкодны ён? Ці мае права зноў вярнуцца ў шэрагі ваяк—бальшавікоў?

Люты, 1929 г.


  1   2   3   4   5   6   7


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка