"калі ласка, у хату " ( Вечарына, прысвечаная старажытнай беларускай кухні)




Дата канвертавання06.01.2017
Памер324.2 Kb.
"КАЛІ ЛАСКА, У ХАТУ..."

( Вечарына, прысвечаная старажытнай беларускай кухні)

Слайд 1

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0891.jpg
Гэтае прапанаванае свята мае на мэце садзейнічаць асэнсаванню маладым пакаленнем духоўнай спадчыны, якую пакінулі нашы дзяды і прадзеды, абуджэнню прыродных задаткаў і іх рэалізацыі, развіццю здольнасці да пераймання, а значыць, навучання.
Слайд 2

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0895.jpg
Задачы свята:

  • фармаванне ў вучняў цікавасці і любові да гісторыі нашых продкаў, у першую чаргу да побыту і культуры, да беларускіх народных традыцый;

  • паглыбленне і пашырэнне ведаў школьнікаў па фальклоры, этнаграфіі, народным мастацтве, літаратуры, музыцы і працоўным навучанні, атрыманых на уроках;

  • выхаванне культуры працы і цікавасці да традыцыйнага беларускага кулінарнага майстэрства;

  • фармаванне эстэтычнага густу, творчага падыходу, ініцыятыўнасці.

Абсталяванне: па-святочнаму ўпрыгожаная хата. На дошцы вялікімі літарамі напісана тэма вечарыны "Калі ласка, ухату..." і эпіграф "Бліжэй прыгледзімся да хаты...".

Ход мерапрыемства і заўвагі да правядзення.

Афармленне хат.

Пад столлю на покуці абраз, упрыгожаны вышываным ручніком. Стол засланы белым абрусам з прошваю. На драўлянай палічцы дляпосуду ляжаць металічныя відэльцы, драўляныя лыжкі, гліняныя місы. Ёсць тут тарка, шкляная гранёная чарачка, медныя конаўкі, рознай формы гладышы і збанкі.

Злева ад увахода ў хаце — пабеленая печ, прыкрытая заслонкаю, з рознымі гаршкамі, чыгунком ды патэльнямі на прыпечку. У куце пры печы стаяць вілкі, чапяла, качарга. На ўслончыку можна ўбачыць драўляную дзежку-блінніцу з апалонікам.

Вядома ж, незаменная на беларускім стале страва — бульба, згатаваная па розных рэцэптах.

"Пакаштуйце — смачна". Кулінарныя прыхільнасці беларусаў захоўваюць і сёння нацыянальную самабытнасць. На сталах разнастайныя поліўкі, бліны, аладкі, бабка, дранікі,  клёцкі...

Да конкурсу вучні падрыхтавалі народныя песні, прыказкі, прымаўкі, загадкі, гульні...

Гаспадар і гаспадыня запрашаюць у хату.

Слайд 3

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0897.jpg

Гаспадыня.

Добры дзень, госці,


Калі ласка, ухату да нас просім,
Дарагія госці, заходзьце.
Калі ласка!
Госць у хату - сонца ў хату.
Гаспадар.

Добры вечар усім вам,


Нашы госцi,
Дзякуем, што вы да нас
Завіталі ў госці.
c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0922.jpg
Слайд 4
Гучыць песня "Гуляць дык гуляць" (верш У. Някляева, В. Іванова).


Гаспадыня.

Рады мы убачыць


Вас у роднай хаце,
Нашым караваем
Вас пачаставаці.

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0931.jpg
Слайд 5
Гаспадар. Добры вечар, госці дарагія!
Гаспадыня. Добры вечар вам у хату! Госці на госці - гаспадару радасць.
Гаспадар. Запрашаем у хату! Чырвонаму госцю - чырвонае месца.
Гаспадыня. Сядзем радком - пагаворым ладком.
Гаспадар. За добрай размовай і праца ідзе хутчэй.
Гаспадыня. У нашай краіне існуе цудоўны звычай - вітаць гасцей хлебам-соллю, які падаюць на ручніку. Ручнік - гэта сімвал чысціні, цяпла беларускай зямлі і роднай хаты.

Гаспадыня. Падносіць прысутным каравай.
Слайд 6
Гаспадыня.
Я звычай краінысваёй зберагаю, 
Усіх гасцей хлебам-соллю вітаю. 
Кожны з вас будзе усмешкай сагрэт
Калі ласка, прыміце наш хлеб.
Слайд 7

На смачны кусок – знойдзецца раток.

« На смачны кусок – знойдзецца раток». Беларуская кухня мае шматвяковую гісторыю. Першыя звесткі аб харчаванні беларусаў можна знайсці яшчэ ў XVI стагоддзі ў апісаннях маёмасці землеўладальнікаў, дзе пералічваюцца прадукты, якія захоўваюцца ў кладоўках. У XVII стагоддзі ў Рэчы Паспалітай,

у склад якой уваходзіла Беларусь, з'явіліся кнігі з кулінарнымі рэцэптамі на польскай мове, напрыклад, "Compendium ferculorum" Ст. Чарнецкага (1682). 

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0906.jpg
Слайд 8
Cвоеасаблiвасць гістарычнага лёсу беларускага народа аказала глыбокi ўплыў на фарміраванне і развіццё яго культуры. 
Слайд 9
Такім чынам, аб традыцыях беларускай кухні. Яна цесна ўзаемазлучаная з кулінарнымі традыцыямі сваіх суседзяў - літоўцаў, латышоў, палякаў, украінцаў і рускіх, што абумоўлена цеснымі культурнымі і гаспадарчымі сувязямі. Між тым гэта далёка не так.

 Кулінарнае майстэрства Беларусі доўгі час падвяргалася ўплыву, з аднаго боку, навакольных славянскіх народаў - рускіх, украінцаў, палякаў, з другога боку - сваіх неславянскіх суседзяў: літоўцаў, латышоў. Пры павярхоўным поглядзе можа скласціся ўражанне, што беларуская кухня ёсць адно з накiраванняу агульнарускай кухні.

Гэта пацвярджаюць аднолькавыя назвы страў, посуд, напояў. Напрыклад: суп з крупы (крупнік) аднолькава называецца ў беларусаў, палякаў, літоўцаў, з беларускай заціркай знаёмыя ў Польшчы, Літве, Украіне, у Літве вядома традыцыйная беларуская верашчака. 

Народная кухня беларусаў заўсёды адрознівалася эканамічнасцю ў выдаткоўванні прадуктаў.



c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0925.jpg
Гаспадыня. Якія добрыя, зычлівыя людзі жывуць у гэтай хаце. Нездарма беларусы славяцца сваёй гасціннасцю.

Слайд 10
Як бачым, народная мудрасць адлюстравала працавітасць беларусаў, іх стараннасць. На працягу доўгага часу нашым народам выпрацоўваўся свой этыкет і культура прыёму ежы. Малодшыя члены сям'і садзіліся за стол пасля старэйшых. За сталом не размаўлялі. Да хлеба ставіліся беражліва, з павагай. За сталом не прынята было размаўляць, чмякаць, сёрбаць.  Госця усаджвалi за стол з гаспадарамі.

Слайд 11

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0943.jpg

Слайд 12
Для прыгатавання ежы паусюдна насельнiцтва выкарыстоувала глiняны i драуляны посуд (гаршкi, мiскi). I (лыжкi, дзежкi, каушы, апалонiк, кадушкi), плеценыя з лазы кошыкi, хлебнiцы.

Слайд 13
 

Гаспадар.
Радуюць сэрца сонца і травы,
Дзень мой праменны,
Дзень мой ласкавы,
Водар хваёвы,
Сіняе неба,
Кожнае ранне
Рады я хлебу.
Рады і ўсходам веснімі днямі.
I як гамоніць
Ён каласамі,
Большай не маю
Сёння патрэбы -
Кожнае ранне
Рады я хлебу!

Слайд 14
Гаспадыня. З дзяцінства выхоўвалася беражлівасць да хлеба.  Пшанічны хлеб у нас пяклі радзей. Беларусы любяць чорны хлеб, але ўлетку, калі дарагая кожная хвіліна, часцей пяклі праснакі (печыва ў выглядзе бліна). Хлеб абагаўлялі. Кінуць яго было смяротным грахом. Хлеб надзённы дае чалавеку сілу да працы і жыцця.
Гаспадар.  Адносіны людзей на хлеба выказаны ў прыказках і прымаўках.

Якiя вы ведаеце прыказкii прымаукi пра хлеб?



  • Без хлеба яда — да парога хада.

  • Галоднай куме хлеб наўме.

  • Галоднаму не спіцца, калі хлеб сніцца.

  • Горка часам праца, ды хлеб ад яе салодкі.

  • Ёсць хлеб - ядзім, а няма - глядзім, сёння паабедаем, а як заўтра - не ведаем.

  • Калі хлеб у возе, то няма бяды ў дарозе.

  • Прымачы хлеб - сабачы.

  • Хлеб на стале - рукі свае.

  • Хлеб-соль еш, а праўду рэж.

  • Ядзім хлеб траякі: чорны, белы і ніякі.


Слайд 15

Слайд 16
  З хлебам прынята было ісці ў сваты, на «радзіны», хлебам-соллю сустракалі маладых. Хлеб з жытняй мукі без прымешак называўся «пірагом», але ў штодзённым ўжыванні звычайна выкарыстоўваўся хлеб з жытняй мукі з дадаткамі. 

Напрыклад: хлеб пяклі з жытняй і ячменнай, аўсянай або грачанай мукі напалову, а «Градова» хлеб - гэта з нясеянай мукі, «мякіны» хлеб - з прасеянай мякіны, грэчкі, жыта ці аўса з мукой. Хлеб з жытняй мукі без прымешак называуся пірагом.



Слайд 17


  • Жыта малацiлii пяклi хлеб.




  • Дзе расло "Жыта" – там людзі збіраліся амаль усёй вёскай, "хадзілі на ранняе жыта”, вадзілі карагод, каб быў добры ўраджай.



  • Дзе карагод ходзіць,
    Там жыта родзіць,
    А дзе не бывае,
    Там палягае.

З пшанічнай мукі сталі часцей за ўсё гатаваць вырабы без дрожджэй, выкарыстоўваючы ў якасці разрыхляльніка соду.  Часамухлебдадавалішчаўе, лебяду.

Пераважнаевыкарыстаннеаўсянай, аржанай, ячменнай, гарохаваймукііняведаннедражджэйабумовілаадсутнасцьубеларускайкухнітрадыцыйныхбліноўіпірагоў. Большасць мучных страў рыхтавалі з "расчыны" - раствора мукі з вадой, самаадвольна рашчыненае. 

Сярод іх - драчона, бабка, клёцкі.

Гаспадар. Паспрабуем закончыць наступныя прыказкі (ці знайсці другую частку на картках).

Слайд 18


  • Працаваць не любіш - ... (чалавекам не будзеш).

  • У каго чорна глыба,... (у таго й скіба).

  • Калі хочаш хлеба меці, ... (то трэба зямліцы глядзеці).

  • Трэба рана ўставаці,... (каб хлеба дажыдаці).

  • Выходзь на поле з расой,... (дык будзеш з ядой).

  • Найсмачнейшы хлеб ад сваёй ... (працы).

  • Дзе пасееш густа,... (там не будзе пуста).

  • Дзе гультай ходзіць,... (там зямля не родзіць).

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0938.jpg
Слайд 19

Гаспадыня падыходзіць да другой хаты.

Слайд 20

Гаспадар. З ародніны найбольш характэрныя для беларускай кухні капуста, гарох, бабы, морква і, вядома, бульба - апошняй належыць асаблівае месца. Асабліва разнастайныя ў Беларусі стравы з бульбы, якую да гэтага часу называюць другім хлебам. Бульбяная бабка, дранікі, комы, калдуны, драчоны.

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0960.jpg
Слайд 21

Напрыклад: драчона бульбяная



Слайд 22
Драчона бульбяная (бабка)

Бярэм
1,5 кг бульбы,ст. лыжка мукі, 
Дзве цыбуліны,
50 г сала,
2 ст. лыжкі топленага масла, соль.

Бульбу абабраць, надраць на тарцы, дадаць мукі, абсмажанай на сале цыбулі, солі, перамяшаць.Бульбяную масу выкласці у глыбокую патэльню, апырскаць маслам і запячы ў духоўцы.


Гаспадыня. 

Колькі страў гатавалі гаспадары з бульбы - варанай, печанай, паранай, смажанай, дзёртай, тоўчанай, крышанай.

Беларусы, як вядома, любяць бульбу, нездарма нас завуць бульбашамі. Ёсць бульба, ёсць і да бульбы. Умее беларус яе не толькі смачна прыгатаваць, але і ўсмак з'есці.

Слайд 23

На градках важныя, густыя 


Стаяць зялёныя кусты. 
У зямлі ж - вялікія, малыя –
Сямейка бульбін залатых... 
Бульбу любяць ўсе на свеце: 
I дарослыя, і дзеці, 
I не толькі беларусы –
Усе каштуюць без прымусу! 
Можна з мясам есці бульбу, 
3 маслам, з салам і цыбуляй, 
3 каўбасой і селядцом... 
Вермішэль, лапша і каша 
Не заменяць бульбу нашу. 
Любяць бульбу нездарма: 
Што ні страва - дзіўны смак!

Сапраўды, для беларускай кухні характэрна не толькі тое, што яна ведае каля двух з паловай дзясяткаў страў з бульбы, кожнае з якіх не падобна на іншае, але і тое, што гэтыя стравы трывала замацаваліся ў меню. Тлумачыцца гэта гістарычнымі прычынамі - пранікненнем бульбы ў Беларусь прыкладна на 75-90 гадоў раней, чым у Расію, а таксама прыродна-кліматычнымі ўмовамі, якія палягчаюць вывядзенне і развіццё высокакрахмалiстых, смачных гатункаў бульбы.



Бульбяныя стравы

Слайд 24

Асаблівасцю бульбяных страў беларускай кухні з'яўляецца, па-першае, пераважнае выкарыстанне ў іх цёртай, а не цэлай бульбы, па-другое, некалькі спосабаў падрыхтоўкі цёртай бульбяной масы і, па-трэцяе, прымяненне абавязкова камбінаванай цеплавой апрацоўкі. Цэлую бульбу ўжываюць толькі ў двух відах - зваранай ў мундзіры (па-беларуску ён называецца Салонікі, бо яго ядуць густа пасыпаючы соллю) і тушанай. Стравы з тушанай бульбы называюцца тушанкай або смажэнiкамi. Смажэнiкi смачней і далікатней, таму што рыхтуюць іх, як правіла, толькі з маладой бульбы. На ўсходзе Беларусі, у Віцебскай вобласці, гэта адрозненне не выконваецца - там усё стравы з тушанай бульбы называюцца тушанкой. Асноўную ўвагу тых, хто ўпершыню знаёміцца ​​з беларускай кухняй, варта звярнуць на розныя віды бульбяной масы, уласцівых беларускай кулінарыі, з якіх атрымліваюць большасць бульбяных страў. Адрозніваюць таркаваную, клiнкаваную і варана-тоўчаную бульбяныя масы і іх камбінацыі з мукой, дражджавым цестам, адзін з адным і з содай.



c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0963.jpg
Слайд 25
Таркаваная маса - гэта сырая бульба нацёртая на тарцы і не адціснутая пасля гэтага, а якая выкарыстоўваецца ў далейшай падрыхтоўцы разам з вылучыўшымся сокам. 

Клiнкаваная маса – цёртая, сырая бульба, старанна, цалкам адцэджаная ў клінку, гэта значыць у мяшэчку конусападобнай формы з тонкага палатна (палотны) або з трайнога пласта марлі. Клiнковы мяшэчак разлічаны на 2-2,5 кг масы. 

Варана-тоучаная маса - звычайнае пюрэ з адваранай бульбы. Таркаваную масу часцей за ўсё ўжываюць у камбінацыі з варана-тоўчанай або з мукой, а таксама з дражджавым цестам; да клiнкаванай масы, наадварот, часцей дадаюць соду і невялікую колькасць мукі.  Стравы з цэлай бульбы.
Слайд 26

Тушанка простая

1 кг бульбы, 50 г сала, 1 ст. лыжка зеляніны пятрушкі, 1 ст. лыжка зеляніны кропу, 1 цыбуліна, 0,5 шклянкі вады.

 Сырую бульбу парэзаць на брускі або буйныя кубікі і на блясе або шырокай патэльні, змазаных салам, як мага хутчэй (намоцным агні) іраўнамерна з усіх бакоў (часта перагортваючы) абсмажыць да залацістай скарыначкі. Яктолькі скарыначка утворыцца, яшчэ напаўсырую бульбу скласці ў гліняны гаршчок або рондаль, засыпаць дробна нарэзанай зелянінай, цыбуляй і рэшткамі сала, пасаліць, даліць кіпень, зачыніць вечкам і паставіць у духоўку прыкладнана 15 мін. Гатовую тушанку ядуць з агуркамі (свежымі ці салёнымі), квашанай капустай.

Прыродна - геаграфічныя ўмовы Беларусі спрыялі шырокаму выкарыстанню такіх прадуктаў, як грыбы. Гэтыя прадукты характэрныя і для рускай нацыянальнай кухні, аднак формы і прыёмы іх выкарыстання ў беларускай кухні некалькі іншыя. Напрыклад, грыбы толькі адварваюць і тушаць, а страў са смажаных грыбоў беларуская кухня не ведае (гэтак жа, як не ведала яна марынавання і засолу грыбоў да пачатку XX ст.). Наогул, грыбы не ўжываюцца як цалкам самастойная страва, а заўсёды выкарыстоўваюцца ў якасці дадатку - якая надае густ якой-небудзь асноўнай страве.



c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0895.jpg
Слайд 27
Тушанка грыбная

1 кг бульбы, 150-200 г распаленага сала, 1 ст. лыжка парашку сухіх грыбоў або 1 шклянка дробна нарэзаных свежых грыбоў (калі выкарыстоўваюць сухія грыбы, то падліваюць 0,5 шклянкі вады), 1 буйная цыбуліна, 1 ст. лыжка зеляніны салеры або пятрушкі, 1 ст. лыжка кропу, 6 гарошын чорнага перцу.

Сырую бульбу нарэзаць долькамі, пакласці ў гліняны посуд, засыпаць рэзкімі затаўкамі і грыбамі, заліць салам, змяшаць, зачыніць шчыльна вечкам і паставіць ва умерана нагрэтую духоўку на 40-60 мін.

Гаспадар і гаспадыня. Шаноўнае спадарства! Мы прапануем вам гульню "Пад шчаслівым дахам у кожнай хаце". Гульня - гэта гадзіна інтэлекту, гумару і адпачынку. Мы жадаем усім гасцям прыемных хвілінаў адпачынку, а нашым удзельнікам- поспехаў. Гульня складаецца з лотаў. Для тых, хто не памятае, чаму конкурс раздзяляецца лотамі, нагадваем: лот - гэта старажытная мера вагі, наш розум - гэта наш лот, якім вымяраецца веданне беларускай кухні, беларускіх традыцый.

Слайд 28
Удзельнікі конкурсу (у фартухах і каўпачках) атрымоўваюць два заданні.

1-ы лот. "Кот у мяшку" (па форме вызначаем цыбулю, часнок, яблык і iнш.).


c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0946.jpg
Слайд 29

2-і лот. "Хто больш і лепш". Трэба паказаць, як удзельнікі ўмеюць абіраць бульбу.


c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0948.jpg

Трэба 2 вучня.

Удзельнікі конкурсу пачынаюць абіраць бульбу. Перамагае той, хто абабрау больш бульбы і мае менш адходаў.

Гаспадыня. Беларусы з даўніх часоў з павагай ставіліся да зямлі-кармілiцы iлесу.

Слайд 30
Людзі разнастайна ўжывалі ў ежу ўсё, што даваў лес.

Акрамя харчавання дзікарослыя расліны выкарыстоўваліся і для лячэння, ўзбагачалі рацыён вітамінамі, мікраэлементамі. Чарніцы, рабіна, каліна, ажына, маліна, брусніцы, лебяда, шчаўе, канюшына, чарамша, заячая капуста, розныя віды грыбоў, дзічкі яблыні і грушы - гэта далёка не поўны пералік дароў лесу. Свежыя, салёныя, сушаныя або марынаваныя грыбы вельмі папулярныя на стале беларусаў. Ягады і садавіну мачылі, варылі варэнне, узвары, кісялі, сушылі на зіму. Гародніна ўжываліся ў сырым выглядзе, а таксама квасілі або салілі капусту, буракі, агуркі. 



Гаспадыня. Сярод традыцыйных народных відаў творчасці беларусаў - песні, казкі, легенды і загадкі.Умеюць у гэтай хаце і добра працаваць, і весела адпачываць. Вымаўлянкі, загадкі, прыказкі ў старым сялянскім побыце займалі немалое месца ў гульнях і забавах. Прыгадаем і мы з вамі такія загадкі і прыказкі.

Гаспадыня прапануе гасцям адгадаць загадкі.

Слайд 31

  • Мыш у нары, а хвост на двары. (Цыбуля.)

  • Ляжыць Рыгор паміж гор, лапушком накрыты. (Агурок.)

  • Кіну з блыху, а вырасце з кулак. (Бурак.)

  • Нарадзіўся сярод градкі, быў шурпаты — вырас гладкі і ляжыць пад кустом дагары крывым хвастом. (Агурок.)

  • Хоць топчуць яе, і рэжуць, і б'юць - яна не злуе анічуць, а толькі багаццем усім шчодра плаціць. (Зямля.)

  • Стаіць дуб, а пад дубам дзеці. (Бульба.)

  • Румяны Піліп да палкі прыліп. (Яблык.)

c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0899.jpg

Загадкі-задачы, загадкі-пытанні.



  • Несла гаспадыня ў кошыку дзесяць яек, а дно упала. Колькі засталося?

  •  (Нічога, усе разбіліся.)

  • Колькі гарошын увойдзе ў адну шклянку? (Ніводнай, бо гарох не мае ног.)

  • Што спачатку гаспадыня робіць з гаршком, калі пачынае варыць абед? (Паглядзіць у яго.)

Слайд 32

Гаспадар: У старажытнай беларускай кухні і вялікай павагай карысталіся i малочныя прадукты.

Слайд 33

Малочныя прадукты папулярныя у беларускай кухне. З тварагу рабілі клiнковы сыр, сырнікі, сырнiцу. З буяхоў або чарніц, дадаўшы пшанічнай мукі і цукру, варылі «саладуху». З соладу і пшанічнай (жытняй) мукі – кашу Саладуху .Рыхтавалі такія напоі, як мядуху, падбярозавік, збіцень, сыту. Самымі ужывальнымі мучнымі стравамі былі зацірка, клёцкі, наліснікі, локшына, кулеш. Крупы аўсяную (пярловую, ячменную) рыхтавалі з малаком, маслам, смажаным салам, мясам. Папулярнымі ў беларускай кухні былі заменнікі хлеба: «чапяла», «драчоны", "сачнi» - іх рабілі з ячменнай або жытняй мукі, адрозніваліся яны таўшчынёй. «Сачнi» - рыхтавалі са Слівовым, яблычным, бульбяным, вішнёвым начыннем. «Чапяла» - яе рыхтавалі з кіслага цеста, «драчоны» - на кіслым малацэ, бярозавым, кляновым або хлебным квасе. Пшанічную муку ўжывалі для пірагоў з яйкамі, капустай, грыбамі, чарніцамi, малінай, суніцамi.



ГаспадыняКожнаму з нас хочацца дапамагчы маці па гаспадарцы: прыбраць кватэру, прыгатаваць смачную ежу, прыгожа накрыць на стол.

Беларус любіць смачна паесці. Іншым разам на стол ставілася 12, 18 розных страу.



Гаспадыня стаіць каля печы (у гэтай печы варыцца бульба).

Гаспадар. Дзе печ, там і тое, што з печы, - гарачая і смачная ежа.

Слайд 34

Гаспадыня падыходзіць да печы, дастае чыгунок з бульбай і пачынае спяваць песню "А я у печы не паліла".

"А я ў печы не паліла, мілы мой, міленькі, 


А я есці не варыла, голуб мой сівенькі".
"Запалі, міла, навары, міла, 
Запалі, о-ха-ха, чарнабровая мая!"

Слайд 35
Нараўне з драбненнем ў беларускай кухні прынята таксама разварванне страў, для чаго ўжываюць працяглае варэнне, доўгае распарванне прадуктаў, якія ў рэшце рэшт павінны ўтварыць густую кашападобную страву. Развараныя, бясформенныя стравы прызнаваліся ідэалам у старадаўняй беларускай кухні, яна абумоўлівала адначасовую закладку ўсіх састаўных частак стравы ў посуд (гаршчок, чыгунок) і заліванне іх вадой амаль даверху посуду.

 Пры гэтым цяпло, якое выкарыстоўваецца для падагрэву, паступова змяншаецца, а не павялічваецца, і такім чынам страва уварывалася вельмі павольна, паступова, часам на працягу цэлых сутак. 

Паколькі падобны цеплавы рэжым можна атрымаць толькі ў рускай печы, сучасная беларуская кухня, якая выкарыстоўвае новыя крыніцы нагрэву - з нарастаючай, а не падаючай тэмпературай, - адмовілася ад некаторых традыцыйных у мінулым страў, у прыватнасці ад загушчання супоў з закалотай. 

Адпала ў іх неабходнасць і таму, што цяпер маецца магчымасць рыхтаваць адначасова першыя і другія стравы, не звяртаючыся да штучнай загушчанасцi супоў цяжкімі мучнымі напаўняльнікамі. Вось чаму мы не даем састарэлых супоў з закалотай. Але згадаць пра іх усё ж неабходна, бо якая склалася ў мінулым у беларускай кухні традыцыя рыхтаваць адну агульную страву, якая валодае якасцямі і другога і першага адначасова, што наклала адбітак на многія кулінарныя прыёмы і кулінарную тэрміналогію беларусаў, якія захаваліся да сённяшняга дня. 



Слайд 36
Беларускія супы былі двух відаў: халодныя і гарачыя. Гарачыя былі большай часткай мучнымі, гародніна-крупянымі, з выкарыстаннем свініны або сала. Сярод іх - крупеня, паліванне, жур. Халодныя супы - халаднік - рыхтаваліся на кіслай аснове (квасе, сыроватцы)

Халаднік або боршч з буракоў, капуснік або грыжанка з бручкі – прыклад адагароднінных супаў. 


c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0920.jpg
Слайд 37
( фiльм)

Слайд 38
Заданне: расказаць, як зварыць беларускі боршч.

Але спачатку трэба вучню выбраць прадукты, неабходныя для прыгатавання баршчу, (вучань павіннен назваць толькі тыя, з якіх гатуецца боршч, і расказаць рэцэпт яго гатавання), а таксама лішнія, напрыклад салату, яблыкі, моркву, бульбу.


Слайд 39

Боршч беларускі 
300 г костак ад свініны,
200 г ялавічыны,
2 буракі,
4-5 бульбін,
1 морква,
1 корань пятрушкі,
1 цыбуліна,
1 ст. лыжка тамату-пюрэ,
1 ст. лыжка топленага сала,
4 лыжкі смятаны,
1 ст. лыжка мукі, соль, цукар, воцат.

Буракі адварыць, абабраць, нашаткаваць. Змельчаныя моркву, пятрушку, цыбулю абсмажыць на топленым сале, дадаць тамату-пюрэ і яшчэ трошкі патрымаць на слабым агні. У булён, які кіпіць, апусціць нарэзаную кубікамі бульбу, падрыхтаваныя буракі, цыбулю і карэнне з таматам, пакласці нарэзанае кавалачкамі варанае мяса, даць закіпець. Падаць са смятанай.



Слайд 40

Гаспадыня. Беларуская кухня мае даўнюю гісторыю. Кулінарныя прыхільнасці беларусаў захоўваюць і сёння нацыянальную самабытнасць. Гаспадыні ўжываюць бабуліны рэцэпты разнастайных полівак, запяканак, бліноў, аладак.

Галоўнае ў традыцыйных нацыянальных беларускіх стравах - не адмысловы склад прадуктаў, а працэс іх апрацоўкі. 

Ужыванне і падрыхтоўка мяса ў беларускай кухні таксама мае шэраг асаблівасцяў. Здаўна найбольш ужывальным у беларусаў мясам была свініна. Ужыванне свінога сала, свініны радніць беларускую кухню з украінскай.

 Аднак сала ў Беларусі ядуць амаль выключна зімой, слаба пасоленае, абавязкова са скурным пластом. Ядуць яго з бульбай, упрыкуску, яно адыгрывае як бы ролю мяса. 

Свініна ў якасці мяса ідзе ў асноўным на прыгатаванне хатніх каўбас і вяндлiны - слабакопчанай вяндліны ці карэйкi. Нятлустую свініну, а таксама бараніну запякаюць буйнымі кавалкамі (звычайна ўсю заднюю частку) - нацыянальная беларуская страва пячыста.

Акрамя свініны, на ежу ішла бараніна, мяса рагатай жывёлы, а так сама мяса птушкі, але радзей. З мясных страў у вёсках рыхтавалі пячыста (мяса, пагоня ў чыгунах ў печы), вятробянку, студзянiну, крывянку, паляндвіцу, каўбасу сялянскую. У вялікай пашане ў беларусаў была рыба, грыбы, ягады. Усё гэта магло ўжывацца ў Пост.



Слайд 41

Мачанка

Трэба ўзяць кавалак свініны са скуркай і каўбасы, парэзаць і падсмажыць. Ўзяць у два разы менш саланіны і таксама падсмажыць. Развесці халоднай вадой дзве сталовыя лыжкі пшанічнай мукі і ўліць у рондальчык з кіпенем, увесь час памешваючы. Усыпаць соль, пакласці лаўровы ліст, перац, падсмажаную саланіну, дробна парэзаны лук і каўбасу са свінінай. Усе паставіць у цёплую печ на паўгадзіны.


Слайд 42
У старабеларускіх крыніцах згадваюцца розныя расліны, якія выкарыстоўвалі ў якасці запраў: пастарнак, мята, пятрушка, кмен, кроп, хрэн, мак. Гараджане ўжывалі ў ежу завезеныя з Польшчы вострыя прыправы: карыцу, лаўровы ліст, кардамон і інш. З хатняй птушкі аддаюць перавагу гусаку, таксама ў запечаным выглядзе. Для старой беларускай кухні характэрна так сама солка мяса і хатняй птушкі (гусей) – падрыхтоўка з іх саланіны і ўжыванне субпрадуктаў. 

Ужываліся два дыяметральна супрацьлеглых прыёмы: альбо выкарыстанне буйных, непадзельных мас – запяканне цэлай нагі (кумпяка), цэлага страўніка, цэлага гусака, цэлай рыбіны.

Альбо, наадварот, драбненне, расціранне прадукту, пераутварэнне яго ў аднастайную масу. Апошні прыём быў запазычаны з польскай кухні, менавіта ён атрымаў найбольшае развіццё. 

Развараныя, бясформенныя стравы прызнаваліся ідэалам; традыцыйную напаўвадкую-паугустую кансістэнцыю маюць такія стравы, як бігас, мачанка.



Слайд 43
( фiльм)
c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0910.jpg
У прыватнасці, трывала замацавауся падзел прадуктаў на групы ў залежнасці ад ролі, якую яны адыгрываюць у стравах. Гэта прываркі, закалота, валога і прысмакi.
Слайд 44
Прываркі - гэта асноўныя прадукты, якія складалі аснову стравы па колькасці, па сваёй вырашальнай ролі ў іх і часта якія давалі імя ўсёй страве. Іх ролю звычайна выконвалі капуста, бручка, морква (кожная заўсёды ў адзіночку), тая ці іншая крупы (прасяная, пярловая, грачаная). 

Зафарботкi - прадукты, якія ўпрыгожвалі страву, якія надавалі ёй асноўны густ і спажыўнасць. Да іх ставілася мяса (свініна ці бараніна) або вяндлiна (камбінацыя вяндліны, каўбасы, карэйкi і сала), а таксама рыба, грыбы. Зафарбаваць таксама выступалі кожная ў асобнай дадзенай страве.

Закалота - прадукт, які служыў для загушчання стравы. Звычайна гэта была тая ці іншая мука ў залежнасці ад характару стравы або камбінацыі розных відаў мукі, альбо, нарэшце, бульба, крухмал. Муку дадавалі толькі да вадкіх страў - супу, а бульбу - да другіх, больш шчыльных, асабліва тоўстых, як паглынальнікi тлушчу.

 Валога - тлушчы ў вадкім выглядзе, роля якіх, была не толькі ў тым, каб павялічыць каларыйнасць стравы, але і зрабіць яe менш сухой. Ролю валогi магло выконваць малако (свежае і скіслае), але часцей за ўсё гэта была смятана, топленае масла, топленанутранае сала, канаплянае і ільняное масла, якiя замяняюцца цяпер сланечнікавым.

  Прысмакi - прадукты, нязначная дабаўка якіх надае водар, адцяняе смак стравы, робіць яе больш прывабнай і своеасаблівай. У ліку iх ўжываюцца на Беларусі наступныя вострыя прыправы: лук, часнык, кроп, кмен, чорны перац, лаўровы ліст, насенне каляндры. З гэтых пяці груп прадуктаў, выключаючы хіба ў некаторых выпадках закалоту, складаюцца і па гэты дзень асноўныя першыя і большасць другіх страў беларускай кухні. 
Слайд 45
c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0957.jpg

Слайд 46
c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0956.jpg

Гаспадыня (з паўзамі).
Дарагія госці!
Ці добра, ці смачна было?
Частавалі, чым мелі, весяліліся, як умелі.
А што кепска - то не мы.
Хай вам шчасціць у працы!


Гаспадар. Каб вам смачна спалася і лёгка ўставалася.
Каб сталы ў вашых хатах былі багатымі, а душы і сэрцы - шчодрымі.
Часцей азірайцеся, сябры, назад, у мінулае, каб не пагасла свечка на покуці - у хаце з матчынай душою.
Бывайце здаровы, жывіце багата!

Гаспадыня.
Няхай шчасце будзе ў кожнай хаце.
Няхай шчасце будзе не выпадкам, а частым госцем кожнага чалавека.

Давайце жыць у міры і згодзе пад шчаслівым дахам нашай Беларусі.




Слайд 47
c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0911.jpg
Гаспадыня. Мне здаецца, што надышоў час пад'есці. Добра мы сёння працуем, адпачываем. У кожнай хаце гатавалася якая-небудзь страва беларускай кухні. Зараз мы паспрабуем стравы на смак.

Журы, госці частуюцца.

Слайд 48
c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0954.jpg
Слайд 49
c:\users\www.kandix.com\appdata\local\microsoft\windows\temporary internet files\content.word\img_0965.jpg

описание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyiописание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyiописание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyiописание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyi


Министерство образования Республики Беларусь

Упраўленнеадукацыі Гомельскагааблвыканкама

Установаадукацыі «Гомельскідзяржаўны

професійный ліцэй рачнога флоту»


описание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyi


описание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyi


МЕТАДЫЧНАЯ РАСПРАЦОЎКА

Вечарыны

«Калі ласка, у хату»


Выполнила:

преподаватель спецдисциплин

высшей категории

Верезубова Т.В.
Выканалі: описание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyi

выкладчык спецдысцыплінописание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyi

першай катэгорыі

Севярын С. В.

выкладчык беларускай мовы

вышэйшай катэгорыі

Амельчанка С. В.

Гомель, 2015описание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyiописание: http://t3.gstatic.com/images?q=tbn:and9gcsp2ia2ar__fjr7pz2hb7pi9-z3nd_5kv8maoxyam-hlmpexcyi


Анатацыя
Наша нацыянальная кухня, якая мае шматвекавую, вельмі багатую и і цікавуюгісторыю, падзейнічала на кулінарныягусты рускіх, палякаў, літоуцаўі інш.У сваю чаргу, іяны аказалі значны ўплыў на беларускую кулінарную культуру. Пра гэта кажуць агульныя назвы блюд, напояў, прадметаў кухоннагапосуду. Напрыклад, крупнік (суп з крупы) мае агульную назву ў беларусаў, палякаўі літоўцаў, а традыцыйае блюда беларусаў верашчака папулярнаў Літве. Аднолькавая назва посуду для прыгатаванняцеста і выпечкі хлеба: ў літоўцаў dzieSa, у беларусаў - дзяжа, у рускіх - дежа, у ўкраінцаў - дiжа. Такіх прыкладаў можна прывесці шмат.

Гэтыя асаблівасці беларускай нацыянальнай кулінарыі былі намі выкарыстаны ў падрыхтоўцы да правядзення вечарыны “Калі ласка, у хату…”

Уводзіны
Мэтай дадзенага мерапрыемства з'яўляецца разгляд і вывучэнне асаблівасцей старажытнай нацыянальнай беларускай кухні.

Для рэалізацыі гэтай мэты былі разгледзены наступныя пытанні: звычаі, абрады і традыцыі Беларусі; асаблівасці прадуктаў, якія выкарыстоўваюцца ў нацыянальнай беларускай кухні; асаблівасці прыгатавання халодных закусак і супоў; тэхналогія прыгатаваня першых і другіх блюд і напояў; тэхналогія прыгатавання вырабаў з мукі.

Змест

Анатацыя


Уводзіны

1. Гісторыя фарміравання кухні

2. Першыя блюда

3. Другія блюда

3.1 Блюда з мяса і хатняй птушкі

3.2 Рыбныя блюда

3.3 Блюда з бульбы

3.4Блюда з гародніны

4. Мучныя блюда. Драчоны

5. Сладкія блюда і напоі

Заключэнне

Спіс выкарыстанай літаратуры



Заключэнне
Такім чынам, у ходзе мерапрыемства былі разгледжаны пытанні гісторыі беларускай нацыянальнай кухні, тэхналогія прыгатавання старажытных беларускіх страў і напояў.

Дасягнута мэта знаёмства навучэнцаў са старажытнай беларускай кухняй.

Атрыманыя веды дапамогуць навучэнцам авалодаць навыкамі і ўменнямі пры вывучэнні прадметаў “Кулінарыя” і іншых. Таксама былі атрыманы і практычныя веды па будучай прафесіі.

Літаратура


  1. Анфімава Н.А., Татарская Л.Л. Кулінарыя. М., 2002.

2. Пахлёбкін В.В. Нацыянальныя кухні нашых народаў.

3. Бяспалька В. П. Педагогіка і прагрэсіўныя тэхнологіі навучання. М, 1995



4. Еўсцігнееў Г.М. Тайны прадуктаўхарчавання. М,1972


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка