Ўладзімер Дубоўка. Прамерыць гоні шмат разоў араты 3 Язэп Пушча. Вітрыны- верш




старонка1/15
Дата канвертавання14.02.2019
Памер3.11 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
3 Ь М Е С Т

Стор

Ўладзімер Дубоўка.Прамерыць гоні шмат разоў араты 3

Язэп Пушча. Вітрыны—верш 4

Як люба тут.. —верш



Палац—верш 5

Асеньняя песьня—верш 6

Кузьма Чорны Сястра—роман (працяг) 7

Пятро Глебка. Краса маладосьці (нізка вершаў) 30

3. Бядуля. Салавей—аповесьць. 38

Ясакар. Ідзём у горы...—верш 59

Сяргей Дарожны. Да дому—верш 61

Максім Лужанін. Дома—верш 63

Крапіва. Ідэі 69.

Ўладзімер Жылка. 3 „Вершаў спадзяваньня4верш 75

Кляшторны. Маладосьць—верш . . . 77

Сэід Шырвані. Газелі 79

А. Мрый. Камандзір—апавяданьне 81

Крапіва, Фіга на талерцы—верш 86

УладзімерДубоўка.Некаторыя прыватн. выпадкі мілагучнасьцінашаемовы 88

Юры Бярозка. Коласава алегорычная новэля 94

А. I. Барычэўскі. Проблемы поэтыкІ ў новай кнне О. Вальцэля .... 117

Віт. Вольскі. Наконт нацыянальнай літаратуры беларускіх татар ... 135

Г. Т аўзарашвілі. Асноўныя віткі разьвіцьця грузінскае літаратуры ... 147

Зьм. Сьнежка I Ф. Пэрго. Фінская літаратура 154

Вібліографія 161

Хроніка 163





УЗВЫШША

ЧАСОПІСЬ

ЛІТАРАТУРЫ, МАСТАЦТВА I КРЫТЫКІ БЕЛАРУСКАГА ЛІТАРАТУРНА-МАСТАЦ-КАГА ЗГУРТАБАНЬНЯ „УЗВЫШША"



N 4

МЕНС К—1927



26303, Гомель. Заг. № 36. У ліку 2000 экз. Друкарня „Палесдрук".

Ўладзімер Дубоўка

Прамерыць гоні шмат разоў араты

Прамерыць гоні шмат разоў араты, пакуль даручыць зерне пухкай глебе; ня раз вачыма павартуе ў небе збытэчнай хмары для засмаглай шаты.

Загоны ў часе пільна будуць зжаты: ў тарпу ня трапіць зельле-непатрэб'е. Спажытак, схованы жыцьцём у хлебе, для клёку атрымаем незакляты.

Кіруючыся вечнаю умовай, і ты, поэта, уладар над мовай, рыхтуй уважна грунт і працавіта.

Ў люд паспаліты пэрлам няўмірушчым яна зайльсьніцца, зьмірсьцямі спавіта, калі ад слова шумавіньне злушчым.

21/VШ-27 г.

Вітрыны

Разусюды вітрыны й вітрыны, залітыя бляскам элэктра-дажджу; з развалосана-русай чупрынай я часта па вуліцах гэтых хаджу.

Кроў пульсуе у мускуле жыльным, бы прагне хто сэрца маё расстраляць. Упіваюцца п'яўкамі ў шыльды рэклямы романаў, поэзій, стар'я

Я пад іхнім сузмрокам прайдуся, бы той невядомы зямлі пілігрым. Хоць душа мая смутак цярусіць, ўсё-ж слова ў грудзёх паланее, гарыць.

Не хачу я сягоньня быць сьмірным, каб вецер у песні рукамі разьвёў. Беларускія кніжныя фірмы распродуюць лепшых поэтаў рызьзё.

Дзе тэатры, кіно, галерэі? Прасыдерці хачу ім свае далані. Аніяк я сябе не сагрэю, , хоць і ў новыя стылі расьпісую дні.

У каляровасьці іхняй нязвыклай юнацкай душы прачытаюць пратэст. Дарагія кае музыкі, заносьце акорды ў сузорны рэестр.

Хай у вашых славутых сонатах плянэты нястрыманы рытміцца бег; хай сальлецца сымфоній узьнятасьць ў стыхіі сьвятой, непакорнай сяўбе.

Не заводзыде больш шэйнакатрыны,— я раніцай вашай, сваёй даражу. Разусюды вітрыны й вітрыны, эалітыя бляскам электра-дажджу.

Як люба тут...

Як люба тут, ля родных каляін, дзе сонца з ветрам песьню калыхалі! іду сьцяжынай сумнаю адзін і зрок губляю ў задумённых хвалях.



Язэп Пушча

В Е Р Ш Ы

Душа мая расхрыстана зусім,— усе з яе сарваны параліны, Якая сочная над лесам сінь, якія тоны ў жытніх пералівах!

Дуброва ветліва ківае галавой; гамоніць з далямі сівая Сьвіслач. Крынічны плёск на росных паплавох сялянскія люляе думы-мысьлі.

Я тут правёў свайго маленства дні, тут беднасьць песьціў кволымі рукамі. Здаецца мне—за ўзгоркам сьпелых ніў і сёньня, як і ўчора, раніца рыкае.

У гэтай у вялікай прастаце прыгожае пазнаць мне давялося. На вадапоі дзён краса расьце,— хвалюецца, шуміць яе калосьсе.

Зажынкі я спраўляю кожны год,— мэлёдый сонечных люблю пахмельле. Адным кілішкам п'е са мной народ пітво, не падфарбованае зельлем.

Суседзям-жа кляновых дам дайніц, а з чары сэрца дам сваёй Матулі. Хай песьня звоніць музыкай крыніц, хай да сябе асьмеяных прытуліць.

Палац

Пад зорамі палац—як той антычны жрэц; яго пад рукі сьцен падтрымлююць калёны. Прышоў сюды вось я душу сваю сагрзць і ўспомніць дні юнацтва вечарам зялёным.

Вятры з вакон павыбівалі шыбы ўшчэнт і гойсаюць з шалёным сьвісгам па пустэльні. Ці вырву радасьць тут я з залатых кляшчэй, ці сэрца зноў скалечу аб калючы ельнік?

Ўскудлачаны саломы космы на страсе; скасіліся на бок фронтоны, сад запушчан, і толькі яблыня адна гальлём трасе, а шум яе такі таемны,—быццам пушча.

Ступаю стомлены з братамі на парог, і раптам сталася мне радасна да болю: ў сівы палац браты сышліся ў чатырох, і кожны з іх хварэе за краіны долю.

В Е Р Ш Ы

Асеньняя песьня

Ў зьнямозе крывавай каліна на дому навісла; асеньнюю песьню ёй сівер сьпявае ля весьніц. Мэлёдыі льлюцца,—іх ловяць сузорныя высі, іх колер асеньні асіверыў сінь паднябесься.

Праз вокны стральчатыя замка на восень дзіўлюся,— губляюся ў шэлесьце, поскаце хваль залацістых. Я з ёю напевам, авеяным музыкай сумнай, дзялюся, і ліст ажаўцелы зрываю з кляновай маністы.

Далоні яго для мяне—два вялізных экраны; іх я расьпішу сьветаценямі кволых настрояў. Вясною зялёнай на сзрцы загояцца раны, і ліру сваю залатую нанова настрою.

Вятры-юнакі ліставеюць на стромкіх узгор'ях, ўсьцілаюць лістамі даліну душы ачарсьцьвелай. Хто ўвечар сягоняшні словы балючыя згорне, хто новыя ўзоры ў сузор'ях асеньніх расьсьцеле?

Куэьма Чорны.

Сястра

Роман у чатырох частках

(Працяі)

3 гэтых самых індустрыяльных у горадзе мясцоў ён ішоў раз дадо-му,—сухі постацьцю і вечна сьмешны для ўсіх на выгляд, стары чалавек Радзівон Цівунчык. Зямля пад ботамі яго пыліла халодным перадзімовым пылам. Ружовым і халодным было вялікаснае кананьне пагодлівага дню. За доўгі час, ад самага паўдня, ён утаміўся малою работаю ў нейкім за-гародным садзе. Ногі яму балелі. Кавалак зямлі, які мераў ён няроўнымі крокамі сваімі, быў прывычным вельмі для яго выглядам сваім. Ён тут, у прыгародных садох, часам і работаю займаўся, з лапатаю, калі ня йшоу у лазьню парыць добрых людзей. Пасьля лазьні заўсёды была выпіўка. А сама лазьня, з усімі ўстаноўленымі звычаямі яе, была вялікай прыналеж-насьцю жыцыдя, вакол якое, за момант веку, награмазьдзіліся непраход-ныя пласты дум і гаворак аб людзях: нязьлічонасьць людзей, здарэньняў, вялікіх і дробных зьяваў было ўведана тут.

Бо, варушачыся на балюча кароткіх днёх чалавечага жыцыдя, слаўны чалавечнасьцю, Радзівон Цівунчык, раней ціхманы белатвары хлопец, пасьля салдат імпэрыі, працаўнік па ўсім горадзе на ўсякіх работах, дваццаці-двухгодні стораж у лазьні і цяперашні насельнік зямлі па прыватных справах—ён лепш жыў, працуючы пры гэтай установе, што прызначана служыць для ачысткі чалавечага цела. У гэты час ён нябыў жонку, у гэты-ж час і пахаваў яе, аддаўшы неўзабаве васімнаццацёхгадовую дачку Насьцю замуж за вагоннага правадніка з далёкае вузлавое станцыі, Ён страціў яе быў на некалькі год, ня меўшы жаданае весткі аб ёй з самых першых дзён вайны. Пасьля некалькі кароткіх лістоў было ад ея, простых і звычайных. Так ён і жыў, нясучы на плячох поўных шэсьць дзесяткаў год, здольны заўсёды ўростаць у калейдоскоп зьяваў і рэчаў, што як калясом машыны захватваюць усё слабейшае за сябе.

Гады палажылі на твар яго некалькі маршчын, якія ён старанна расыдягваў, нязьменна голячыся кожную суботу пад вечар або раніцаю ў нядзелю. Выпіваў ён часта і піць любіў у вялікім гурце. Тады здольнасьць яго шмат і абы што гаварыць павялічвалася. I ён гаварыў, ловячы гаьоркі іншых. Такім яго і ведалі ўсе—гаваркім і сьмешным.

Як ішоў ён з саду, знаёмы і грубы голас спыніў яго:

— Здароў, стары!

Панкрат Малюжыч, чорны ад усякае алівы і куродыму, бег упоперак яго дарогі дадому. — Здароў, сусед.

Цівунчык прыпыніўся, Малюжыч пашоў павольна.



  • Ну як?

  • Нічога, з работы іду. А ты прыехаў з поездам?..

  • Прыехаў з поездам.

Малюжыч ня спыніўся і йшоў. Падаў Цівунчыку руку. Цівунчык па-вярнуўся і пашоў поплеч з ім. Вышлі яны на Койданаўскі тракт. Асеньнія дрэвы маўчалі над дахамі драўляных дамоў.

8 КУЗЬМАЧОРНЫ

— Зойдзем сюды,—сказаў Малюжыч.

і яны зайшлі ў нізкі і стары буданык. Нешта падобнае да дробнае крамкі было адгораджана там, з дзьвярыма на вуліцу. Яны прайшлі далей. На вузкіх лавах і паліцах ляжаў цёплы, гатовы для продажу хлеб. Пахла мукою і было горача. Разам з хлебам, ціхом прадавалася піва.

— Пі, стары,—сказаў Малюжыч, наліваючы піва.

Цівунчык чокнуўся з машыністам і пачаў піць, крэкчучы ад асалоды і стомленасьці. Выпіўшы, пачаў гаворку:

— А ты за мяне больш не маладзейшы, як на гадоў дванаццаць.


—• Можа й не.

  • Дык я-ж, глянуўшы на цябе, магу сказаць. Я гляну на чалавека і, можна сказаць, заўсёды ўгадаю. Адзін раз было, як прышоў я, кагадзе, некалі, з салдатаў...

  • От што, стары, канчай піць, ды я пайду спаць пасьля дарогі.

ідзі сабе,—раптам адказаў Цівунчык і ўзяў яшчэ піва.
Малюжыч, заплаціўшы, пашоў. Радзівон Цівунчык застаўся адзін. Спа-

чатку выпіў, пасьля пакінуў піць. Надзвычайная вастрата апанавала ім. Яна была няпрывычна ўзбуджана няўважлівасьцю да яго Малюжыча, і спрыяла гэтаму стомленасыдь і ранейшае жаданьне з кім-небудзь сядзець за выпіў-каю і гаварыць. У нязвычайнай скарзе ўсяе істоты свае сядзеў ён тут адзін доўга, маўчаў, раптам успомніў Насьцю, пасьля сваю кватэру, заў-трашні дзень—нядзелю. і, аслабёўшы ад усяго, паклыбаў дадому. Наступ-ныя дні тры ён пралежаў хворы, у лёгкай гарачцы, пасьля некалькі дзён быў повен прылівам жыцьцярадаснасыді.

Але з таго часу ён пачаў ня любіць Панкрата Малюжыча. I гэтае пачуцьцё часам даходзіла ў яго да нянавісьці. Шмат хто калі не заўважаў яго так і нават сьмяяўся з яго, але не нарваўся на яго ў такі час яго стомленасыді і жаданьняў.

XIII.


Наступныя дні Казімера былі паказьнікам для яго нязьменнага руху часу і жыцьцёвых падзей. Яны праходзілі няпрыметна і хутка, уносячы ў сьвядомасыдь азначэньне пералому ў жыцьці, які падрыхтоўваўся даўно і адбыўся неспадзявана. Работа сярод чыгуначнікаў заняла некалькі дзён і выцягнула на новую каляіну, якая паказала мяжу, што адгранічыла аса-бовае яго сёньня ад учарашняга. Цяпер яму ясна стала: пачынаецца новая частка жыцьця.

За гэтыя некалькі дзён' новыя знаёмствы былі ў яго з некалькімі дактарамі, што працавалі разам з ім. Пасьля кожны з іх разьвітаўся з усімі, і ўсё гэта мела характар выпадковасьці. Гзта былі маленькія зья-вы вялікага руху, на шырыні якога ўжо зьявіўся ён—Казімер Ірмалевіч. Гэта давала паўнату чалавеку.

Аднак ён чуў сябе стомленым вельмі. Голад у першыя гады студэн-цтва пакінуў свае сьляды, а ўпартая работа апошніх год паглыбіла іх. На трэці дзень ён быў рад канцу работы. Тады ён пераходзіў зноў ў бальніцу.

1 яшчэ адно здарэньне забрала да сябе яго 'увагу. Студэнта Алеся Макарчука ён агледзеў у той дзень, як наказалі яму. Не пазнаўшы, аднак, як мае быць хваробы, а толькі здагадкамі падумаўшы аб ёй, выслухаўшы гаворку аб гэтым хворага, ён парадзіўся з другім доктарам. Той даво-дзіць пачаў, што тут справа з язваю жывата, бо хворы даўно ўжо скар-дэіўся на прыступы болі, дрэннае адчуваньне пасьля яды і іншае. Макар-чука палажылі ў бальніцу.

Так прайшлі гэтыя дні.

С Я С Т Р А

Пад вечар сонца залівала белаватым сьвятлом вільготны брук вузень-кай драўлянай вулічкі, якою ішоў Казімер дадому, з лёгкім адчуваньнем надыходзячага адпачынку. Веснавое неба было чыстым, і лёгка было ды-хаць пахаладзелым паветрам. Бяздоннасьць прастору над галавою гарэла ўсімі адценьнямі празрыстай лёгкасьці. I ён ішоў непадалёку тых мясцоў, куды некалькі дзён перад гэтым прывозіў пасылаць ліст да Мані і гава-рыў з Абрамам. Цяпер ад усяго гэтага ляжаў тонкі, але ўнарты цьвёр-дасьцю сваёю, асадак. Ён укрываў сабою ўсё і на ўсё накладаў нябачны колер няпрыметнай трывогі. Часам думкі пачыналі самі гусьціцца вакол гэтага пункту, пасьля раптам яны разыходзіліся. Тады рабілася пуста ўва ўсіх адчуваньнях, мэханічнасыдь работы не патрабавала шмат думаць.

У хвіліны наплыву дум, востра думаў ён аб ёй. Былая блізасыдь, што адбывалася некалькі між імі малы час, набывала цяпер цану вялікае зьявы, і ўсё вакольнае, веснавое, чыстае спрыяла таму, каб зацямніць тую ўкрытую, не растлумачаную нікім варожасьць, што заўсёды амаль адчува-лася тады між імі. [ за некалькі гэтых дзён сформавалася і зусім акрэсь-лілася ў ім пэўнасьць: ён хацеў бачыць яе і раптам адчуў да яе блізасьць. ГНяны ад веснавога прастору, ён ува ўсякай жаночай постаці, бачанай дзе-небудзь далёка перад сабою і аформленай адлегласьцю ў жаночую прыго-жасьць, мог адчуваць яе, вялікую, радасную, слаўную.

У такіх настроях дайшоў ён да свае вуліцы.

Яшчэ вечарамі трымаўся холад, вечны спадарожнік расталага кагадзе сьнегу. На яго вуліцы сіняватыя ад празрыстасыді ўсяго вакольнага галіны ліп зацямнялі неба над дашчаным тратуарам. Каля дому свайго ён зьняў шапку, падставіўшы галаву ветру вычысыдіць валасы.

— Ідзеце ў хату, вам прынесьлі ліст, а я аддаў гаспадыні вашай. У яе і вазьмеце.

Дворнік стаяў перад ім у валёнках і цёпла адзеты. Мяккім узрокам глядзёў ён, як Казімер усходзіў на ганак.

Быў малы і нечаканы гэты ліст: гаспадыня дастала з-за ўсіх дроб-ных рэчаў на стале белы канверт. Маня пісала.

Цяпер пісала яна больш вытрымана, але, апроч ранейшай нэрвовасьці, яшчэ нейкая жорсткасьць адчувалася ў напісаных словах.

„Я атрымала твой ліст. Я ня думала, што так хутка атрымаю яго.

Дзякую за тое, што ты так адказаў мне. Вельмі рада, што ў цябе ўсё добра. Аднак, пішучы мне аб тым, што я мала табе аб сабе напісала, ты сам мала больш аб сабе напісаў. Я ж сама і ў гэтым лісьце мала больш што табе аб сабе магу напісаць, бо чалавек нічога ня можа ведаць, што будзе з ім далей, так што я ніякіх плянаў ня вызначаю. Жыва і здарова. От і ўсе".

Гэтая цьвёрдая кароткасьць ліста зьдзівша яго. У непаразуменьні ён трымаў ліст у руках, здагадваючыся і думаючы аб тым, чаго ня было напісана ў ніводным лісьце.

„Пісала тады, што ёй добра жывецца, што яна проста ўспомніўшы яго напісала мне. А от я ведаю, што ня так гэта ты мне пісала і ня так гэта ты даведвалася аб маім адрэсе. Нейкая скрытая думка была тут у цябе, гэта бачу я з усіх лістоў тваіх. Ты думаеш аб даўнейшай няпры-язьні нашай і ня пішаш аб усім выразна. Пішаш ня тое, што трэба. Ты жыла ўжо шмат самастойна і дагэтуль не навучылася расцаніць нашу былую няпрыязнь, як непатрэбную дробязь, зьневажлівую для чалавека. І яшчэ ўсё не пазбавілася ад гэтага. А можа, і не прайшла ў цябе гэтая няпрыязнь да мяне, і бяда толькі нейкая заставіла цябе пачаць пісаць мне"... У такіх думках ён дастаў з-пад кніг фотографію, якую забраў быў у Ватасона, і зноў глянуў на яе. На яго глядзеў знаёмы твар: нічогя не

10 КУЗЬМА ЧОРНЫ

зьмянілася ў ім з тых часоў, як бачыў яе апошні раз на хутары. Толькі постаць яе стала выглядаць мажнейшаю. Белы каўнерык рэльефна адцень-ваў зьнізу твар, шырокія вочы зьменшвалі маўклівасьць рысаў яго.

Такою яна й была на хутары.

Здалося яму нават, што раптам запахла перамытаю травою з град, якую яна прынесла з пад калодзежа. Пасьля малюнак таго дню паўстаў перад ім, калі ён суцешваў яе. Усё, самае дробнае, што некалі ўядалася ў памяць, выплывала цяпер наверх: нудная баязлівасьць малых дзён перад дзядзькам, адзінота на полі і спатканьне з Боням. Вялікая зьмена твару зямлі, дзе быў хутар, і вялікая здольнасьць часу разварочваць новыя па-дзеі і зусім згладжваць усё былое, як бы яно моцна ні ўкаранілася на зямлі.

Утомлены ад усяго, ён сеў. Фотографія ляжала сярод кніг на стале. Цяпер плыло няведаньне, пісаць ёй ці ня пісаць. І калі пісаць, дык што. Раптам востры наскок думкі пачаў вызываць сумненьні, ці адчувае ён нават блізасьць да яе. Але не растлумачанае думкамі жаданьне бачыць яе затапіла ўсё.

Аднак да рашучага кроку напісаць ёй зараз-жа сутрымала яго ней-кае як-бы цьвёрдае азначэньне свае самастойнасьці: з яго ня было вытру-чана яшчэ зусім сірочая яго індывідуалістычнасьць—і цяпер, ня гледзячы ні на што, ён мог плыць адзін, думаючы аб тым, што сам мінуў ўсё, што застаўляла яго варушыцца сярод „гаспадароў, і вось цяпер адплыў, далёка лакінуўшы іх за сабою. Гэтае пачуцыдё прымушала яго, між іншым, усё-ж блізка трымацца думкамі да Абрама Ватасона, які на іншай жыцьцёвай дарозе падзяляў яго лёс.

Каля вачэй у яго балела ад прыглушанай дрымоты.

Разьдзяючыся, ён яшчэ раз глянуў на фотографію, і дзіўнае жаданьне на хвіліну ахваціла яго: быць і гаварыць з няхітрым Радзівонам Цівунчы-кам, які нагадваў яму ў гэты момант увасабленьне ўсякае прастаты. Клапатлі-васьць Цівунчыкава прабудзіла ў ім і насьмешлівасьць і замілаваньне.

Цівунчык стаяў у ваччу некалькі хвілін; твар яго скланяўся ўсё бліжэй і цягнуў за сабою сьцены. Раптам сплыло некуды ўсё—моцны сон схаваў усе пачаткі і канцы.

XIV


— Цяжка,—сказала прыслужніца.

Яна падняла нявысока ад зямлі рог насілак і зноў паставіла на землю.

Казімер мыў рукі тут-жа ў корыдоры. Аўтомобіль хуткае дапамогі яшчэ стукаў на дварэ.

Санітары панясьлі хворага ў палату.

Цяпер гэта даўно стала абыкласьцю. І сам ён адчуваў сябе неад-меннай прыналежнасьцю ўсяго гэтага ўстанаўленьня. Там, за гэтымі сьцянамі, недзе па той бок гэтае белае мураванае агароджы, нявымеранаю кіпучасыдю адбываўся процэс, што меў назву жыцьцё. Стук перамешваўся з гаворкамі і песьнямі. Зыкі губнога гармоніка глушыліся грукатам і зво-нам жалеза аб камень. Гоман пранізваў агульны шум, шырокі і моцны, поўны выяўленьня вялікіх утрапеньняў зямное кіпучасьці.

Сюды ўсё гэта даходзіла слабей, як толькі напамінаньне. Жыцьцё кідала сюды дробныя прыналежнасьці свае, спасаваныя бегам законаў і часу. Прыходзілі яны самі, занядужаныя людзі, іх і прывозілі, прыводзілі. Сягды-тагды зьяўляўся аўтомобіль хуткае дапамогі—халодная машына, прызначная быць немаю сьведкаю.

Прычыненая брама кожны дзень упускала сюды такіх людзей, кожны дзень і выпускала па некалькі чалавек. Гэтыя ішлі адноўленымі, Г новыя моцныя прылівы адчуваньня жыцьця поўнілі іх.

С Я С Т Р А

11


Бальнічны двор быў шырокі і роўны, абгароджаны вакол белымі мурамі і прыбудоўкамі. Нізкая трупарня здавалася дачасу кіненаю тут ма-лою прыладаю, аднак гэта была неабходная і вялікая прыналежнасьць тут.

На гэтым малым кавалку, што сабраў у сябе канцы і скрыжаваньні жыцьцёвых дарог, мацней ад усяго чулася як калоціцца і б'ецца сэрца зямлі.

3 аднаго боку, найбольш вырастала індывідуальнасыдь чалавека, вялікае змаганьне асобы не пакінуць існаваць сярод іншых асобаў. 3 дру-гога боку г сьціралася яна, зьявіўшыся матар'ялам.

Казімер Ірмалевіч прыходзіў сюды пад поўдзень.

— От што,—сказаў хірург, прыпыняючыся каля яго ў корыдоры,—
вы будзеце на трэцяй опэрацыі. Ложак нумар тры. У аптэчным пакоі ў
сьпіску вызначаны час опэрацыі. Як трэба будзе, скажэце сястры, каб
падрыхтавала хворага. Паглядзеце.

Ён пашоў, сказаўшы гэта.

— Зраблю,—сказаў яму ўздагон Ірмалевіч.
Ён думаў.

У аптэцы званілі шклом. Востры струмень паху нейкага ядавітага лякарства цягнуўся адтуль. Тупалі нагамі рухавыя сёстры і прыслужніцы. На дзьвёх лаўках каля сьцен сядзелі маўклівыя госьці, што прышлі даве-дацца сваіх хворых. Блізкі да канчатковае паправы чалавек, з салдацкім выглядам твару, стаяў у зьмятым жоўтым халаце і босы, прыпёршыся да вушака адчыненых дзьявярэй у палату, і пробаваў сам для сябе сьпяваць нешта, што пачыналася нявінным і прыстасаваным да ўсяго—„ой ды-люлі". Ён нічога не заўважаў, глядзеў сабе пад ногі і падсьпеўваў. Нейкаму не хацелася уміраць: чуваць было, як голос яго недзе ў палаце быў поўным роспачы:



  • Не забудзь з сіняе браваркі некалі на зіму пашыць дзецям вопраткі.

  • Добра, не клапаціся ні аб чым, усё будзе як мае быць. Папраўляйся.

  • Я ведаю, што гавару... ўсе ўжо ведаю.

  • А сёньня доктор мне зусім іншае гаварыў, як ты думаеш. Табе здаецца бог цябе ведае што.

Той голос раптам памацнеў:

— Праўда, гаварыў доктор?

— - Гаварыў...


  • Маўчалі. Пасьля той зноў сказаў:

  • Увосень меншага аддавай у навуку... Няйначай... Глядзі ты іх... На залітым сонцам дварэ, два вайскавыя весела чакалі трэцяга, які

здаровы выходзіў да іх з бальніцы. Напалоханы нейкаю хваробаю чалавек раптам дазнаўся, што хвароба яго дробная і нязначная, і цяпер ішоў адсюль, ня могучы стрымаць жаданьня пагаварыць з кожным сустрэчным. Гэты, трохі згорблены стары, прыпыніўся каля вартаўнічага з дробнаю гаворкаю:

  • Нічога яны самі ня ведаюць. Той кажа адно, а той другое. Адзін як нагаворыць мне, дык хоць кладзіся ды ўмірай, а другі паглядзеў ды толькі пасьмяяўся...

  • Пасьмяяўся?..

Голас вартаўнічага скэптычна прагучаў скрозь ціхі вакольны шум.

  • У вас, кажа, нічога няма і быць ня можа, пакуль у вас у сярэдзі-не ўсё здаровае. А я ў сярэдзіне ніякае фальшы ня чую. Ат, і разьбяры ты тут.

  • Добра... Яно само разьбярэцца, ты сабе, стары, ідзі.

12

КУЗЬМА ЧОРНЫ



Старому не хацелася ісьці, не пагаварыўшы больш. Ён азірнуўся вакол, шукаючы каго-небудзь. Каля трупарні плакала нейкая жанчына. Стары папрабаваў падыйсьці да яе, пасьля не пасьмеў трывожыць яе плач і з расчараваньнем падаўся сабе да брамы. 3 абыякавасьцю ў вачох на яго глядзеў з далёкага кутка порсткі і худы архіярэй, скончыўшы з нейкім хворым гаворку праз вакно. Хаўтурны марш пачуўся на хвіліну з нейкае далёкае вуліцы. І тут-жа заглушаны быў іншаю музыкаю, што непадалёку на вуліцы адбівала патрэбны нейкаму такт.

Ахвачаны наплывам вакольнага, стараўся Казімер назначыць думкамі плян дню таго.

„Я зьвяў ад стомленасьці,—думаў ён пра сябе:—я пачынаю пада-

вацца ўсяму вакольнаму, што трэба адчуваць так, як бы ты над ім


арудуеш".

— Родненькі, дзякую, галубок...

Ён уздрыгануўся ад нечаканасьці. Перад ім стаяла жанчына. Твар яе ен раптам прыпомніў. Учора ён рабіў ёй апошнюю перавязку на хворай назе.


  • Што?

  • Дадому йду. Зусім выбралася. Палягчэла.

  • Добра.

  • Дзякую, родненькі, як рукою зьняло.

Яна паглядзела здалёк на яго і пашла з корыдора недзе на двор. Апіраючыся на палку, яна паволі спусьцілася з ганку.

Цьвёрда пайшоў ён у аптэчны пакой канчаць дзённую працу сваю, Ён узяў сьпісак назначаных у бліжэйшы час для апэрацыі. Трэцяя апэ-рацыя назначана была Алесю Макарчуку. Ён глянуў у графу, што азна-чала хваробу. „Язва жывата"—прачытаў ён.

Тут ён прыпомніў, як Абрам Ватасон заходзіў паведамляць яго аб хваробе гэтага чалавека. „Не для гэтага толькі ён заходзіў тады да мяне.— Думка гэта адразу вынікла ў галаве яю.—Не для гэтага. Жартачкі, па-лавіну гораду ісьці чуць сьвет, як-бы бліжэй дактароў... няма... Можа ён хацеў стаць да мяне бліжэй; аб нечым можа пагаварыць са мною.., Нам трзба быць блізкімі ў імя нашага дзяцінства... (у імя запэцканага яблыка— узварухнулася тоненькая думка і вызвала лёгкую ўсьмешку на момант). Так... Абрам слаўны... Моцны чалавек... Ён ніколі ні на што ня скар-дзіўся, а рабіў моцна і ўпарта".

Думка бачыцца з Ватас'онам лачала фармавацца паволі і няпрыметна.

Прозьвішча назначанага да апэрацыі чалавека толькі і абудзіла ў ім гэта, Чалавек цяпер быў матар'ялам, над якім належала рабіць некаторыя справы, вызначаныя навукаю.

Ён ужо вылічыў прыблізна час: заўтра а гадзіне першай дню.

Ён адзяваўся ісьці дадому.

Сонечны двор быў фонам, на якім дзейнічаў ён.

У глыбінях істоты стаяў вобраз Мані, сястры і жанчыны. Толькі стушаваным было пытаньне: „што думаць аб ёй і яе лістох".

На вуліцы ахваціла яго клапатлівасьцю гарадзкога дню. ЁН заглядзеўся на не абмытыя яшчэ ад леташняга пылу грузавікі, нагружаныя мяшкамі мукі. Стары чалавек, цягнучы дым з абкуранага папяросьніка, нешта загаварыў.



  • Што?—запытаў Ірмалевіч.

  • Нічога, танна моркву прадаю.

С Я С Т Р А
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка