Пролетары ўсіх краёў, злу чайцеся!




старонка1/9
Дата канвертавання14.02.2019
Памер1.8 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Нашы супрацоўнікі

Адамовіч Я., Александровіч А., Бабарэка А., Банда- рына 3., Барашка Іл., Баркоўскі С., Бобрык Янка, Бузук П. проф., Бядуля Зьм., Вішнеўская Н., Вольны Ан., ГартныЦ. (Жылуновіч Зьм.)., Галавач П., Гаўрук Ю., Глыбоцкі Т., Глебка П., Гурло А., Дарожны С., Дудар А., ДуброўскіМ., Дубовік М., Барэцкі М.,„ Замежны А., Звонак А., Зімін Н., Івашын Я., Ігнатоўскі Ус. проф., Каваль В., Касьпяровіч М., Казлоўскі В., Каплан Л., Кляшторны Т., Колас Якуб, Кра- піва, Купала Янка, Курцік А., Лужанін М., Лясны А., Ля- вонны ІО., Маракоў Вал., Майзэліс Ул., Маркава Н., Мурашка Р., Нікановіч М., Парэчын Г., Падабед Я., Пічэта Ул. проф., Пінчук М., Плаўнік Ізр., Прышчэпаў, Пушча Яз., Пфляум баум Е., Росіч П., Трус П., Траецкі А., Туміловіч Я., Хадыка Ул., Цьвяткоў Л., Чарот М., Чарняўская Л., Чарнушэвіч Н., Чар- вякоў А., Чорны Кузьма, Шлюбскі А., Якімовіч А. і інш»


Пролетары ўсіх краёў, злу.чайцеся!



МАЛАДНЯК

Штомесячная літаратурна-мастацкая і грамадзка - політычная часопісь Цэнтральнага Бюро Ўсебеларускага аб‘яднаньня поэтаў і пісьменьнікаў „Маладняк“

ПАД РЭДАКЦЫЯЙ

М. ЧАРОТА, М. ЗАРЭЦКАГА, Ал. ДУДАРА



Год выданьня пяты

Сшытак чацьверты КРАСАВІ К

Центральный го

яізтврйтур;.!

Бнблкотека



ВЫДАНЬНЕ ЦБ „МАЛАДНЯКА“

М Е Н С К —1927

1-ая Дэярж. друкарня. Зак. № 1861. У ліку 2.000. Галоўлітбел М 25262.



Васілёк

Чыгунныя песьні

(Эскіз)

Студзень, люты... Марозы лютыя і ледзяныя каралі, як кажуць поэты. У іх заўсёды каралі—і вясною зялёнай, і со- нечным летам, у восень глухую, дажджлівую, і ў сьнежні, і ў лютым. Яны і ў сьняжынках шукаюць агня і знаходзяць у іх іскры бліскучыя і пякучыя агні холаду. Ды й як іначай—ня можа чалавек жыць без агня, хіба сэрца бяз іскраў—сэрца? Тады мяшок яно, непатрэбны мяшок, у якім ні сьвету, ні ра- дасьці. Шукайце-ж агня, знаходзьце яго, напаўняйце іскрамёт- ным полымем вашы думкі і сэрца, тады пазнаеце сьвет, ча- лавечую радасьць і боль.

Мароз пякучы, у ім запраўдны агонь і дзіўны—ён ня песьціць душы чалавечай, да касьці пранізвае страламі асьне- жанымі тваё хворае цел'а, якое вечна цягнецца к сонцу. I ка- жуць—зімой любоў ня цьвіце, бо стыгне кроў, мароз пацалун- каў ня любіць, робіць блядымі губы чырвоныя, тушыць агні ў шэрых і сініх вачох і робіць іх празрыста-халоднымі, падоб- нымі на шкло туманаў васеньніх, а завеі, віхуры сьнежныя блытаюць думкі, наганяюць сіняга суму і чорнай жуды. Хіба тут пра любоў ды пра карую цьвецень воч дарагіх успомніш, калі няма ні пахучага бэзу, ні майскіх зор прамяністых, ні срэбных песень салаў'я. Дзе там... Мо‘ й так, мо‘ й ня так,— аднаму адно падабаецца, другому—другое...

А я ўсё-ж ткі люблю: у марозы, у сьнежні, у лютым, ка- лі замярзаюць сонечныя вёслы, як кажуць поэты. Я люблю, люблю горача, вернай, надзейнай любоўю. I чым болей мароз, чым сільней ён стрыбушыць саламяныя стрэхі, дзынкае ў драўляныя сьцены кулаком касьцяным, узьнімае сьнежныя хвалі жорсткія, кідае іх на абледзянелыя сьляпыя шыбы, сту- кае, шаркаціць палахліва аб комін асьнежаны,—тым сільней, гарачэй любоў у маім сэрцы, тым сьвятлей мая радасьць.


4


В А С І Л Ё К

Вунь вые віхура за цёмным вакном; і нібы здані, прано- сяцца стаі мёрзлых сьняжынак, к вакну прынікаюць, плачуць нуднай адзінай сьлязой, прымярзаюць, а вецер гоніць усё но- выя сьнежныя хмары, гудзіць і шалёна рагоча завея голасам лядзяным, рыпучым. I скагоча мароз, бяжыць, грукаціць па завеянных сьцежках, дарогах, сьнегам у зоры кідае, у месяц бліскучы—бач, зайздрасьць бярэ, хоча ўладу на ўсё налажыць, прыдавіць жывое ледзяшом-брыльянтам пякучым.

Ну й вый на здароўе, пацяшайся, мароз, ледзянымі кара- лямі, покуль сонца іх не сарве з тваіх халодных грудзей.

Што мне да цябе. Вунь стаіць мая мілая, мая радасьць— любоў. У яе ножкі малыя і лебядзіная шыя. У яе сэрцы агні бурлівыя і кіпучыя, і ў грудзях крамяных запал,—што супроць яго сьнегавыя завеі і траскучы мароз.

Я гляджу на мілую вокам улюблёным, я дам мілай бяро- завых трэсак, запяе яна песьні дзіўныя, запяе голасам зала- цістым, гарачым... I лятуць, кружацца агнявой струменьню гукі медныя і чыгунныя, песьцяць рукі твае і ногі, песьцяць сэрца цяплыньню чароўнаю. Люблю песьні чыгунныя. Чаму? Мая мілая, мая радасьць—печка чорная, печка чыгунная. Яна любіць трэскі, пахучыя трэскі. Гараць яны, трашчаць вугалі залатыя, а мілая песьні сьпявае:

Жш-ш-ш... жш-ш-ш... сзыі-і-і-ш-жш...

А ў жалезнай трубе гудзіць вецер, працягвае ў трубу мароз свае сінія лапы і, апёкшыся, уцякае ад хаты. Болей трэсак—болей агня і малінавы бок у печкі, люба глядзець на яго ў цёплай хаце. I ў вячэрнім змроку цёплым, калі хіліцца галава да сна, паціху дрэмлюць думкі ад працы дзённай, люба слухаць чыгунныя песьні. У гэтых песьнях пад халодныя сьпевы завеі пачуеш ты многа слоў, многа праўды жывучай аб жыцьці, аб мінулых дзеях, аб днях мінулых. Печка любіць сьпяваць аб мінулым, бо пражытыя дні праз яе пракаціліся, праз яе чыгунныя грудзі, сьляды заставілі на яе тонкіх бакох.

I заўсёды яна пяе аб мінулым. Вось паспрабуй толькі, закрый вочы пялёсткамі дромы—і паляціш у думках разам з песьняй чаруючай к дням пражытага, к дням, што таксама заставілі сьлед на несталёвым чалавечым сэрцы.

Пяе мая мілая:

Чж-ж-ш-сзыі-і-с-ш

ЧЫГУННЫЯ ПЕСЬНІ



5

Семафор глядзіць вокам чырвоным у далі сьнежныя, змрочныя, туды, дзе на захад уходзяць, віюцца істужкай бліскучай сталёвыя рэйкі, дзе ў сініх туманах паляглі, заха- валіся горы Уральскія. I пад рэйкамі скачуць завеі, скавыча мароз. А белым вокам углядаецца семафор на ўсход, на стан- цыю, туды, дзе за белай раўнінай палошча берагі крутыясяр- дзіты, буяны Іртыш. Холадна, сумна, ветры плачуць, рагочуць, песьні шалёныя граюць на тэлеграфных струнах і гудзяць яны, надрываюцца нечалавечым жалем і сумам нязьведаным.

Толькі весела ў будцы, вунь там, недалёка ад высокага семафору. Там Арынка песьні сьпявае, а ей падпявае чыгун- ная печка—і абоім цёпла і сьветла і радасна. У абоіх агонь у грудзях і маладыя гады за плячмі. Што-ж трэба болей, толькі тады і радасьць цьвіце. А з радасьцю добра і шанежкі пекці, шаньгі смачныя і румяныя, як румяныя шчокі Арынкіны, калі ўглядаюцца на іх Алесевы вочы. Але што Алесь... Ен даўно за Урал пашоў, за туманныя горы, якіх ніколі, ніколі ня ба- чыла Арынка. Чаго пашоў і зачым, хіба ведаць Арыне аб гэтым, толькі чула ад таткі яна, што адтуль, з па-за гор, па чыгунцы чуткі плывуць, чуткі казкам падобны, што там, дзе Алесь, завіхурыў буран крывавы, і ў павевах яго людзі шчась- це знаходзяць, вось такія людзі, як яны з Арынкай, як ра- монтшчыкі, пуцявыя, як прамасьленыя дэпоўцы рабочыя.

Шкада Алеся, шкада воч яго сініх, ды нічога ня зробіш— А чакай дзяўчына з-за сініх гор свайго шчасьця і долі, а мо‘ й дачакаешся. Праглядай свае вочы на захад, прыглядайся да вокнаў вагонаў. I глядзіць Арынка, прыглядаецца, не пра- пусьціць цягнік, не прапусьціць вагона. А воч сініх няма, як няма. Ну і што-ж, не настаў яшчэ час, але прыдзе...

А печка гудзіць, усьміхаецца бокам малінавым, нібы вы- казаць хоча:

— Ня думай занадта, Арынка, падгараць твае шанежкі,, а падпаленых татка ня любіць.

Татка... Ен хутка са стрэлак прыдзе, прыдзе змораны пра- цай: ня жарты—стрэлкі прачысьціць у завею, у траскучы мароз,— заносіць іх сьнегам, замярзаюць—ці доўга-ж так да бяды. Татка шанежкі любіць гарачыя і румяныя, бо халодныя рукі ў яго і іх трэба пагрэць. Чым-жа лепей сагрэеш, як ня шаньгаю цёплаю,—і нагрэешся ад іх і голад поагоніш. сыт булямп.


6


В А С І Л Ё К

Татка, татка... любіць Арына яго зморшчаны твар суровы, абветраны жыцьцёвымі клопатамі, яго вочы глыбокія з-пад навісшых брывей- Суровыя вочы, а колькі ў іх ціхай радасьці і бацькавай ласкі, калі паглядзяць яны на дачку, дарагую Арыну. I яшчэ гэтыя вочы ліхтары любяць: чырвоныя, белыя і зялёныя, многа іх, ліхтароў, вунь зьзяюць, мітуояцца зоркамі па раскіданых стрэлках станцыі. I татка даглядае іх. Пад вечар зносіць ён лямпы, працірае іх пакляй старанна, прагля- дае на сьвет, потым запальвае свой ліхтар ручны (хітры ліх- тар, які захочаш, зробіш у ім сьвет: белы, зялёны, чырвоны) і разносіць лямпы па стрэлках, потым ідзе к семафору, спу- скае з-пад неба ліхтар вялікі, чысьціць яго, налівае газу, за- пальвае, і ліхтар падымаецца ўверх, рыпіць, скрыгоча, пакуль не ўзьбярэцца на самую вышыню і застыгне там няміргаючым вокам чырвоным. Дзіўнае вока; яно, як камень самацьвет, іншым часам зялёным робіцца, і тады Арынка ведае, што хутка поезд падыйдзе і загудзіць цягнік сталёвым горлам і прагрымяць, прасакочуць па стрэлках чыгунныя колы. А вока зялёнае стане ізноў чырвоным.

Як вабіла раней у дзяцінстве Арынку гэтая чырвань і зелень. Часта, выняўшы з таткавага ліхтара цьвятное шкло, яна прыкладала яго к вачам і глядзела скрозь яго на сыпу- чыя сьнежныя раўніны, на бліскучыя рэйкі. Чырвонае шкло— і сьнег чырвоны, нібы палыхае па ім пажар і нават цёпла робіцца, нібы пад летнім сонцам, у цяплынь, у прывольле. Паглядзіш у зялёнае—сьнег зялёны і адразу ў паветры сьве- жым мурогам запахне. Што гаварыць—дзіўнае шкло.

Але татка заўсёды сьмяяўся:


  • Дурная ты, Арынка, глядзіш ты вось і ня ведаеш, а нашто гэтае шкло чырвонае. А пакажы машыністу яго, па- равозу на перад і

Стоп машына, далоў качагар

  • Зялёны агонь пакажаш і

Цішэй, галубец, цішэй, глядзі, не спатыкніся на стрэлках, не паламай краставіны чыгунныя...

  • Вядома, ён і цішэй, цішэй. Ну, а з белым сунешся, што там:

Бяжы, браток, бяжы, браток—дарога табе вольная і прамая. буфяроў ня зломіш, не пашчэпляцца колы...




То ў дзяцінстве было. А цяпер што. Эх, лепей-бы ўгля- дацца ў Алесевы вочы, а ў іх што хочаш: і цёплая чырвань лета, і зялёная сьвежасьць вясны, а сьвету, сьвету ў іх белага колькі! Ды што-ж зробіш...

Уздыхнула Арынка, падкінула трэсак у печку, печка песьняй вясёлай захлібнулася, чырванеюць бакі яе чыгунныя, цёпла і весела і трошачкі сумна чагосьці... Нешта татка ня йдзе, а пара-б вячэраць. Забавіўся, пэўна, на станцыі той, мо‘ справы якія. Да хіба ня знойдуцца справы, вунь дні якія паш- лі непакойныя. Шалон ’за шалонам ідуць войскі з-за Уралу, туды, на Омск, на буяны Іртыш. Колькі іх за дзень прашло. 1 ўсё палкі чэха-славацкія. Куды яны, чаго ім, што трэба ім— хто іх ведае.

А шанежкі ўжо гатовы, пара-б вячэраць, таго і глядзі прастынуць, ну, што з імі тады. А таткі няма і няма. Г'араць трэскі ў печцы, абвіло іх чырвонае полымя, і трашчаць яны, каробяцца, гнуцца, чарнеюць пад гарачымі языкамі агня, і пакрываюцца з бакоў залатымі акрайцамі вугалёў брыльяньці- стых. Ад іх водблескі мітусяцца па сьценах, цалуюць залатой чырваньню Арынкіны вусны, зайчыкамі прабягаюць у цёплай шэрані воч і калышуць, нібы шавеляць у водблесках цьвецень агнявой расьніцы шаўковыя. Пунсавеюць шчокі румяныя і пад подыхам цяплыні ўздымаюцца крамяныя грудзі, і ціхія думы аб шчасьці, аб крылатым шчасьці лунаюць у цёплым змроку, дзе іграюць залатыя водблескі, нібы зарніцы ціхія і яркія, дзе казычуць вуха цёплыя песьні—сьпевы чыгунныя.


  • А таткі няма і няма. Ну дзе-б ён мог быць?

  • Гу-гу-гу-у-у...

Зазьвінела ў паветры сталёвае горла. „Ізноў цягнік“—ду- мае Арынка і глядзіць у -асьнежанае ваконца ў бок семафора. Што за штука—семафор закрыт, а павінны адкрыць-бы. За семафорам шыпіць паравоз, за ім істужкай уходзяць вагоны ў завеі сьнежныя, у сьнежную даль. Паравоз крычыць, надры- ваецца меднай сірэнай і ўсё бліжэй і бліжэй грукаціць, над- бліжаецца к станцыі. Але закрыт семафор, хіба пойдзеш далей. Заскагаталі тармазы чыгунныя, снапы іскраў кінуўшы на халодныя рэйкі. Стаў паравоз, аддуваецца беласьнежным гіарам, задыхаўся, бач, з дарогі, дрыжаць стаміўшыяся грудзі


8

В А С І Л Ё К

сталёвыя, бліскучыя вочы—ліхтары засьцілае дыханьнем цёп- лым. Людзі з вагонаў вылазяць, на станцыю йдуць.

  • Мо‘ Алесь,—мімаволі думка ўзьнікае і раптам гасьне.

  • Не, чужая гаворка, ня наша. Ды й злосна гавораць нешта, што ім трэба?

Прыпала Арынка к замёрзламу ваконцу, прадыхаўшы наперад у ледзяным узоры дзірачку-глядзелачку, і адхілілася адразу, неяк трывожна на сэрцы стала.

  • Ідуць, сюды ідуць, што ім трэба ад нас...

А ў печцы трэскі гараць, палахліва гараць, кідаюць пужлівыя водблескі на сьцены, на вокны, на Арынкіны вочы спалоханыя.

Рыпнулі дзьверы, застукалі чабаты па прыступку і ў хатку паплыў, закружыўся белы клубок халоднага пару, акутаў печку, Арынку, нічога ня відна. А яны рагочуць, гавораць нешта, „мусіць пагрэцца прышлі"—узьнікае думка і рвецца, як слабая нітка. Белы пар халодны тае, нікне пад подыхам печкі, ізноў відна ў хатцы. Вунь, колькі прышло іх, салдаты. розныя ёсьць, маладыя і старыя, вунь і п‘яныя, гавораць, нібы заплятаюцца языкамі. I яны заўважылі Арынкіны вочы, што гарэлі вугальчыкамі з-за малінавай печкі.



  • Гы-гы-ы, і дзяўчына ёсьць...

  • Гэй, хлопцы, а яна-ж і красавіца! Подзь сюды, дара- гая, пакажы нам румяныя шчокі, дай на цябе паглядзім. Ня хочаш? Ну, я ў госьці к табе...

Рыжыя вусы пасунуліся блізка, блізка... Чужая рука нада- віла плячо, нібы агнём апякла. Брыдка, брыдка на сэрцы, увярнулася Арынка, у куток забілася, а думкі, думкі міту- сяцца, як тыя вугальчыкі, што блішчаць вунь і гаснуць у печцы малінавай.

  • А татка дзе, дзе даражэнькі тата...

А яны рагочуць, заліваюцца сьмехам паскудным, скаляць зубы, і здаецца Арыне, што гэта зубы зьвярыныя, і сьмех ня сьмех, а жудаснае завываньне воўчае ў цёмным лесе драму- чым. I вочы ў іх, брыдкія вочы, нібы маслам паліты... Ізноў ён, гэты агідны, чужы, з вусамі калючымі, лезе, садзіцца по- плеч, нахіляецца к зьбялеўшаму твару, дыхае ў вочы гніючым дыханьнем, вышчарыў зубы, заліваецца рогатам п'яным. I ўсе бліжэй, ува ўсіх вочы гараць, нібы хочацца ім праглынуць яег

ЧЫГУННЫЯПЕСЬНІ 9



аблізаць са шчок румянец пунсовы, выпіць вочы хрустальныя з залатой іскрой.

Цапнуў за грудзі ненавіснай рукой, сьцяў, нібы кляшчот- Кай жалезнай, аж кроў нахлынула ў віскі, так усхадзілася сэрца і ў ваччу захадзілі агоньчыкі, нібы тыя ліхтарыкі род- ныя: белыя, зялёныя, чырвоныя, многа іх, многа, мілыя, род- ныя, ненаглядны татачка, дзе ты, дзе ты... Высклізнулася з рук ненавісных, ударыла па калючай шчацэ, але многа рук гэтых, многа ртоў ліпучых цягнецца к вуснам зьбялеўшым.



  • А, дык ты так! Іш, бальшавічка знашлася. Я-ж пака- даю цябе іначай...

А печка гасьне, заміраюць залатыя іскры, зьніклі водбле- скі яркага полымя, цямней і цямней...

Толькі стогны прыдушаныя, ды зьвярыныя ўздыхі, нецяр- плівае патоптваньне ног плылі ў карагодзе п'яным, шалёным, дзе мутнее чалавечы розум і становіцца цёмна, цёмна, цямней ночы васеньняй, ухутанай у чорныя склізкія хмары.



  • Сабакі, зьве-е-ры... татка родны...—вырвалася раптам скрозь п‘яны гоман галасоў нецярплівых і змоўкла, нібы пад- білі, абсеклі чалавечае слова каменем войстрым і цяжкім.

А печка загасла, застыглі залатыя вуглі, ахінуліся попе- лам шэрым, халодным. I калі эшалон, забразгатаўшы звонкімі талеркамі буфяроў, заскрыгатаўшы чыгуннымі коламі па аб- мёрзлых рэйках, пасунуў у поўнач далей, у рашчыненай напята хатцы панавалі холад і цемень, беспрасьветная цемень, у якой звычайна ня бывае ні іскр, ні агня, ні прыветнага сьвету...

Колькі дзён завывае буран, і насупіў Урал свае старыя бровы, ускудлачаныя ветрам паўночным, Глуха стогнуць лясы і калышуцца, нібы грывы сівыя, пад Міасам ракою, увабраў- шайся ў лёд блакітны і звонкі. Завывае буран, і струменяць на ўзгор'ях сьнегавыя павеі, ветры рогат узьнімаюць, галосяць шалёна, крычаць, надрываюцца, нібы вышлі з пячэры Кунгур- скай падземныя чудзішчы і адкрылі свае пасткі страшэнныя, зараўлі гудам зьвярыным на сьвет, на жывое на ўсё, у чым трапечыцца радасьць дыханьня, дзе праменіць агонь жыцьцёвы.

Сумна ў гарах, здаецца—плачуць над Міасам старыя яліны, холадна ім і ад золкага ветру і ад скал халодна-пяку- чых, па якіх распаўзьліся цэпкія корні-рукі. Холадна корням.




10

В А С І Л Ё К

холадна, а ў паніклых лапах-галінах гойдаюцца сьняжынкі бяс- прытульныя, ганяе іх вецер з узвышшаў у даліны, з далін на ўзвышшы. А мароз скавыча зласьней і зласьней.

Страшна тады ў гарах і дарогі ня відна. Толькі поезд скрыгоча паціху, рыпяць абмёрзлыя рэйкі, да пастукваюць на стыках чыгунныя колы, ляніва пастукваюць—не разгонішся ў гэтую замець, таго і глядзі, пакаўзьнешся, паляціш старчаком пад абледзянелы гранітны адшыб, разаб‘еш, пашчэпіш у дроб- ныя трэскі аб скалы вагоны прамёрзлыя, астыглыя. Вецер ша- лёны кідае глыбамі сьнегу на буфяры, на сталёвыя скрэпы, узрывае праржавеўшую жэсьць на скрыпучых і дрыжачых, крышах.

У вагоне холадна. Звычайны вагон, таварны, такі, як і ўсе ў гэтым цягніку доўгім. Папрамярзалі сьцены, іней лядзя- наю воўнай павіс са столі, паглядзіш на яго—нібы па сэрцу ледзяшы коўзаюцца, паліваюць яго вадой сьцюдзёнай, холадна робіцца ў ім, пякуча холадна. I печкі няма. Заместа яе пустое месца, хіба тыя гады, каб з печкамі езьдзіць. А ў столі, дзе праходзіла калісьці труба—пустая дзірка зьзяе і яна, нібы са- бачая пастка на марозе, хаўкае парам халодным, ды цярушыць гольчастымі сьняжынкамі, шэрымі ў вагонным змроку.

Зыбаецца, падскаквае вагон на стыках, ржава скрыпіць на рэсорах прастуджаных, дзесьці жалобна скагоча, галосіць прарэзьліва перагарэўшая букса, ды гудзіць па-за сьценамі вецер, шархаціць, барабаніць па крышах. Ціха ў вагоне, каму гаварыць ахвота. I кожны цісьнецца адзін да другога на дош- ках-палацях: ўсё-ж ткі цяплей, ня так кусае мароз праз худыя шынелі. Толькі ногі вось шчымяць, пальцы стыгнуць, папры- ліпла к ім халодная падэшва чаравік парыжэлых. I надаедліва дзынкаюць, бразкацяць па сьценах салдацкія кацялкі.



  • Эх, і жыцьцё-ж, каб цябе прыдушыла...

  • Чаго ты?

  • Нічога... Бач, сукярэчыўся ў тры пагібелі, а яшчэ—ва- гон завецца, хужэй чым скварэшня тая, пад кустом—і то лепей.

  • А табе як хацелася-б?

  • Ды што хаценьне. Вось цягнецца, каб яму спухнуць, нібы тыя гаршкі на кірмаш вязе, разьбіць баіцца...

  • А як-бы ты думаў, дур'я галава твая. Кур'ерскім хо- чашь? Не, трасцы... Чэхі, яны, брат, паклапаціліся галубчыкі

ЧЫГУННЫЯ ПЕСЬНІ



11

аб тваіх костках, таго і глядзі рынешся куды-небудзь у прор- ву, і касьцей не сабярэш тады... Вось і сунемся паціху, воб- мацкам, ды й завея к таму, што-ж ты хочаш.

  • Ды што ты ка мне прычапіўся: хочаш, ды хочаш... Памерзьнем вось скора, вось табе й будзе: хочаш, ды хочаш.

  • Ня зьмерзьнеш... Эх, галава твая яловая, пра печку ўспомніў, а яшчэ чырвонаармейцам завецца. Табе-б на печы ляжаць, падкамячыўшы пад голаў андарак жОнчын, да па- глядаць, як жонка аладкі пячэ. Ваяка...

  • Адкасьніся ты...—і абазваны „ваякай“ яшчэ стараньней укутваецца ў дзіравы шынель, выставіўшы з каўняра толькі кончык носу.

Хіба злуюць? Не. Трэба-ж парушыць чым-небудзь ня- прыемную цішыню, бо спаць усё роўна ня хочацца да й не засьнеш тады, калі хочаш. I ўсе ляжаць нярухома, углядваюц- ца ў змрочную столь, прыслухоўваюцца да бразкатаньня кацял- коў непакойных, ды шурхаценьня завеі. Часам скажа хто- небудзь, не зварочваючыся асабліва ні да кога:

  • Эх, чайку-б цяпер...

I хто-небудзь з кутка абзавецца.

  • Мо малачка захацеў яшчэ...

Але кожны ня быў-бы супроць, каб папіць чайку, да па- грэцца, ці ў цёплай хаце, ці так дзе-небудзь, каля агню, каля вагоннае печкі, толькі быў-бы агонь, да шугала-б полымя. Але што зробіш, няма, павывезьлі хцівыя чэхі ўсё, што толькі магчыма павезьці, пагналі вагоны з сабой, цёплыя, прытуль- ныя вагоны.

А поезд рыпіць і рыпіць, і дзень і ноч, усё суне ўперад, расьсякае ўпартымі сталёвымі грудзямі марозныя подыхі ўсхо- ду. Засталіся ззаду горы і шыбчэй засакаталі колы, адбі- ваючы тахты чыгунных напеваў:



  • Та-та-та, та-та-та, та-та-та...

Ім падпявае, шуміць цягнік:

  • Бяжым—бяжым, бяжым—бяжым...

Але ня ўсё-ж бегчы. Марознай раніцой стаў поезд, далей нельга ехаць—паўзарваны на станцыі стрэлкі. Абрадваліся і хлопцы трохі—абагрэемся хоць—і палезьлі з надакучыўшага вагону.

  • Ну й мароз!


12



В А С I Л Ё К

  • Гэта, братка, табе ня ў нас на Дняпры, дзе й зімой зарыйся ў стог і прасьпіш, як на печы.

  • На печы не на печы, а ўсё-ж не хапае за нос так, як тут.

  • Што і гаварыць. Але пойдзем, хлопцы, хоць пагрэемся трохі ў будцы.

Падышлі.

  • Ну й людзі, напята дзьверы адчыняюць...

I раптам, зірнуўшы туды, усе разам, нібы па якойсьці камандзе таемнай, зьнялі шапкі, замоўклі і чамусьці пільна ўсе сталі глядзець толькі долу, нібы ніколі ня бачылі сваіх чабатоў ірваных, сваіх парыжэлых чаравік. I кожнаму страшна было і неяк няпрыемна глянуць туды, дзе на ложку нібы спала маладая дзяўчына. Вун і рука павісла, і раскінуліся кучаравыя валасы на падушцы...

Але чаму яна нярухома, чаму адкрыты вочы, і на іх, на бліскучай шэрані, ня таюць пухавыя сьняжынкі?

I адзін з чырвонаармейцаў—стары, абветраны нягодамі і жыцьцём чалавек, ціха ўвайшоў у будку, знайшоў коўдру нейкую і прыкрыў нагату дзяўчыны, нібы вочы хрустальныя, апушаныя сьнегам, прасілі яго аб гэтым. І тады нібы з усіх грудзей вырваўся цяжкі, цяжкі ўздых і нехта моўчкі памахаў кулаком, на ўсход, махнуў, не сказаў нічога, але ўсе яго зра- зумелі, і з грудзей выдавіліся скупыя словы:


  • Сволачы, бандыты, а яшчэ—культурныя...

Ля штабеля дроў, што стаяў каля будкі, нашлі старога стрэлачніка. Ен ляжаў ніцма на сьнягу, побач ляжаў яго разь- біты ліхтар. 1 агнявымі плямамі сьвяціліся на сонцы аскалёпкі чырвонага шкла і кроплі крыві. Чырвоныя кроплі на халод- ным сьнягу. Так адплацілі старому бацьку бандыты за цёплую шэрань вачэй Арыны, вачэй з залатою іскрою.

А малады чырвонаармеец, які ў першы раз убачыў ня- ўміручую крыўду над чалавекам, над чалавечым жыцьцём, зьдзіўлена паводзіў вачмі наўкола і, ні к каму не зварочваючыся, гаварыў, нібы шаптаў паціху:



  • Эх, чаму гэта так, чаму, бач, блішчыць яна, рэжа вочы...

  • Што?

  • Кроў.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка