Стар М. Багун. Рэволюцыі (верш)




старонка14/17
Дата канвертавання14.02.2019
Памер3.43 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17

Гэтых прыкладаў досыць, каб станоў- ча адказаць на пытаньне: як дні соцыя- лістычнай будоўлі ўспрымае Хведаровіч. Як на дадатны бок поэзіі Хведаровіча, мы павінны паказаць менавіта на тое, отто поэта ўсьведамляе цяжкасьці наша- га будаўніцтва, ён не заплюшчвае вочы і на тое, што ў нашы шэрагі барацьбі- тоў за соцыялізм трапляюць часам ваўкі ў авечай скуры.

У поэзіі Хведаровіча ёсьць—я над- крэсьліваю—разуменьне цяжкасьцяй на- ші’га будаўніцтва, але і ён часта забы- вэецца на гэта, і яго поэзія часта падпа- дае пад уплыў «ажалезваньня», барабан- шчыны. Вось чаму неабходна паставіць перад Хведаровічам проблему няўхільна- га паглыбленьня зьместу сваёй поэзіі.

ГІяройдзем да разгляду другой тэмы кнігі «Рытмы», тэмы аб грамадзянскай вайне. Мотывы грамадзянскай вай- ны—гэта зьбег поэтычных магчымась- цяй Міколы Хведаровіча. Як і ў «На- строях», так цяпер і ў «Рытмах» гэтыя вершы аб грамадзянскай вайне вызна- чаюцца з шэрагу іншых асаблівай насы- чпнасьцю, асаблівым пачуцьцёвым узды- мам.

Дзе, у чым прычына гэтага? Чаму вершы пра соцыялістычнае будаўніц- тва—вершы бадзёрыя, дынамічныя. але ўс-ж не ахінуты «цяплынёй» мастака? Чаму на фоне іх так выразна адцяня- 'юццп «Баляда», «Творчая ноч», «Пры- чод музы», вершы з «Поэтычнай запі- скі»?

Хведаровіч—романтык. I калі ў вер- шах пра соцыялістычнас: будаўніцтвя

сама сучаснасьць настолькі грандыёзна,

што зцольна даць «спажыўны» матэры- ял і для романтыка, дык усё-ж і ў іх мы бачым постаць романтычнага «поэта і змагара», якога яшчэ няма, але які пры- дзе абавпзкова, які патрэбен «на новых сьветлых пожня.ч».

У вершах аб грамадзянскай вайне Хвсдаровічавз творчасьць скрыжоўяае

БІБЛІОГРАФІЯ

ўпяьгаы такіх моцных мастакоў гэтага «жанру», як Сьвятлоў і Ціханаў. Як і ў іх, гэтак і ў Хведаровіча ўлюбёны гэ- рой—менавіта гэрой грамадзянскай вай- ны. У «дзьвёх балядах» гэты гэрой ува- сабляецца ў Рафаіле, у «Балядзе» ў во- бразе каяітана, у «Творчай ночы» гэта забітыя пад Перакопам, пад Бухарай. 1 калі да Міхала Сьвятлова прыходзіць ноччу Гэйнэ, дык Хведаровіч сустракае сваіх блізкіх і знаёмых. што сканалі ў завірусе тых дзён, якія гэтак любы поэ- ту;

Ах, дальні паход, нязьлічонып

мілі.

Магілы. магілы, магі.та, магілы...

(стар. 56).

Бязумоўна, у гэтых вершах Хведаро- віча лёгка адшукаць хібы. Але раней чым гэта рабіць, трэба заўважыць на правамоцнасьць у нашай поэзіі аналё- гічных мотываў. Мы жывем ва ўмовах капіталістычнага сьвету, які ўсімі сіламі і сродкамі намагаецца нанесьці ўдар краіне Саветаў. Нядаўні процэс «Пром- партыі», арышт контррэволюцыйнай групы нацыянал-дэмократаў з настойлі- вай пераканальнасьцю кажуць аб тым, што Пуанкарэ-Вайна ня можа супакоіц- ца ад думкі, што рана ці позна краі- чай Саветаў зробіцца ўвесь сьвет. Ста- рому Рэймонду Пуанкарэ ня сьпіцца. як ня спалася Скупому Рыцару Пушкіна. Рыцар меў золата, а Раймонд Пуанкарэ у дадатак мае нешта больш магутней- шае за золата—танк, аэроплян і газ. Ба- дай ці знойдзецца ў нас чалавек, які яшчэ ставіць пад пытальнік магчы- масьць вайны. Вось чаму, падыходзячы да вершаў Міколы Хведаровіча з пунк- ту гледжаньня сёньняшняга політычнагя жыцьця, у той частцы гэтых вершаў, дзе аўтар расказвае аб жахах вайны, дзе ён сваімі вершамі дбае аб ваеннай небясьпецы, яны каштоўны, патрэбны і сяаячасовы.

Але ў іх ёсьць і багата адмоўнага, ку- ды больш адмоўнага, чым у вершах першай тэмы.

Так, у вершы «Уяўленьне» ёсьць гэт- кія радкі:

Дзе мая шабля?

Дзе мой наган?

I перабітая зьвісла нага...

Чую паходную пссьню,

Душна мне,

Цесна мне, цесна...1)

(стар. І1).

Гэта якраз тое, што дужа чйста су- стракаем у ўкраінскага Хведаровічава брата па поэзіі Усэнкі: яму таксама душна ў абыймах будняў, а ўспаміны аб прашоўшых днёх яшчэ Оольш раняць

!) ПадкрэсьлСна мною—Б. М.

117


БІБЛІОГРАФІЯ

~1



еэрца. Апроч таго, кожны яіонэр скажі, што дрэнны той вайсковы, які ня будзе чець пад рукамі сваёй зброі. Бадай, ці патрэбна каму гэткая «дбайнасьць»?

Так і ў <Творчай ночы>, апроч зданяў гэрояў грамадзянскай вайны, прыхо- дзяць да яго і... дзяўчаты. Орыгіналь- на пачаты керш зьбіваецца на шаблён- ную «філёзофію» аб каханьні. Мы амаль што не краналі разьдзелу «На сваім па- розе». Вось у ім таксама можна знайсьці багата поэтычных і ідэолёгічных прары- ваў. Калі раней ён адчувае сябе змага- ром і ўдзельнікам будаўніцтва, гаспада- ром сваіх дзён, дык тутака—у гэтым разьдзеле—абставіны і раней вызнача- ныя догматы крыху зьменьваюцца: Няхай асудзяць—перасудзяць Бяздомны мой брадзячы лёс,

кажа поэта.

Калі ў адным месцы ён зусім слушна запэўняе, што яго поступ—поступ пра- цоўных, што ён, з гэтай прычыны, ніко- лі ня спыніцца ў дарозе, дык на старон- цы 85 ён робіць двусэнсавую заўвагу: Мы заўжды йдзем да сьветлай

мэты,

Пакуль у дарозе ня прыстанем. Ёсьць неабдымнасьць ў сьвеце

гэтым,

Ёсьць недасяжнасьць/у парываньнях.

Выходзіць так, што на «сваім парозе» поэта спатыкнуўся.

Нельга абмінуць і верш «Быццам хтось жартуе»... (стар. 49). Трэба толь- кі пашкадаваць, што ў «поэтычных за- пісках» Хведаровіча знайшлі месца та- кія вершы, дзе неакрэсьленае ўяў прэва- люе над розумам поэты. Нічога няма дзіўнага, што:

Сам я вінаваты, нечага злаваць I баліць з бяссоньня

моцна галава.

Сам поэта вінен у тым, што такія вер- шы зьмяшчаюцца побач з творамі аб размаху соцыялістычнага будаўніцтва Вось чаму, разумеючьі памылкі, трэба іх выпраўляць.

Канчаючы абеглы разгляд новай кніж- кі Хведаровіча, мы павінны параіць яму асабліва ўважліва аднесьціся да ма- стацкага боку сваёй творчасьці. На не- каторыя хібы мы паказалі. Мікола Хве- даровіч павінен памятаць, што толькі клясаван выразнасьць і—з другога бо- ку—найвышэйшая мастацкасьць могуць стварыць у спалучанасьці сапраўды па- трэбны нашаму грамадзтву, якое будуе соцыялізм, твор для пасьпяховага бу- даўніцтва гэтага соцыялізму.

Барыс Мікуліч.

Менск. 15/ХІІ—30 г.

;,Вяршыні жаданьняў'1 Вал. Маракова

Вышаў з друку трэці зборнік поэзіі «Вяршыні жаданьняў» поэты Валерыя Маракова. ГІершым зборнікам яго твор- чгсьці быў зборнічак вершаў «Пялёсткі» (1926 г.), выхад якога нашаю крытыкаю быў узяты ў штыхі за поўную адсут- насьць грамадзкіх мотываў, за адрыў ад грамадзкага жыцьця нашае эпохі і, як вынік гэтага адрыву, насычанасьць моты- вамі пэсымістычнага, упадніцкага сьве- таўспрыняцьця, беспрасьветнага ныцьця.

Мала чаго новага ў прасьвятленьне ад туманнага засьцілу гэтых мотываў унёс і другі, які вышаў неўзабаве пась- ля «Пялёстак», зборнік «На залатым па- носе» (1927 г.), але які ўсё-ж такі да некаторай ступені сьведчыў аб станоў- чых момантах у творчым поступе поэты (прысутнасьць элемэнтаў грамадзка-полі- тычных мотываў). I далей разьвіцьцё творчасьці поэты пайшло па шляху поў- ным супярэчліва-процілеглых тэндэнцый То поэта спрабуе вызваліцца з-пад пало- ну таго зачарованага кола, якое моцна трымае яго ў сваіх абоймах і афарбоў- вае пялёсткі маладое юнацка-ружовае радасьці ва ўпадніцка-пэсымістычныя ко- леры, разбаўляе зусім станоўчыя пары-

ваньні поэты-юнака да радасьці новага жыцьця атрутай індывідуалістычна-суб’- ектывіцкіх настрояў, мяшчанска-абыва- тальскага быцьця, што знайшло най- бс-льш поўнакроўнае мастацкае ўцелясь- неньне ў глыбока.-пэсымістычнай «Маёй поэме» («Полымя №№ 1, 3, 4—1929 г.). У гэтай поэме хісганьні поэты паміж тэндэнцыямі завалодваньня поэтаю ма- гутным размахам будаўніцтва новага і падупаданьня пад уплыў і ўладу тэндэн- цый па сваёй накіраванасьці супроцьлег- лых першым—мотывам мяшчанска-абы- ватальскім, губляныіе жыцьцёзых сьце- жак і пуцін, адрыў ад здаровага твор- чага жыцьця і ўцяканьне ў нетры боге- мьі, упадніцтва, разлаганьне і г. д. да- сягнулі таго пункту разьвіцьця, калі пы- таныіе, якое павінна стаяць перад кож- ным папутнікам пролетарыяту, папутні- кам пролетарскае рэволюцыі—ці разам з пролетарыятам, ці супроць яго (сярэ- дзіны не павінна быць)—у сваім выра- шэньні давала больш стымулаў на ка- рысьць ня першага адказу, а другогз («супроць»),

Але поэта паступова пачынае ўсьвя- домліваць соцыяльную «обреченностьі

118


БІБЛЮГРАФІЯ

яа выміраньне тае богэмы, упадніцтва, чым паланіла яго творчасьць дрсбна- буржуазнае быцьцё:

<-..Тут туман,

Тут пыл сталецьцяў душыць,

Тут сум забытых,

Дальніх I чужых...

Тут

Па-асьлінаму, падняўшы горда ву-

шы,

Гавораць так,

Шго ім абрыдла жыць!

Я знаю іх... Я ім калісьці верыў...

Я іх балота славіць пачынаў, Пакуль мне Ў лепшы сьвет Не адчынілі дзьверы,

Пакуль іх дум,

Іх пачуцьця ня знаў...»

(«Вяршыні жаданьняў» ст. 5-6).

(Дарэчы поэта кажа аб тым, што пад- уплыў быў несьвядомы, не азмысьлены— «іх дум, іх пачуцьця ня знаў»,—што ста- нсвіць сабою пры ўсьведамленьні больш магчымасьці і даных для канчатковага адыходу і скіданьня з сябе бярэмя гэта- га падупаданьня).

Але поэта ўбачыў новае жыцьцё без усьведамленьня ягонага месца («дзесь- ці»), канечных мэт і ідэй яго. Яно яго захапляе, але не азмысьліваецца ў яго конкрэтнасьці, рэчавасьці;

«Ёсьць лепшы сьвет Напружнай творчай працы,

Ёсьць сонца, песьні, ёсьць вясна... Ёсьць шчасьце йсьці I верыць,

I змагацца,

I вольнай думкай ў творчасьці Лунаць.

Там дзесьці *), там у ячэйках

I ў школах

Жывуць другім напружа- н ы м жыцьцём.

Ня хіляць голаў Нізка долу I не згараюць Ў мёртвых пачуцьцёх».

(«В. Ж.» ст. 5).

Якое гэта жыцьцё і з якімі яно мэта- мі—гэткага пакуль няма ўсьведамленьня. Даецца толькі тое, што гэты новы сьвет—«лепшы» і адзнака адменнасьці гэтага новага жыцьця («другое») ад свайго ранейшага, адзнака яго «напружа- насьці», ды яшчэ тое, што ў ім «ня хі- ляць голаў нізка долу і не згараюць у мёртвых пачуцьцёх». Тое-ж, што «ёсьць шчасьце йсьці і верыць, і змагацца, і вольнай думкай ў творчасьці лу* наць (I!?), яшчэ зусім не вызначае канечнае мэты і ідэі гэтага жыцьця ў дачыненьні да яго, як да об’екту, існую- чага па-за суб’ектыўнымі жаданьнямі по-

Ч Тут і далей падкрэсьлена мною—У. С

эты. У адносінах-жа да гэтага жыцьця поэты (тыпа-вобраз якога компануе асо- цыяцьш ўсіх мотываў творчасьці), як суб’екту ў дачыненьні да гэтага жыць- ця, можна сказаць, што ён якраз у гэ- тым жыцьці і бачыць мэтаю (ці, кажучы ягонай тэрмінолёгіяй—«шчасьцем»), а ня сродкам, гэта—«йсьці і верыць, і зма- гацца»—і наіўнае—«вольнай думкай ў творчасьці л у н а ц ь».

I тое, што для сьвядомага будаўніка соцыялістычнага сёньня зьяўляецца толь- кі с р о д к а м для ажыцьцяўленьня ідэі пабудовы соцыялістычнага ладу,—тут набывае мэту, ідэю:

«Ў напружнай творчай працы Знаходжу ўсё:

I радасьць,

I любоў.

Я знаю шчасьце—верыць і ама-

гацца,

Ісьці, гарэць, ўпівацца бараць-

бой...»

(«В. Ж.» ст. 6).

Да некаторай ступені правільную ха- рактарыстыку свае творчасьці, дапама- гаючай разуменьню соцыяльнай закона- мсрнасьці, дае сам поэта, кажучы, што ён:

«3 балота бруду і мяшчанства Ўсё-ж бачыў полымя зарніц.

Я гадаваў у сабе Паўстанца

I новым дням схіляўся ніц»...

(«В. Ж.» ст. 75). ,

Поступ новага жыцьця прасьвятляе пе- рад поэтам жыцьцёвыя далягляды, рас- чыняе шырокае поле дзейнасьці тэй част- кі грамадзтва, для якое ўваход на гэта поле дзейнасьці быў надзвычайна звужа- ным альбо зусім закрытым, і погляды якое поэта выказвае:

«Ўстае вясна

Ў разгары сьветлых гімнаў,

I чэзьне дым з жыцьцёвых бера-

гоў...»

«Жыцьцё па-новаму красуе мала-

дых...

Вакол так многа веры, парывань-

няў,

Так многа песьняў сонечнай вяс-

ны».

(«В. Ж.» ст. 21).

I пад напорам уздымнага пачуцьця по- эга зварочваецца да комсамолу:

«О, я таксама з новаю культурай Іду аднэю з вамі паласой,

Каб несьці сьцяг змаганьня, Перамогі,

Гарэць імкненьнем юных і жы-

вых»...

(«В. Ж.» ст. 21-22).

Але адсутнасьць моцных соцыяльных карэныіяў у творчасьці Валерыя Мзра- кова дае надзвычайна адчуваць сябе. Поэта і тут яшчэ соцыяльна зусім не аформіўся, канчаткова ня выэначыўся.


БІБЛІОГРАФІЯ

Тэндэнцыі зруху ў бок новага ў В. Ма- ракова носяць характар неазмысьлены, стыхійны, характар выбуху пачуцьцяў, ня маючы і каліва адзнакі пранікненьня гэтымі зрухамі ўсяго яго сьветапогляду ў конкрэтным дачыненьні да гэтага но- ьага. Поўнае панавакьне над усім ясы- хо-ідэолёгічным складам стыхійнага, вы- бухі якога вылівагоцца ў гэткія, зусім неакрэсьленыя, неконкрэтныя агульныя і:лова-вобразы, як «вясна», «песьні», «сонца», «шчасьце», «уздым», «мяцежныя пачуцьці», «радасьць»* «сьмех», «вясель- ле», <навалы>, .разгар', перамога», <ба- рацьба», «змаганьне», «верыць», «жыць», «бунтоўныя», «бурныя», «юныя», «сьвет- лыя», «харошыя». «залатыя», «буйныя», «ласкавыя», «жывыя», «душа», «прасто- ры», «стыхія», «раньне», «новыя», «лю- быя» і г. д. Конкрэтнага, рэчавага, а ня слоўнага азмысьленьня новага жыцьця няма, няма і сьвядомага, глыбокага па- дыходу да яго. Вобразны, мастацкі н а- к а з новага, а не расказ аб ім, у Мара- кова зьмяняе схэматычны, гола-фразёр- скі, павярхоўны падыход да нашае твор- чае сучаснасьці;

:Новае сёньня красуе Новыя песьні 1 час...

Гляньце, навакол будукіць •Ўраз за колгасам Колгас.

Нетры сталёвых багацьцяў Мы пераплавім Ў плугі—

3 цемрай і брудам Змагацца,

Біць па магілах тугі...

Кожная кропля Жалеза

Пойдзе для гарту зямлі.

Што залатыя нам Крэзы,—

Ў нас залатыя палі!

Ўзрыем мы горы і нетры,

Пусьцім экспрэсы ў разьбег».

(«В. Ж.» ст. 39 40) Сказаць словы—«новае сёньня красуе», «новыя песьні і час», што «будуюць кол- гас за колгаса.м», і «нетры сталёвых ба- гацьцяў мы пераплавім ў плугі», і што трэба змагацца, «змагацца з цемрай» і г. д., ня ўклаўшы ў гэтыя паняцьці кон- крэтны зьмест,—значыць, што мастак ні- ■юга не сказаў, бо «поэт мыслнт образа- мн; он не доказывает нстнны, а п о к а- з ы в а е т ее» (Бялінскі). (Падкрэсьлена мною—У. С.) і «там нет н следа худо- жественного творчества, где эта ндея гак н является в споем огвлеченном внде->... (Пляханаў). У В, Маракова не хапае творчых сіл для мастацкага воб- разнага паказу нашае творчае рачаісна- сьці ва ўсёй яе глыбіні, супярэчпасьцях тэндэнцыях разьвіцьця.

1

Гэтыя катэгорьг. у творчасьці В. Мара- кова замяняе бунтоўная стыхійнасьць, па- чуцьцёвая інтуіцыя, якія, не знаходзячы- ся пад сталым контролем сьвядомаеьці і падначальваючыся якім, далей сьлепаты да жыцьцёвых процэсаў не вядуць. Ня маючы моцнага соцыяльнага пункту апо- ры, ён часам сьлепа падпадае пад уплыў розных тэндэнцый у процэсах руху об'- ектыўнае рачаіснасьці.

Часам дае аб сабе знаць пэўны псыхіч- кы разлад поэты з рачаіснасьцю, пэўная раздвоенасьць, налёт пэсымізму, апоэты- заваньне суму:

«Цені бягуць другія,

Сьніцца сэрцу другі экран...

Дзе-ж вы. мае дарагія,

Дзе ваш раскінуўся стан?

Песьні сьпяваюць навокал.

Вецер зьвініць і зьвініць.

Мабыць, яшчэ далёка,

Мабыць аб іх мне ня сьніць.

У казках і ў песьнях і ў думах,

У шуме і звоне дарог Сэрца сагрэтае сумам,

Роднаму краю зьбярог»...

(«В. Ж.» ст. 34).

Гэты душэўны разлад і соцыяльныя ўплывы падкрэсьліваюць тое, што ўлюбёным побразам поэты зьяўляецца вобраз жанчыны з «сэрцам прыстаў- шым», «рассыпанымі юнымі днямі», ня вобраз жанчыны-работнцы і сялянкі— актыўных барацьбітоў за соцыялістычнае заўтра, што ідуць у ногу з мужчынамі, рушаць усё старое і будуюць нсвае, а всбраз жанчыны-мяшчанкі, сумуючай па ўтрачанай юнацкасьці ў абстрагава- ных ад усяго грамадзкага жыцьця пры- годах каханьня, якая жыве толькі міну- лым, тым, што яна «ўсё-ж калісьці каха- ла і захапляўся ёю не адзін («Ты гаво- рыш»...—«В. Ж.» ст. 12 і інш.). 3 боку адсутнасьці моцных соцыяльных карэнь- няў, соцыяльнай невызначальнасьці і раз- ладу поэты з сёньняшняю рачаіснасьцю цікава прасачыць гое, што як з вёскаю. гэтак, галоўным чынам, з горадам поэта ня мае контакту, органічнага адзінства, цэльнасьці. Падуладнасьць стыхійнасьш кідае яго ад аднаго да другога і нідзе не становіць яго ў сталае дачыненьне да пэўнага месца (гораду ці вёскі). Прыро- дзе поэта адводзіць галоўнае месца ў псыхолёгічным контэксьце свае творча- сьці.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка