Стар М. Багун. Рэволюцыі (верш)




старонка5/17
Дата канвертавання14.02.2019
Памер3.43 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

...Сэкратар комсамольскай ячэйкі сам захапіўся сваім апавяданьнем і, скончыўшы пра дэмобілізаванага чырвонаармейца Міколу Рындзюка, яшчэ' доўга, доўга расказваў мне асобныя эпізоды з колгаснага жыцьця,

70


ГЭРОІ НАШЫХ ДЗЁН

аеобныя эпізоды клесавай бараць- бы на вёсцы, асабліва падкрэсь- ліваючы ролю комсамольскай органі- зацыі пры разгортваньні колгаснага будаўніцтва. I калі прасьпявалі дру- пя пеўні, выходзячы са мной з чы- тальні, Пянёк яшчэ раз зазначыў:

  • Дык ты абавязкова пазнаёмся з Рындзюком. Во дзе прьжлад са- праўднага комсамольца, хоць цяпер ён ужо і член партыі...

3. Выхад знойдзены, і перамога

наша


  • Ку і прыстаў-жа ты да мяне, па праўдзе кажучы, як банны ліст да мяккага месца,—скрозь рыжаватыя вусы ўхмыляўся старшыня колгасу імя Сталіна тав. Карчэнка. —Які табе інтарзс да таго, як я жыў раней?..

Карчэнка, толькі што аддаўшы гас- падарчыя загады рахункаводу, сядзеў за невялічкім, нічым не пакрытым столікам пад надпісам на сьцяне: „старшыня праўленьня" і пракізваў мяне наскрозь шэрымі хітраватымі вачыма. Ад моцна складзенай постаці гэтага чалавека павявала ўрадлівай зямлёй і бязьмежжам палявых абша- раў. Карчэнка нават знадворнага бо- ку выглядггў тыпічным хлебаробам з крывёй і мазалямі селяніна, продкі якога і ён сам спрадвеку варочалі сахой глебу, цярпліва пераносячы цяжкасьці і змагаючыся за сваё існа- ваньне.

  • Ды не, дзядзька Карчэнка,— апраўдваўся я,—раскажы хоць пару якіх кавялкаў са свайго жыцьця. Для мяне, напрыклад, гэта вельмі цікава...

  • Ну ладна, ліха з табой, такім цябе ўжо маці нарадзіла неадзяз- ным,—усё хочаш ведаць. Раскажу табе тры выпгдкі, якія, па-мойму, перавярнулі ўсё маё мужыцкае нутро дагары нагамі.

Першы выпадак здарыўся, калі мне было дванаццаць гадоў. Мой бацька з гэтай-жа самай вёскі меў 5 дзеся- Цін зямлі на восем едакоў, і з горам папалам перабіваўся вгдой і хлебам ад ураджаю да ўраджаю. У 1906 го-

дзе, дачуўшыся аб рэволюцыі, нашыя сяльчане першай справай паехалі сеч панскі лес. Першыя два самавольныя выезды прайшлі больш-менш удала, На трэці-ж раз нечакана з мястэчка прывалілі стражнікі пад кіраўніцтвам уладара гэтага лесу самога пана Кат- лера. Сяльчане не жадалі слухацца стражнікаў. Асабліва мой бацька па- чаў спрачацца. Грубай мужыцкай мо- вай загаварыў ён пра зямлю, пра во- лю, пра панскія зьдзекі, у^павятовым горадзе напэўна наслухаўшыся пра ўсё гэтае. і вось за гэтыя словы ба- цьку пан Катлер застрэліў тут-жа на месцы.

Тады„я ўжо сваёй дзіцячай нату- рай зразумеў, што сьвет пабудаваны ненармальна, што паміж багатымі і беднымі вялікая прорва і што з гэт- кім жыцьцём нельга ніяк мірыцца.

Другое ліха мяне спаткала, калі падышла грамадзянская вайна. Бела- польскія лігіянэры захапілі гэтую са- мую вёску, дзе я жыў, маючы сваю хатку, каня, дзьве каровы і 5 душ сям'і, Загадзя з другімі аднавяскоў- цамі, захапіўшы каня, кароў і абра- занку на ўсякі выпадак, выехаў я з вёскі ня столькі для супраціўленьня белапалякам, колькі для захаваньня сваей найдаражэйшай мзёмасьці ся- род лесу. Цераз тыдзень, калі адыйшлі белапалякі, зьвярнуўшыся з лесу, за- мест сваёй вёскі я ўбачыў папялішча. Усё было зьнішчана, нават ад сям'і засталася толькі адна пяцігадовая дачка.

Прышлося брацца за пачатак но- вага жыцьця, ня маючы, як кажуць, ні кала, ні двара, Некалькі гадоў ха- дзіў я па вёсках парабкам, зарабляў грошы, пераносячы кулацкі ьаціск на сваім жа карку і потым ужо, дзя- куючы савецкай уладзе, займеў кава- лак зямлі, пабудаваў уласную хаціну. Захацелася зрабіцца нарэшце сама- стойным гаспадаром, каб не залежаць ні ад каго і не падпарадкоўвацца ні- кому. Але-ж хіба жаданьне заўсёды ажыцьцяўляецца на справе. Тая ж са- мая бядня’цкая доля хадзіла за мнсю сьледам. Хлеба не хапала, сілы не

71


ТАРАС ХАДКЕВІЧ

хапала, зямля ня ўгнойвалася і ўсё больш і больш пуставала. Ьязвыход* нае становішча...

I тады падвярнуўся трэці выпадак, толькі зусім ужо інакшы. Аднойчы пазнаёміўся я на местачковым кірма- шы з старшынёй адзінага ў- нашым раёне колгасу імя Кастрычніка. За- прасіў ён мяне да сябе, пазнаёміў з жыцьцём колгасьнікаў, расказаў пра колектывізнцыю. і тады п оста-ткі па інакшаму адчыніліся мае вочы. „Во дзе, — падумаў я—знойдзеш сабе ты, Хвя- дос, выхад. Во дзе чалавек зедае, ча- го дабіваецца...

3 таго часу якраз і нарадзілася думКа аб організацыі колгасу з сяль- чан маёй вёскі. I організавалі, як ба- чыш, інакш ня быў-бы я членам пар- тыі Здаволены цяпер я: выхад зной- дзены, і нашая перамога забясьпечана. Мне ўжо каля 40 гадоў. Шмат нягод і бяды перанёс я. Але тут, працуючы супольна, ад' уваю зусім, здаецца, ма- ладую сілу і моц. Ведаю добра. чаго дабіваемся і чаго можна дабіцца...

. .Карчэнка раптам спыніўся, заду- мёна нахмурыўся і потым раптоўна схамянуўся:

«

Ах ты чорт траіса не забыі Скажы, Лявон, —зьвярнуўся ён Ьа Э хункавода,-старэйшаму б^гаяэй*' каб той заўтра ж накіраваў іл апрацоўчую машыну жырдзінскім лянам. Прасілі яны...


Я глядзеў і дз віўся з Карчэнк,. ці-ж ня гэта сапраўдны тып колгась! ніка, адданага цалкам сваёй ідэі' | сваёй гэраічнай спразе.

* ^ #

Выяжджаў я з колгасу імя Сталіна цераз чатыры дні, здаволены навед. ваньнем і апавіты бадзёрым настроем, Рыпелі палазы санак на марознай прыбітай дарозе, колгасны гняды конь весела і жвава ўзмахваў галавой, ая раздумваў над цікавай стрэчай з трьі. ма людзьмі, гэтымі гэроямі нашых дзён.

Сапраўды ідэальнае супадаеньне, якое сустракаецца па многіх колга- са>!.. Рабочы, чырвонаармеец, селя- нін... Людзі, прасякнутыя аднымі мэ- тамі, аднымі імкненьнямі, жадаючыя зрабіць з краіны дзівосцы колгас, на- зываемы соцыялізмам. '

Так. Гэта гэроі, гэроі, на якіх тры. маецца моц соцыялістычнае краіны.

72


ІІра нядаўняе мінулае Беларускай контррэволюцыі

Каб зразумець сучасную контррэ- волюцыйную чыннасьць Лёсікаў, Цьві- кевічаў, Некрашэвічаў, Ластоўскіх, трэба зьвярнуцца да іх нядаўняга мі- нулага, паглядзець на пачатак „міні- стэрскіх кар‘ер“. Кастрычнікавая рэ- волюцыя, як рэволюцыя пролетарская, соцыялістычная ў сваім пераможным руху зьнішчала адну эксплёататар- скую клясу за другою, заклала пад- мурак для зьнішчэньня кляс наогул.

А гэта азначала, што соцыялістыч- ная рэвопюцыя вызваліла працоўныя масы ад усіх форм клясавага ўціску, у тым ліку і ад нацыянальнага.

Ва ўмовах Беларусі гэта конкрэтна азначае вызваленьне працоўных мас ад эксплёатацыі памешчыкаў, капіта- лістаў, кулакоў усіх нацый, вызва- леньне ад векавога нацыянальнага прыгнечаньня.

Мэты і задачы пролетарскай рэво- люцыі ажыцьцяўляюцці ня толькі праз зьнішчэньне клясы эксплёатата- раў былой пануючай расійскай нацыі, але пролетарская рэволюцыя аднача- сова зьнішчае і беларускую эксплё- ататарскую (як і інш.) клясу, клясу, якая ва ўмовах царызму, ва ўмовах нацыянальнага прыгн&чаньня часамі выстаўляла свае нацыянальныя па- трабаваньні, гаварыла пра „нацыя- нальнае вызваленьне“.

Праўда, беларуская буржуазія, вы- стаўляючы свае нацыянальныя патра- баваньні, патрабуючы нацыянальнага

вызваленьня", разумела гэтае нацы- янальнае вызваленьне „крыху“інакш, чымся гэта разумелі рабочыя і сяля- не Беларусі. Для рабочых і працоў- ных сялян Беларусі вызваленьне з-пад эксплёатацыі капіталістаў, кулакоў і памешчылаў без разбору нацый, аз- начала дначасова вызваленьне і ад нацыянальнага прыгнечаньня.


За вызваленьне ад сваіх эксплёата- тараў,да якой-бы яны нацыі ні нале- жалі, і вядуць барацьбу рабочыя Бе- ларусі, а разлм з рабочымі, пад іх кі- раўніцтвам, і бяанейшае сялянства. А гэгая іх барацьба, ёсьць адначасова і барацьба за нацыянальнае вызва- леньне.

Канчатковай мэтаю барацьбы ра- бочае клясы зьяўляецца канчатковае зьнішчэньне кляс, пабудова комуні- стычндга грамадзтва.

Нацыянальнае вызваленьне для бе- ларускай буржуазіі, для беларускага абшарніка, што ператвараўся ў капіта- ліста, азначала стварэньне такіх по- літычных і экономічных умоў, пры якіх-бы вынікі эксплёатацыі працоў- ных мас Белаоусі цалкам і непа- дзельна даставаліся ў карысьць бела- рускіх эксплёататараў.

Ідэолёгі беларускіх капіталістаў і кулакоў, іх адданыя прыслугачы, бе- ларускія нацыянал-дэмократы „адра- джэнцы“, затушоўвалі нацыянальным сьцягам сапраўдную клясавую сут- насьці# мэтаімкненьняў эксплёатата-


Л. БЭНДЭ

ПРА НЙДАЎНЯЕ МІНУЛАЕ БЕЛАР. КОНГРРЭВОЛЮЦЬН

раў, прагнулі яадпарадкаваць буржу- азньш мэтам сапраўды рэволюцыйны, нацыянальна-вызваленчы рух рабочых і сялян Беларусі.

Аднак, ня гледзячы на тое, што беларуская буржуазія ня была дзяр- жаўна пануючай клясай, ня гледзячы на тое, што расійскзя і польская бур- жуазія, расійскія і польскія паме- шчыкі ня горш за беларускіх капіта- лістаў і памешчыкаў рабазалі пра- цоўныя масы,—ня гледзячы на гэта беларуская буржуазія і яе ідзолёгі— Лёсікі, Ластоўскія, Некрашевічы -ня здольны былі паклікаць лрацоўныя масы на барацьбу за самастойную бе- ларускую дзяржаўнасьць, а тым больш павесьці гэтыя масы на барацьбу.

Прычынай гэтаму зьяўляецца тая ступень разьвіцьця пролетарскага ру- ху, самавкзначэньне пролетарыяту як клясы са сваімі ярка акрэсьленымі мэ- таімі, са сваімі мэтодамі барацьбы, якія ўпяршыню былі выпрабаваны ў рэволюцыі 1905 г.

Пролетарскі рух якой-небудзь кра- іны накіроўваецца ня толькі супроць эксплёататараў іншанацыянальных, а ён накіроўваецца супроць эксплёата- тарскіх кляс, да якой-бы яны нацыі ні належалі, супроць клясавага пры- гнечаньня ва ўсіх яго формах, г. зн. і супроць нацыянальнага прыгнечаньня.

Беларуская буржуазія, якая асаблі- ва інтэнсыўна ўзрастала пасьля рэво- люцыі 1905 г., побач з інтэнсыўнымі процэсамі клясавай дыфэрэнцыяцыі бе- ларускай нацыі, побач з нарастаючым рэволюцыйным рухам рабочае клясы і сялянства, не магла сгавіць стаўку на рэволюцыйныя мэтоды барацьбы супроць самаўладзтва, бо яна (бур- жуазія) баялася рабочае клясы больш, чым самаўладзтва. Уся барацьба бе- ларускай буржуазіі супроць самаўла- дзтва абмяжоўвалася „імкненьнямі" ды ,,патрабавакьнямі“.

Як сама беларуская буржуазія, так і яе ідэолёгі не маглі ставіць сгаўку на шырокія рэволюцыйныя працоўныя масы Беларусіі яшчэ і таму, што гэ- тыя працоўныя масы, пад кіраўніцт- вам пролетарыяту, самастойна змага-

ліся за свае клясавы* інтэрэсы ў пер. шую чаргу супроць „сваёй“ буржуаз і

Лютаўская рэволюцыя, у выніку якой было зьнішчана самаўладзтва здавалася-б, давала шырокую магчы’ масьць для беларускай буржуазіі і яе ідэолёгаў разгарнуць барацьбу за не- залежную беларускую дзяржаўнасьцЬі Аднак клясавыя інтэрэсы беларускаі' буржуазіі, боязкасьць пролетарыятуя працоўных мас вызначылі другую по- зыцыю беларускай буржуазіі. Яна не дамагалася незалежнасьці, самасто- насьці, а прасіла ў часовага бур. жуазнага ўраду толькі аўтономіі, і гэта ,,зусім натуральна. Беларуская буржуазія бачыла ў асобе расійскай бужуазіі і яе ўраду не свайго кляса- вага ворага,а мацнейшага саюзьніка, на якога можна абаперціся, вядучы барацьбу супроць рабочае клясы.

Шго гэта так,—сам Цьвікевіч паць- вярждае ў сваім выступленьні на зьезьдзе беларускіх партый і органі- зацый (8—10 ліпеня) у 1917 годзе.

Беларускай Рады быць ня можа, - кажа Цьвікевіч,— бо мы занадта бед-! ны сіламі. 3 Украінай нас раўняць нельга... нельга захопліваць зачона- даўчыя функцыі". Таму „сэпаратызму ў беларусаў няма, мы хочам толькі дапамагчы Расіі... Каб Расія была моцнаю", што тычыцца Беларусі, дык ёй „патрэбна толькі тэрыторыяльная гаспадзрчая аўтономія“ („Вольная Бе ларусь", № 10, 1917 г.1.


Праўда, контррэволюцыйны капіта- лістычна-памешчьіцкі часовы расійскі ўрад ня даў Беларусі назат і такой „тэрыторыяльна-гаспадарчай аўгоно ' міі“. Мацнейшыя браты беларускай | буржуазіі і памешчьікаў расійскія ка- пігалісты і памешчыкі ня лічыліся асабліва з „патрзбамі“ сваіх слабей- | шых братоў. Расійскія капіталісты і памешчыкі лічыліся толькі з сілай, яны лічылі правамоцнымі толькі тыя патрабваньні, якія падмацоўваліся рэ- альнай узброенай сілай.

Але-ж беларуская буржуазія і яе апосталы, нацьіянал-д: мократы, такой сілы ня мелі, усясіла іхсктадалася з іх саміх плюс чыста нацыяналістычнья

;цтэлігенцыя, плюс кулантва ды соамнікі, а дзьве апошнін катэгорыі нЯ менш сымпатызавалі „моцнаму" цас6ваму ўраду, чым Цьвікевічы, Лё- сікі Ды іншыя „апосталы”. Што-ж іычынца сапраўды рэальнай сілы,—бе- іарускіх рабочых і сялян, дык яны рззэм з рабочымі і сялянамі Расіі і \краіны пад бальшавіцкімі лёзунгамі зМагаліся за свае клясавыя інтэрэсы, са зброяй у руках. як супроць ра- сійскіх капітапістаў і памешчыкаў, так , супроць беларускіх іх братоў.

3 гэтай прычьіны бельруская буржу- азія і яе ідэолёгі маглі абапірацца толькі на „вялікую моральную сілу“, якая дыктавала ім патрэбу згінаць ;зае элястычныя сьпіны перад мац- нейшымі братамі, расійскімі капіталі- стамі і памешчыкамі.

Непазбаўлены цікавасьці такі гі- старычны факт, які кідае досыць яркі прамень сьвятла на твар беларускіх нацыяналістых.

Беларускія нацыяналісты ў 1917 г. паслалі сваю дэлегацыю ў часовы ра- ; йскі капіталістычна-памешчыцкі ўрад прасіць, каб часовы ўрад даў для Бе- ларусі аўтономію.

Дэлегацыя бадзялася значны час, абхадзіла амаль усіх міністраў часо- вага ўраду, упрашвала, каб яе пры- нялі і выслухапі. Нарэшце, дэлегацыя

мела гонар“быцьпрынятайтаварышам міністра ўнутраных сгіраў Леонавым.

Вось што расказвае прыехаўшы з Летраграду член гэтай дэлегацыі Аляк- сюк: „Былі ў тав. міністра ўнутраных спраў Леонава. Той адразу запытаў- ся, якая рэальная сіла стаіць за дэ- легацыяй? Дэлегацыя пачала гаварыць, што за ёю стаіць вялікае моральная сіла, але гэта, як відаць было, ура- жаньня на яго не зрабіла ніякага".

Зьяўляючыся клясавым ворагам для ,рэальнай сілы“ рабочых і сялян Беларусі, беларускія нацыянал-дэмо- краты бездапаможны былі дасягнуць нават аўтономіі. Але-ж згінаючы свае прывыклыя сьшны пергд міністрамі часовага ўраду, беларуская буржуаэія праз сваіх ідэолёгаў Лёсікаў ды К-о атручвала нацыяналістычнай атрутай

клясавую сьвядомасьць рабочых і ся- лян Беларусі, прагнула разьбіць адзі- ны рэволюцыйны фронт працоўных мас Беларусі і Расіі, якія змагаліся пад бальшавіцкімі сьцягамі.

Ідэолёгі беларускай буржуазіі да- водзілі працоўным масам Беларусі „што народ мы асобны, не падобны ні да расійцаў, ні да палякаў, а зна- чыцца, іпатрэбы ў нас асобныя, свае, беларускія, адметныя і нгват нязгод- ныя з патрэбамі расійцаў або палякаў, ці якога іншага народу“ (Лёсік).

Аднак не зважаючы на гэтыя до- вады ідэолёгаў беларускай буржуазіі, працоўныя масы Беларусі са зброяй у руках давялі адваротнае, іменна: адзінства інтэрэсаў і патрэб працой- ных: і беларусаў, і расійцаў, і палякаў. Незважаючы на контррэволюцыйную нацыяналістычную агітацыю, якую пра- водзілі беларускія нацыяналісты па гарадох і вёсках Беларусі, працоўныя масы Беларусі, пад кіраўніцтвам про- летарыяту, разам, у саюзе з працоў- нымі масамі расійскай, польскай, украінскай ды інш. нацый, пераможна ішлі да Кастрычніка.

Пад кіраўніцтвам ленінскай партыі рабочая кляса, пры дагіамозе бядней- шага -сялянства, зрабіла рэволюцыю, павыганялгі капіталістых, памешчыкаў, разьбіла ланцугі нацыянальнагаўціску, стварыла ўмовы для сапраўднага са- мастойнага політычнага, гаспадкрчага і культурнага будаўніцтва ракей пра- гнечаных народаў.

Але-ж соцыялістычная рзволюцыя азначала экспропрыяцыю і беларускай буржуазіі, кулацтва і абшарнікаў.

Рэволюцыя паказала працоўным масам Белерусі, што інтэрэсы бела- рускай буржуазіі, адзіныя з інгэрэ- самі буржуаэіі іншьіх нацый, калі справа ідзе аб уласнасьці, аб пана- ваньні і прывілеях. І не давялося доўга чакаць пацьверджаньня гэтага палажэнькя з боку беларускай бур- жуазіі.

На цругі-ж дзень пасьля захопу рабочымі, пры дапамозе сялянства, улады, беларуская буржуазія, разам са сваімі ідэолёгамі і дробна-буржу-

74

75




Л. БЭНДЭ

азнымі падпяааламі тыпу Бядулі, Ку- палы ды інш., распачала актыўную вайну супроць рабочых і сялян, аб‘- ядналася разам з буржуазіяй, монар- хічна-чорнасоценным элемэнтам усіх нзцый.

Контррэволюцыйная чыннасьць бе- ларусчай буржуазіі і нацыянал-дэмо- кратаў напярэдадні Кастрычніка кон- цэнтравалася, галоўным чынам, у так звана.'і „Вышэйшай" ці „Вялікай бе- ларускай радзе" і ў так званай йВайскозай беларускай радзе“. Пасьля пераходу ўлады ў рукі рабочае клясы беларуская контррэволюцыя не абмя- жоўваецца ўжо толькі контррэволю- цыйнай аптацыяй, яна спрабуе орга- нізавацца для ўзброенае барацьбы супроць пролетарскай дыктатуры. У сыіежні месяцы 1917 г. склікаецца беларускі контррэволюцыйны конгрэ?, які бьіў разагнаны савецкаю ўладаю.

Гэты разагнаны контррэволюцыйны конгрэс вылучыў з сябе „Беларускую раду“, якая потым абвясьціла Бела- русь „Незалежнай народнай рэспуб- лікай“. Навокал гэтай рады пасьля і концэнтравалася контррэволюцыйная чыннасьць беларускай контррэволюцыі.

Песш чым разглядаць дзейнасьць беларускай контррэволюцыі пасьля Кастрычніка, мы зьвернем увагу чы- тача на той факт, што лёзунг „не- залежнасьць Беларусі" беларуская буржуазія разам са<сваімі ідэолёгамі зыкінула ўжо пасьля Кастрычніка, як лёзунг які аб‘яДнаў увесь контррэво- люцыйны элемэнт на Беларусі. Калі ўлада ў Расіі знаходзілася ў руках часовага контррэволюцыйнага ўраду, беларуская буржуазія і яе ідэолёгі нацыянал-дэмократы прасілі аўтоно- мію і абяцалі „рабіць усё магчымае, каб Расія была моцнаю", акалі ўлада ў Расіі і на Беларусі перайшна ў рукі рабочае клясы і бяднейшага сялянстза, дык беларуская контррэволюцыйная „дэмократыя", у ногу з сваімі коле- гамі, украінскай, расійскай ды інш. контррэволюцыяй, пачалі змагацца за „незалежнасьць Беларусі", разу- меючы незалежнасьць ад рэволюцый- най Расіі, ад рабочых і сялян.

ПРА НЯДАЎНЯЕ МШУЛАЕ БЕЛАР. КОНТРРЭВОЛЮЦЫІ
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка