Стар М. Багун. Рэволюцыі (верш)




старонка7/17
Дата канвертавання14.02.2019
Памер3.43 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   17

Такім чынам, нацыянал-дэмократы, як бачыць чытач, „клапаціліся11 пра весь „народ“. Ііа. самой справе на- цыянал-дэмократы, ўжываючы слова народ“, баранілі інтэрэсы капіталі- стых, памешчыкаў, кулакоў, не забы- ааючыся адначасова і пра інтэрэсы :вае як ідэолёгаў вышэй названых катэгорый.

Політычнай формай, у якой павінны былі рэалізавацца дамаганьні нацыя- нал-дэмократаў, павінна была быць „БНР“. І гэта ня толькі ў гісторыч- намінулым, але асноўная мэта іх была ўтварэньне БНР на сучасным этапе іх контррэволюцыйнай дзей- насьці. Але-ж адначасова не адмаў- ляліся і ад монархіі. Сваё імкненьне іа політычнага афармленьня, да ад- рыву Беларусі агульна рэволюцый- нага руху беларуская буржуазія і яе прыслугачы, нацыянал дэмократы, імкнуліся паказаць як „агульнана* цыянальную справу", ставячы на пер- шае месца нацыянальны момант. Пры гэтым харакгэрна адзначыць, што л»соўваньне на першы момант на- ;,іянал„нага моманту рабілася зусім :ьзядома, патактычных меркаваньнях.

Вось што пра гэта піша ў „Звоне^ нейкі Раман Суніца(РаманСкірмунт?): .усенароднае значэньне вызваленчы зух можа атрымаць толькі тады, калі

яго ассове ляжыць момант нацыя- пальны, а не які іншы. Моманты клясавыя, соцыяльныя, экономічныя і ім падобныя могуць быць побач, у іадатковых пунктах нацыянальнге шяцформы, але не павінны займаць у ёй першараднага месца, бо гэта гдразу разаб'е сілы ўсенароднага зуху клясавымі ды соцыяльнымі анта- гонізмамі і партыйнымі супярэчкамі".

Якога „ннцыянальнага вызва;іеньня“ намагаліся няцыянал-дэмократы, ужо >іы бачылі і раней.

Ідэя БНР, па свайму тыпу і кляса- ваму зьместу нічым не адрозьніваец- ца ад звычайных буржуазна-дэмо- кратычных рэслублік, якія ў моц дыялектыкі клясавай барацьбы пера- растаюць у фашыстаўскую дыктатуру. Такую фашыстаўскую дыктатуру, пад протэкторагам фашыстаўскай Поль- шчы, і марылі стварыць Лесікі, Некра- шэвічы, Ластоўскія ды іншая сволач пасьля зьвяржэньня савецкае ўлады.

Вось некалькі меркаваньняў Рамана Суніцы пра клясавую структуру БНР. „Наш народ,~піша Суніца,—цэлы час свайго гісторычнага жыцьця расьціў і адначасна траціў сваю інтэлігенцыю, панства, буржуазію, аддаючы іх ду- жэйшым суседзям“. А з гэгай пры- чыкы „нацыя наша заўсёды вызнача- лася аднабочна, аднаклясава, бо пе- раважна была сялянскай". А гэтае апошняе, па думцы Суніцы, вызначае слабасьць беларускай нацыі і нават „асабліва шкодзіць нацыянальнайспра- ве ў рашучыя гістооычньія мсмантьГ.

Наконт аднаклясавасьці белаоускай нацыі сябры Суніцы давялі адварот- нае, давялі гпто ёсьць і беларускі памешчык і беларускі капіталіст, і давялі гэта сваёю практыкай.

Суніца пргця.гвае сьпяваць:

У сучаснай стадыі людзкага на- ступу нацыя ня можа абыйсьціся без буржуазных элемэнтаў, і мы, калі хочам быць нацыяй, мусім ісьці агульналюдзкаю сьцежкаю. Асабліза гэта важна нам, беларусам“ .. (Звон).


Як бачыць чытач, ідэолёгі буржуазіі хацелі давесьці рабочым і сялянам, што без буржуазіі нельга абыйсьціся, і гэта дазодзілі тым рабочым і сяля- нам, якія сваёй рэволюцыйный гэро- ічнай барацьбой супроць буржуазіі даводзілі адваротнае: шкоднасьць і непатрэбнасьць „буржуазных элемэн- таў“.

Але вось пачытайце далей, як на- цыянал-дэмократы „даводзілі“ рабочым і сялянам Беларусі неабходнасьць буржуазіі як кіраўніка БНР:

Дзяржаўнае адраджэньне вымагае ад нацыі перш за ўсё вялікае працы. На гэту гірацу павінны быць выкары-

81


Л. БЭНДЭ

станы усе інтэлектуальныя сілы на- цыі,—а іх найбольш якраз у яе буржуазных слаёх. Лёгка важыць гэтыя сілы, адкідаць іх, а тым больш ставіць іх у абставіны, варо- жыя нацыянальнаму руху, гэта была-б невыбачальная абмылка і страта для нацыянальных інтэрэсаў" (Звон).

Вось частка клясавай структуры БНР, якую абвяшчалі нацыянал дэмо- краты і якую хацелі яшчэ раз аб- вясьціць пасьля зьвяржэньня савецкае ўлады, што зьявілася асноўнай мэтай сучаснай іх контррэволюцыйнай дзей- насьці.

Ня будзем застанаўлівацца на „не- залежнасьці" „Беларускай Народнай Рэспублікі", бо самі аўтары яе ніколі ня верылі ў сапраўдную незалежнасьць. Лёзунг внезалежнасьці“, як мы ўжо гаварылі, быў высунуты для таго, каб аб'яднаць усе контррэволюцыйныя элемэнты на Беларусі. Самі-ж аўтары лёзунгу „незалежнасьць“ цьвёрда кіра- валіся іншымі меркаваньнямі. Вось яны:

Экономічна, як край, ня маючы ні свайго жалеза, ні вугалю, ні фаб- рык і заводаў. Беларусь будзе ад некага залежаць", пісалі яны ў сваім „Звоне“. А таму, гаьарылі яны трошкі раней, „і беларускія патрыоты, і Поль- шча, і Антанта будуць рабіць усё магчымае, каб даць „Беларусі неза- лежнасьць яе ад Расіі“. Вось гэта і значыць „незалежнасьць". Што-ж ты- чыцца таго, ад каго будзе залежаць Беларусь, дык нашыя „патрыоты" пасьля паражэньня стаўкі на н мецкі імпэрыялізм рабілі ўсё магчымае, каб Беларусь залежала ад капіталістычнай, фашыстаўскай Польшчы. І ў гэтай справе яны разьлічвалі не на рабочых і сялян Беларусі, а на буржуазныя элемэнты ўнутры краіны, а галоўным чынам на інтэрвэнцыю. Пра гэта яны не бяз цынізму гавораць у сваіх па- казаньнях.


Сканчэньнем вайны з белай Поль- шчай ня скснчылася контррэволюцый-

Менск 25-29/ХІІ-ЗО г.

,1'Г*

*

1

*1

ная дзейнасьць беларускага нацыянал. дэмократызму. Атакаваныя з дву>. бакоў: з боку савецкае ўладьі , ўнутры з боку „сваіх“ рабочых , сялян Беларусі, „народныя міністры" разам з сваімі гаспадарамі і „земля. ком“ Пілсудзкім прымушаны бьілі падмазаць амэрыканскім маргарынам свае пяткі і кінуцца наўцёкі. Частка „патрыотаў" беларускага народу тыпу Аляксюка значны час працягвала ўзброеную барацьбу супроць дыкта- туры пролетарыяту ў бандах БНР пад командаваньнем Балаховіча, дру. гая частка асела ў Вільні, трэцяя частка забралася далей... у Прагу( Бэрлін, Парыж і г. д і там праяўляла свае махлярскія здольнасьці, вынахо- дзіла новыя формы барацьбы супроць рабочых і сялян, якія пачалі будаваць і пераможна будаваць соцыялізм.

Цяпер, калі мы ўступілі ў паласу разгорнутага ссцыялістычнага наступу па ўсяму фронту, калі пролетарская рэволюцыя ў сваім пераможным руху зьнішчае, на базе суцэльнай колекты- візацыі, апошнюю капіталістычную клясу, калі сусьветны капіталізм шукае выйсьця з тупіку ў ваііне супроць соцыялістычнай краіны,—цені мінулага зноў узьчімаюць свае гало- вы. У саюзе з інтэрвэнтамі кучка буржуазных і дробнабуржуазных ін- тэлігентаў, ідэолёгаў кулацтва, усяго капіталістычнага бруду рыхтавалі сумесна з сусьветным імпэрыялізман новую крывавую лазьню рабочым сялянам Беларусі і Савецкага саюзу. Але-ж, як і ў мінулым контррэволю- цыя пацярпела паражэньне, так цяі ер пільнасьць рабочае клясы не дала магчымасьці ажыцьцёвіць свае крывавыя замыслы. Разам з выкрыць- цём контррэволюцыйнай, шкодніцкай работы Лёсікаў, Ластоўскіх, Некра- шэвічаў, Цьвікевічаў і К-о сарвана канчаткова вопратка „народных", і яны паўсталі перад рабочымі і сяля- намі ва ўсёй сваёй нагаце.

82

ру**-'

С. Куніцкі

Аповесьць Сымона Баранавых „Чужая зямля“



(Замест рэцэнзіі)

С. Баранавых—пісьменьнік пасьлякастрычнікавай пары



Калі глядзець з пункту гледжаньня часу, калі С. Баранавых пачаў сваю творчую мастацкую дзейнасьць, дык ён зьяўляецца яшчэ зусім маладым пісьменьнікам у кругабезе навейшай беларускай літаратуры. Яго першыя мастацкія апавяданьні на старонках нашыхгазэт пачалі зьяўляцца ў 1927 г. (тады яшчэ пад прозьвішч.С. Баранаў). Яго першае апавяданьне „У млыне" было надрукавана ў газэце „Чырвоная зьмена“ у 1927 г. 3 гэтага часу разь- віцьцё творчага таленту пісьменьніка ідзе параўнаўча шпаркім тэмпам. На старонках розных нашых газэт, а таксама пазьней і на старонках ча- сопісі „Маладняк" пачынаюць адно за другім зьяўляцца яго невялікія апа- вяданьні. А ў 1929 г. на старонках часопісі „Маладняк" С. Баранавых ужо друкуе сваю першую аповесьць „На абрэзках эямлі“. Затым у гэтым-жа годзе на старокках часопісі „Полымя" друкуе другую аповесьць „Межы“.

Зараз гэтыя абедзьве аповесьці вы- шлі асобнымі кніжкамі. Толькі пер- шая аповесьць „На абрэзках зямлі" вышла ў асобнай кніжцы пад зага- лоўкам „Чужая зямля“. Таксама ў гэткм-жа годзе разам з асобным вы- даньнем аповесьцяў вышаў яго збор- нічак апавяданьняў у сэрыі „Бібліотэка школьніка" „Злосьць“.

Як бачым, пісьменьнік С. Барана- вых за невялікі кавалак часу, якіх- небудзь тры гады, даў досыць значную творчую продукцыю.





Першыя яго творы (апавяданьні) уяўляюць сабой паасобныя малюнкі вясковага побыту працоўнага сялян- ства. У іх аўтар часьцей усяго зары- соўвае сялянскую някультуркасьць, беднасьць, шго вырастае на глебе дробнай індывідуальнай гаспадаркі.

Нешта адменнае па характару ад- люстраваньня рачаіснасьці ўяўляюць сабой яго аповесьці: „Чужая зямля" і „Межы“. Гэтыя абедзьве аповесьці ўжо маюць пэўную выразную соцы- яльную напоўненасьць, соцыяльную накіраванасьць. Аўтар гэтых апове- сьцяй імкнецца паказаць ня толькі тую ці іншую рачаіснасьць, конста- таваць яе, але ён імкнецца паказаць тыя соцыяльныя прычыны, на якіх тая ці іншая рачаіснасьць грунтуецца. У аповесьцях аўтар паказвае жыцьцб ў процэсе клясавай барацьбы.

У даным сваім артыкуле я спыню ўвагу чытача толькі на аднэй апове- сьці „Чужая зямля". Я буду імкнуцца разгледзець тыя вобразы, якія падае аўтар у гэтай аповесьці, і растлума- чыць іх клясавую прыроду.

Мы ведаем, што пісьменьнік падае нам тую ці іншую рачаіснасьць праз сыстэму вобразаў. „Творчасьць ма- стака—кажа В. Фрычэ—тым адрозь- ніваецца ад творчасьці вучонага, што ён будуе свой сьвет ня з ідэй, а з вобразаў. Мастацкая творчасьць ёсьць творчасьць вобразаў, Самыя вобразы могуць быць рознага зьместу: ці не- псыхолёгічныя—вобразы прыроды, во- бразы рэчаў, ці псыхолёгічныя—вобра-

83


С. КУНІЦКІ

зы чалавека, вобразы характараў" (арт. В. Фрычэ „Художественные об- разы Л. Н. Толстого" зборнік „Лев Толстой“ (1828—1928) выд. „Работ- нмк Просвеіцення" Москва. 1928 г.).

Тыя вобразы, якія падае нам пісь- меньнік С. Баранавых у аповесьці „Чужая зямля“, узяты з рачаіснасьці часоў белапольскай окупацыі Бела- русі. Мы спачатку бачым іх у гэтых абставінах. Затым гэтыя вобразы фі- і уруюць перад намі ў абставінах пер- шых дзён савецкай улады, калі Бела- русь была вызвалена з-пад соцыяльна- нацыянальнага ўціску белапалякаў, і калі працоўныя Беларусі пачыналі раз- гортваць сваё жыцьцё, сваё будаўніц- тва ўжо не пад эксплёатацыяй зямля- ўласьнікаў-капіталістых, а пры сзаёй у..адзе, пры дыктатуры пролетарыяту. Менавіта гэты гісторычны момант паўстае перад намі ў аповесьці „Чу- жая зямля“.

Аўтар фактычна ў аповесьці „Чу- жая зямля“ падае нам вобразы дзьвюх кляс: з аднаго боку, пеоад намі спа- чатку і да канца аповесьці дзейніча- юць вобразы кулацтва, а з другога боку, вобразы, эксплёатуемыя гэтым кулацтвам. Перад намі ўсплываюць вобразы працоўнага сялянства, вобра- зы батрацтва, вобразы прадстаўнікоў савецкай улады, хаця апошнія ня зу- сім выразны. Але аб гэтым ніжэй.

Вобразы кулацтва выступаюць ае- рад намі з досыць яркай паўнатой. Аўтар адзначыў у асноўным усе тыя характэрныя рысы, якія ўласьцівы прадстаўніку кулацтва, з яго ідэалам, з яго клясазай накіраванасьцю.

3 самага пачатку апозесьці высту- пае перад намі вобраз кулака Клямкі. Выступае ён з поўным здавальненьнелМ у лёсе свайго жыцьця. Ён з пашанай ставіцца да панска польскаі; улады, як да ўлады сваёй, якая спрыяе яго жыцьцёвым запатрабаваньням, дапа- магае яму пашыраць сваю гаспадарку. Ён бесклапотна няньчыцца з сваёй гаспадаркай. Мы бачым вобраз Клямкі ў асяродку яго моцнай гаспадаркі, якую ён імкнецца пашырыць ва ўсе бакі. У яго няўпынная цяга да багацьця.

Ён сябе імкнецца чым-небудзь пака- заць перад сваімі суседзямі. „Абодвы жарабцы Клямкі—аж сьвіцяцца, а* палыскуюцца: вельмі гладкія. Можна шклянку вады паставіць у аднаго на „крыжы“ — не разальлецца, таксама паставіўшы—капля ня капне і ў дру. гога“ (ст. 10). Жарабцы—гэта Клям- каў гонар. Яны ў яго служаць спэцы- яльна для шляхецкага выезду куды. небудзь на хвэст, служаць для гонару, для забавы. Менавіта ў такім гонг^ц і забаве сустракаем з пачатку апо. весьці вобраз Клямкі.

У такім-жа гонары разгоргваецца другі вобраз прадстаўніка кулацтва— гэта вобраз Трамбіцкага. Гэты вобраз нічым не адрозьніваецца ад вобразу Клямкі. Той самы гонар, тую самую прагнасьць да багацьця, што мае Клямка, мае і Трамбіцкі. Розьніца тая, што Клямка любіць паказаць сябе, свой гонар, з сваімі жарабцамі, тады як Трамбіцкі свой гонар выво- зіць на сабаках. Клямка спэцыяльна для гэтага гонару трымае пару жа- рабцоў, а Трамбіцкі—цэлую псярню гончых сабак. „Макар Нічыпаравіч Клямка любіў разводзіць, любіў це- шыцца жарабцамі, а яго сусед—Янка Кліменьцевіч Трамбіцкі любіў разво- дзіць і любіў таксама цешыцца ган- чакамі“ (ст. 13). 3 самага пачатку бачым, абодвы - гэгыя суседы напоў- нены нейкім шляхецкім гонарам, які імкнуцца праз што-небудзь паказнць. Гэта, бязумоўна, характэрна для ку- лака. Гэтую рысу пісьменьнік С. Ба- ранавых падмеціў і ядлюстраваў вельмі ўдала.

I Клямка і Трамбіцкі маюць досыць вялікія кавалкі зямлі. „Адным сло- зам:—у першага дзьве валокі тлу- стае чорнае глебы, а ў другога— адна з паловаю“ (ст. 32). Зямля іх мяжуецца. Паміж сабой яны жывуць у вялікай злагадзе. Пры кожнай штодзённай сустрэчы яны радуюцца гэтай сустрэчы, сьмяюцца ад радасьці.

  • Ягамосьцю Макару,—зьвяртаео- ца Трамбіцкі.

  • Вашэці Янаку, -іначай не зьвяр- таецца Клямка.

84


АПОВЕСЬЦЬ СЫМОНА БАРАНАВЫХ „ЧУЖАЯ ЗЯМЛЯ“

  • Калі, вашэці, за жнеямі па- едзем?—пачынае Клямка.—Разам да- вайце паедзем.

  • Давайце, ягаыосьцю,—адказвае Трамбіцкі,—давайце . на дзьвёх пар- ках... нечага за адзін раз (ст. 37).

Дружба ў іх шчыльная.

Клямку і Трамбіцкага амаль нічым разьлічыць нельга У іхваусім адзін- ства. У абодвых аднолькавыя погля- ды на жьндьцё, на рэчы. Яны нават згодны злучыць у адну гаспадарку свае хутары. Клямка з зяліксй ра- дасьцю глядзіць на свайго сына Р;>- муся, які кахае дачку Трамбіцкага. Радасьць яго ахопліЕае толькі таму, што яго сын ажэніцца на роўнай сабе. На такой-жа (Загатай, як і сам. Клямкава прагнасьць да багацьця праяўляецца і тут. Ромусь зьбіраецса жаніцца. Але на кім жаніцца?—На Лёлі, на роднай дачцы суседа. Та- кога-ж суседа. „Самага-блізкага, што от толькі цераз мяжу. Самага найза- лацейшага суседа, у якога ў банку тры тысячы чыстага золата,дзесятка ў дзесяткук (ст. 10).

Ня супярэчыць гэтаму і Трамбіцкі Ён таксама з радасьцю гатоў аддаць за Ромуся сваю Лёлю. Праўда, так- сама ўлічвае карысны бок справы. Трамбіцкі кажа:

Дь:к хіба ж можна, каб ня рада- вацца? Хіба можна, калі ў Нічыпара- віча адзіны сын, які яму вока нікогі гніякою магулінкаю нават ке заця- рушыў? Хіба можна, калі яго сын, апрача ўсяго, утварае з суседам ра- давую сувязь. Тую сувязь, якая—калі што якое—хутары можна аб
;яднаць нават злучыць у адно непадзельнае" (ст. 11). '

Трамбіцкага вабіць таксама ба гацьце суседа. Яму падабаецца Ро- мусь, як наніч. як выпешчаны шлях цюк, які „вока ніколі аніякаю ма- гулінкаю, нават, не зацярушь.ў“.

У ня меншай згодзе Клямка і Трам- біцкі жьівуць і з трзцім сваім сусе- дам крамаром Довідам Самуілавічам Ліпскім. 3 Ліпскім іх таксама злучае «днолькавая клясавая прырода.

Ліпскі местачковы жыхар. У мя- стэчку ў яго свая крама, „ён гандлюе парісалем, двойі -лм кортам, сукном— хоць і ня чыстым—і ўсімі іншымі дробязямі, якія пачынаюцца ад ,бар- скага“ мыла і канчгюцца юшкамі" (ст. 20).

Жыве Ліпскі ў адным мястэчку доўгі час. Жыцьцё яго тут ня зусім здаваль' яе. Ён адчувае сябе адзінока, няма каля яго такіх людзеГ, з якімі-б ён мог падзяліць свае ідэалы,’ пра- весьці весела час. Яго гбкружае ме- стачкозая бедната, з якой ён нічога супольнага ня можа мець.

Калі-б не складалася чыстая га- тоўка, якая дасягае кожны год у суме тысячы—тысячы пяцьсот рублёў, Давід Самуілавіч не пражыў-бы от на адным месцы семнаццатьГ год“ (ст. 21—22).


Ідэал яго- багацьце.

Ліпскі паважае людзей толькі ба- гатых. У горадзе ён мае шырокае кола буйных знаёмых гандляроў, з ■ кімі ён дружыць, знаходзіць у іх сваю раўню. Бываючы ў горадзе, ён заўсёды начуе ў нейкага Фіша, які „трымае ўнівэрсальны магазын11.

Праўда, у мястэчку маё знаёмства Ліпскі с гадзіньнікавым майстрам, з дь:рэктара:> местачковай школы. Але гэтае знаёмстзгі лятучае, між іншым. Шчы іьнеіішую д'ружбу ён трымае з Клянікам і Трамбіцкім. У іх знаём- ства цягнецца доўгі час. Яны адзін аднаго вельмі добра > едаюць. „1х баць і некалі дружылі. 3 таго часу і яны не парушаюць сваёй дружбы...“ „Калі ў аднаго, альбо ў трэцяга бы- вае якая-небудзь ..бяседа“, яны пазы- ваюць адзін другога". Калі адбываюцца ў Ліпскага ; яніны, у першую чаргу мы : а іх бачым Клямку і Трамбіц- кага, як лепшых гасьцей, як адзіна- думцаў з Ліпскім.

Гэтья тры вобразы неяк зьліваюц- ца ў адзін. Пры ўсім жаданьні кля- савага разьлічча паміж імі знайсьці нельга. Іх ідэалы сходзяцца ў адным пункце. Кожны з іх прагне да нажы- вы. Кожны з іх імкнецца нашырыць сваё багаш це за кошт эксплёатацыі

85


С. КУНІЦКІ

1

працоўных. Кожны з іх трымае ба- тракоў. Для кожнага з іх прыемна існаваньне панска-польскай улады. I наадварот, у іх поўная згода ў по- глядах на ўладу працоўных, як на варожую ім. Яна іх пужае. Сабраў- шыся ў месца, у іх няма іншай гу- таркі, як пра тыя падзеі, што адбы- ваюцца ў Маскве. На^імянінах у Ліпскага ў іх няма іншай гутаркі, як толькі пра бальшавікоў, якіх яны называюць „анцыхрыстамі".

І гаварылі. I было пра што гава- рыць. Асабліва пра навінысёньняшняга дню:—пра „Маскоўскія голады", пра „бунты ў Маскве", пра „заўтрашні канец бальшавікоў“, пра „вялікую польскую зямлю".


І гаварылі. I кожны дабаўляў да гаворкі па маленькаму кавалачку свайго хаценьня. А з маленькіх ка- валачкаў вялікі кавалак вырастаў, ад кавалка сатканая навіна выра- стала. І тады дзівіліся гэтай навіне, радав^ліся...* (ст. 23—24).
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   17


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка