Зьмест бал. Уладзімер Дубоўка—Крыху восені І жменька кляновых лістоў (вершы)




старонка1/12
Дата канвертавання14.02.2019
Памер1.76 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
Узвышша №7 1929

ЗЬМЕСТ

Бал.

Уладзімер Дубоўка—Крыху восені і жменька кляновых лістоў (вершы).. 3

Кузьма Чорны— Лявон Бушмар (аповесьць).... 8

Сяргей Дарожны—Ліст з Палесься. За вучобай (вершы) 39

Васіль Шашалевіч-Воўчыя ночы (дражатычныя абразы) . 43

Максім Лужанін—Вершы каляровага алаўка 70

Максім Лужанін— Бабіна лета (апавяданьне) 74

Валеры Брусаў—Мы, Трырэма, Муляр (вершы) 83

Крапіва—Пажар (байка). Курортны верш... 85

Антон Адамовіч—|Паўлюк Трус| 87

Я. Доўгі—Латыскі пісьменьнік Ян Райніс .... 112

Л. Трыер—„Пра дым фабрычны, які—я ня знаю адкуль ідзе" 124

Галоўлітбел № 163. Заг. № 293. У ліку 1000 экз. Гомель, друкарня „Палесдрук".

Уладзімер Дубоўка

Крыху восені і жменька кляновых лістоў1)

Вершы з заўвашмі

I. Журавы курлыкалі на поўдзень

Журавы курлыкалі на поўдзень,


даганялі лета пасьпяхова.
Ну, а мы, — куды з табою пойдзем?
Ня прыстроіў крыльля нам Ягова3).

За палціну купім два білеты,


кілёмэтраў дваццаць перакінем.
Нават калі і ня знойдзем лета,
сьвет для нас ня выдзюбіцца клінам.

Паглядзім на розныя аздобы,


на лясы у вопратках пярэстых.
I настрой разьвеецца нядобры.
і туга разьвеецца дарэшты.

1) Нядаўна крытык у мяне пытаў;

— А што вы пішаце цяпер, Дубоўка?


Даўно я вашых вершаў ня чытаў,
вію для іх крытычную вяроўку.
Вясною, з тэй вядомай лабуды,
якую трызьніў я на вашы творы,
гарнітур файны гправіў. хоць куды.

і зьезьдзіў на курорт, ня быўшы хворьш.


Ня шкодзіла-б на новы зарабгць..
Дык што вы пішаце цяпер, поэта?

— Цябе такога ў Сьвіслачы ўтапіць


за лабуду гарнітурную гэту.
Павесься лепш на тэй вяроўцы сам,
што мне віеш, вяровачных дзел майстар.
Свой твор на бесстароньні суд аддам.
на суд будаўнікоў энтузыястаў.

Бяз жаднай крыўды на брыду і злосьць2),


пытаюся пры тым у людцаў мілых:
няўжо і надалей падобны ягамосьць
з поэтаў будзе „выганяць ухілы"?!

2) Цікава Лермантаў пра гэта

пісаў для "выбранага сьвету":

„В чернилах ваших, господа,

И желчи едкой даже нету,

А просто грязная вода"...
3) "Не стварай сабе куміра
ні з пагона, ні з мундыра",

4 УЛАДЗІМЕР ДУБОЎКА

Скажам: ходзіць залатая восень,


ня пытае пляну і маршруту.
Цьміцца ветразямі неба просінь,
водар з верасу і мяты-руты.

2. Верасы цяпер адкрасавалі

Верасы цяпер адкрасавалі,


у мільлёнах кветак верасы.
Пераходзяць, надыходзяць хвалі
нявыказнай восенскай красы.

Назьбірай букет з лілёвых кветак,


пазлацістым ахіні лісьцём.
Гэта будзе згадкаю пра лета,
што пяройдзена тваім жыцьцём.

Не саромся, лрянясі да хаты:


у букеце вывіху няма.
Усё" падзелена даўно на раты:
неўзабаве высьлізьне зіма.

Зашуміць у вокны вея злая,


сьнег шпульне скамечаны ў вакно.
Хай на сэрцы радасьць заіграе:
будзе сонейка й вясна ізноў.

Паглядзі з усьмешкаю на кветы:


сам стварае радасьць чалавек.
I зімою павявае лета,
ціха шастае ў сухой траве.

Будуць зноў лясы ў прыгожых шатах,


радасьць і бадзёры супакой.
Ты ізноў, мой дружа, ў тую рату
жменьку кветак возьмеш у пакой...

3. Сьпявай, мой друг, яшчэ, яшчэ...

Сьпявай, мой друг, яшчэ, яшчэ,
такую песьню слухаць люба.

гаварыў поэта нейкі
ці са Слуцку ці з Вялейкі.
Не твару яго з Яговы—
падыходзяць добра словы.
Разумей-жа ў тым кірунку,
што зацяжка лётаць шлунку.
Бо, на жаль, ня маем крыльля,
мы з табой мая Марыля.


КРЫХУ ВОСЕНІ І ЖМЕНЬКА КЛЯНОВЫХ ЛІСТОЎ 5

Разьвей жалобу ўсю ушчэнт,


з чартамі хай ідзе да шлюбу!4)

Пустэльнай вулкі цішыня


ўзьвіваецца і дробным шротам.
Ня супыніць і не абняць
маёю струджанай істотай.

Надыдзе гэтая пара,


замоўкнуць вусны назаўсёды.
І друг, і горшы супарат,
і шкода будзе, і няшкода...
Захочаш песьню завясьці—
ня ў тыя рукі трапіў, хлопец!
Было датуль цьвісьці, гусьці,
пакуль нябыт у лона хопіць.

... I, як ад чорта дзед даўней,


рысую круг я на падлозе:
згінь, думка злая, ад мяне,
пераканайся ў перамозе.

Ды ўсё ідзе, ды ўсё гудзе,


абсацы ляскаюць па бруку.
I не схаваешся нідзе,
пакуль ня возьмеш з ёй разлуку...
Сьпявай пра гэта ўсё яшчэ,
такую песьню слухаць люба.
Разьвей жалобу ўсю ушчэнт,
з чартамі хай ідзе да шлюбу...

4. Ізноў шумяць і шастаюць кляновыя лісты..

Ізноў шумяць і шастаюць кляновыя лісты

над галавою,

далавах.


Павевы нявыказнае васеньняй пекнаты

4) Усе мы знаем, што чарцей
няма наогул у прыродзе.
I тым ня менш—усё часьцей
на іх пакуты ўсе узводзім.
Дзівіцца тут няма чаго:
такая мода ў нас прынята.
Калі ступіў ня той нагой,
ня ты, а нехта вінаваты.
Тым лепш на чорта ўсё валіць:
не агрызьнецца ён з балота.
Няхай пакутуе, пішчыць
яго мітычная істота...
Каб не застацца ад людзей.
і я спаслаўся на чагцей.


6 УЛАДЗІМЕР ДУБОЎКА

прынесьлі радасьць з непакоем,

у адцьвітаньні маладое.

Кляновыя лісты ізноў трымаю я ў руках5).

Прышла, аздобіла іх восень. І лятуць яны:

у прыгажосьці

прыгажосьць.

Маўклівыя і нярухомыя стаяць кляны:

ў сваім жыцьці і маладосьці

гаспадары яны ці госьці6)?

I мне здаецца, што ўсяго ў лістох па крыху ёсьць.

Узьвее вецер, зьвее скрозь кляновыя лісты:

над галавою,

далавах.


Павевы нявыказнае васеньняй пекнаты

прыносяць радасьць з непакоем

і ў адцьвітаньні маладое.

Кляновыя лісты ізноў трымаю я ў руках.



5) Калісьці... Так пачаць заўвагу
пра сэнс лістоў кляновых варта.
У гэтым слове браў адвагу
для паступовасьці упзртай.
Калісьці — слова дарагое!
як многа згадвае „калісьці"!
Жыцьцё мінулае, другое,
шуканьні сонечнага выйсьця...
Лісты кляновыя зьбіралі
старанна кожны год малыя,
калі пунсовыя каралі
гарэлі ў восені на шыі.
Іх пасьцілалі гаспадыні
пад хлеб, саджаючы у печы.
Згадаў я гэныя часіны
і сэрца ластаўкай трапэчыць.
Затым цяпер з такою ласкай
лісты кляновыя трымаю.
Маленства згадваецца казкай,
пад грукат шпаркага трамваю
Лятуць пад ногі пахаджанам
лісты кляновыя увосень.
І, пазлацістасьцю убраны,
мне смутак шэлест іх прыносіць.
6) Без пантэізму гэты вобраз
прыняць належыць. мой чытальнік.
Калі паслухаеце добра,
туга ў акордах разьвітальных.
І што сказаць павінен аўтар?
Жадаць вам сонечнага заўтра,
бяз тых акордаў за плячыма?
Ўсё немагчымае магчыма...

КРЫХУ ВОСЕНІ I ЖМЕНЬКА КЛЯНОВЫХ ЛІСТОЎ

5. Лісты, прыгожыя лісты

Лісты, прыгожыя лісты


лятуць над галавой.
Які з кляновай пекнаты
цудоўны будзе гной!7)

Набракнуць вільгацьцю яны,


спрасуюцца ў пласты.
Маўчаць суворыя кляны,
чаго шкадуеш ты?

Ня трэба, дружа, сумаваць.


у гэтым прыгажосьць.
На тое восень, каб зьмятаць
усё, што з гнільлю ёсьць.

5-Х—29 г. Масква.

7) Ці не пара ужо стварыць
нам таварыства для таго,
каб не раскідаваць дары,
што восень дорыць кожны год?
Прыблізна толькі падлічыць,
якая колькасьць тых лістоў.
Зграбсьці і крыху памачыць,
з іх будзе найвялікшы толк.
Такі шыкарны перагной,
а прападае задарма.
Лятуць лісты над галавой,
гаспадара на іх няма..


Кузьма Чорны

Лявон Бушмар

І.

Зьвераватую панурасьць Лявону Бушмару перадаў бацька--кня-


жацкі дробны арандатар. Памёр ён тады, калі Расія ваявала з немцамі.
Акрай таго лесу, які ўсё жыцьцё сваё вартаваў яго бацька, арандаваў
ён ад князя паўвалоку зямлі. Калі ажаніўся і аддзяліўся ад бацькі—
забудаваўся на арэндзе, усё ў лік арэндных выплатак князю. Гэта быў
стары моцны, як дуб. Пражыў ён на сьвеце год мусіць з дзевяноста
і рабіў усё да самых апошніх дзён сваіх. Нават казалі, што гадзін за
дзьве да сьмерці зьеў яшчэ пару цьвёрдых антонавак—гэтак сканаў у
памяці і бяз думак пра сьмерць; доктара пры ім ня было ніколі, ад
самых малых дзён і аж да скананьня. Ня любіў ён дакторскіх лекаў,
зваў гэта прымхаю, панскаю выдумкаю, хоць паноў сам ня цураўся.
Ня верачы ў дактароў, ён гаварыў, што чалавек павінен як мае быць
працаваць, колькі трэба выспацца, у меру смачна зьесьці—і тады
будзе здаровы. Калі прыяжджаў бывала ў свае лясы князь, ён разам
з іншымі княжацкімі дзедзічамі і гэтакімі, як сам, дробнымі арандата-
рамі, заўсёды зьяўляўся ў маёнтак—стаяў там з усімі перад ганкам па
гадзіны дзьве бяз шапкі, пакуль выйдзе павітацца з імі князь. Тады
цалаваў князю ў калена (у руку цалавалі толькі самыя буйныя дзедзі-
чы і маёнтаўскія фундатары) і йшоў адразу дадому, ніколі не заста-
ючыся пагаварыць з людзьмі.

Малады ваўчок—Лявон быў ужо дарослы хлопец тады, калі па-


мёр бацька, але яшчэ ў салдаты не папаў праз гады свае. Незадоўга
да сьмерці бацька некалькі раз гаварыў яму:

— Ты, сынку, глядзі, каб не папасьціся як ў войска. А калі вай-


на зацягнецца, дык і пагатоў пра гэта думай. Што-ж, я ўжо век свой
пражыў, можа й ня будзе мяне хутка на сьвеце, дык думай сам. Калі
прыдзе пара йсьці ў салдаты, дык на прамілуй бог старайся як-небудзь
выкруціцца. Можа грошай трэба будзе паткнуць доктару ці якому
іншаму гаду, дык што-ж ты зробіш. —Трэба дык трэба! Я сам ня
служыў, грашыма адкупіўся; і нябожчык дед твой ад рэкрутаў заха-
ваўся: некалькі год усё туляўся, часамі, расказваў, цэлы тыдзень пра-
лежыць, бывала, ў хляве пад гноем; дык неканечне й табе йсьці слу-
жыць ліха ведае за што чорту лысаму.

А калі ваявалі бальшавікі з палякамі, Лявону прышла ўжо была


пара йсьці ў войска, але так усё ішлося, што ня лішне ён і клопату
ўжываў, каб ня йсьці—то адступленьні, то наступленьні, то прыхоў-
ваўся крыху—так яно й сыходзіла. Толькі калі ўжо вайна канчалася,

ЛЯВОН БУШМАР

9

вышаў быў загад такі, што ўсім дызэртырам будзе даравана, калі ў
тры дні самі явяцца. У Лявона, вядома, і ў думках ня было яўляцца,
ды можа й ня чуў ён пра гэты загад, седзячы як воўк у сваёй
лясной гушчырні. Але з суседняга хутару два хлопцы сабраліся ехаць
і яго падгаварылі:

  • Дурны ты, што ты выгадаеш, калі будзеш сядзець дома.
    Можа неўзабаве, кажуць, замірэньне будзе, дык доўга служыць не
    давядзецца, а так—усёроўна не падаруюць.

  • А ці праўда, што цяпер нічога ня будзе?

Яму паказалі друкаваны загад. І хоць ён чытаць ня ўмеў, але
друкаванай паперцы паверыў і такім чынам праслужыў у Чырвонай
арміі нешта з год. Расказвалі, што з яго чырвонаармеец вышаў не
самавіты. Страляў ён добра (разам з бацькам найлепшымі паляўні-
чымі былі), але палітграмата—дык гэта была для яго пакута. Чытаць
яго таксама ледзьве-ледзьве навучылі, але-ж калі ён пасьля вярнуўся
дадому, дык адразу й гэта забыўся.

У арміі папаў ён у той атрад, які прышоў з фронту кагадзе. Ста-


ялі раней у казармах, а пасьля вышлі з іх. Сярод лясоў і поля Лявон
Бушмар павесялеў, стаў вастрэйшым на слова. А то ў горадзе, у ка-
зармах быў надта панурым і маўклівым. Часамі слова ад яго вы-
цягнуць нельга было. Сярод гэтакага збору людзей і гарадзкое таў-
катні ён адчуваў сябе, як мядзьведзь за сталом у пакоях. Некалькі
разоў за ўсю службу ён прасіў усё аднаго-ж таварыша напісаць да
мацеры ліст:

— Напішы ты, будзь ласкаў, ліст мне дадому, я табе аддзякую.


3 гэтага „я табе аддзякую" заўсёды сьмяяліся ўсе яго таварышы

і раз нават вывелі яго з цярплівасьці:



  • Які тут можа быць сьмех! А што-ж ён павінен мне пісаць, ці
    што? Або ты мне, або я табе што рабіць? Усякі сам і для сябе толь-
    кі можа рабіць што і калі сам захоча.

  • Ты зусім, Бушмар, не калектыўны чалавек, —сказаў хтосьці з
    таварышаў.

На гэта ён нічога не адказаў, унурыўся і лёг на свой ложак,
адвярнуўшыся ад усіх. Ліста ў той дзень ён пісаць не захацеў. Ліст
напісалі на другі дзень, калі той таварыш, што пісаў заўсёды яму,
сам падышоў да яго:

— Ну дык давай, Лявон, напішам, ці што?


Лявон пачаў дыктаваць:

— Дзякуй богу жыў, напішы, здароў. Нудна па дому, і няхай ня


збывае жарабіцы і рабіць каго нойме, пакуль я прыду, каб не рашаць
гаспадаркі...

Маці раз прыслала была яму пасылку, Дык ён дастаў з пасылкі


самы большы сыр і падышоў да таго таварыша, што заўсёды пісаў яму:
— Вазьмі, будзь ласкаў, еыр. Ты заўсёды мяне слухаеш, калі я
прашу цябе напісаць дадому.

10 К У 3 Ь М А Ч О Р Н Ы

Таварыш пакрыўдзіўся:

— Так, патаварыску, дык я вазьму, а калі гэта заплата, дык не хачу

Лявон Бушмар, як бездапаможнае дзіця, аглянуўся навокал. Вы

сокая постаць яго крыху прыгнулася ад нейкай як-бы нецярплівасьці

непаразуменьне было ў вачох.



  • Вазьмі, —яшчэ раз сказаў і працягнуў у руках сыр.

  • Не вазьму. Давай усе гуртам яго зьямо.

Ён ня ведаў, што рабіць з сырам, схаваць яго назад, ці пакі-
нуць на таварышавым ложку. Але тут сам таварыш дапамог яму—за-
браў сыр і тут-жа ўсе гуртам зьелі яго. 3 таго часу Бушмар яшчэ
большым ваўком зрабіўся, а яму яшчэ больш сталі надакучаць.

  • Не калектыўны ты чалавек... Зьвераваты.

  • Дзікі й ня людзкі.

  • Ты-ж ніколі чалавеку, каб прышлося, не паможаш, калі ў та-
    го ня будзе чым адплаціць табе.

Бушмар раз у такі момант усхваціўся й размахнуў сваімі шыро-
кімі плячыма. У адну руку згроб нешта з траіх і шпурнуў на блізкі
ложак. Кароткая шыя яго густа пачырванела, ён моцна і шумна дых-
нуў. Тады з ім ужо мала загаворвалі. Твар яго стаў жорсткім, бровы
часта соўваліся.

Калі вышлі з гораду, дачыненьні між ім і таварышамі сталі леп-


шымі. Бушмар стаў сам загаворваць з усімі. Але ня быў ніколі ў вя-
лікім гурце—любіў адзіноцтва і нават кватараваць застаўся у сялян-
скай хаце адзін, без таварышаў. Ён тут трохі здружыўся з гаспадаром
хаты. Калі льга было ад службы, вельмі ахвотна ішоў у гумно мала-
ціць і тады ажыўляўся:

— Чалавек без работы ня можа доўга быць, хіба толькі спрад-


вечны лайдак, або каторы змалку ня прывык.

Тады-ж нейк раз ён, разгаварыўшыся, прызнаўся гаспадару, што


трохі каецца, што пашоў служыць:

— Ня ведаў, што гэтак доўга зацягнецца. Чорт ведае чым зай-


майся тут. Хіба гэта работа?

Ён вельмі рваўся цяпер дадому.

II.

На ціхім небе стылі зоры. Здаровая вільгаць ішла з лясоў і ту-


манамі асядала на голую зямлю. Перад сьвітаньнем маўчала поле; зла-
зячы ў рэчку, бялелі на чорнай зямлі лапіны апошняга сьнегу.

Над самай рэчкаю, на ўзгоркаватым яе беразе, высока над змрос


чнымі паплавамі, узьнімалася няроўная сьцяна лесу. Дарога ў ле-
ішла праз рэчку, цераз мост, з поля і паплавоў. На дарозе ў лесе
было чорна і ціха. Таму пад нагамі ў чалавека звонка і мокра тра-
шчала леташняе лісьцё. Чалавек ішоў паволі, нёс за плячыма клунак.
Часамі ён прыпыняўся, дзе дрэвы разыходзіліся ад дарогі і над палян-
кай ніжэй зьвісала зорнае неба. Чалавек як бы прыглядаўся, ці

Л Я В О Н Б У Ш М А Р

11

прыслухоўваўся да чаго. Стаяў так хвіліны са тры і зноў ішоў далей.
Ступаў ён моцна, але хада яго была лёгкаю, хоць і ўтомленаю—так як
ходзіць чалавек па роднай зямлі. Дарога доўга йшла лесам, перакіда-
лася праз кавалкі поля, праз нізкія ядлаўцовыя лагчыны.

Ужо сьвітаць пачало, як чалавек прыпыніўся каля густое няроўнае


агароджы. Застукаў брамкаю і пхнуў яе каленам. Забрахаў сабака, заядла
захроп, кінуўся пад чалавека, заскроб кіпцямі па вільготным крысе
салдацкага шынялю.

— Галас, галас, —горача загукаў чалавек.

Сабака адбегся і брахаў, пачаўшы павільваць хвастом.

— Галас, не пазнаў? Ах ты, дурны!..

Сабака радасна завішчаў, пабег, абняў гаспадара пярэднімі лапа-
мі, лізнуў у твар. Чалавек усё стаяў, аж пакуль не прайшло сабачае
захапленьне. Тады ўзышоў на ганак, спусьціў з плеч клунак. У'сенцах
ужо стукалі хатнія дзьверы—сабака кагосці пабудзіў сваім брэхам.

— Хто?


Голас з сянец чуваць быў малады, жаночы, хрыплаваты ад сну.
Чалавек на ганку ад гэтага голасу падняў галаву і падаўся крыху назад

  • Хто?—зноў запытала жанчына.

  • Гаспадар.

  • Які гаспадар?

1 здагадаўшыся, загаласіла:

— А божачка-ж мой. Лявон!

Яна з грукатам адкінула ад дзьвярэй завалу, і Лявон Бушмар па-
чуў знаёмы пах сяней. У кухні жанчына запаліла газоўку, і тут Бушмар
ацапянеў, глянуўшы на жанчыну. Яна таксама ня зусім мусіць вольна
пачувала сябе: стаяла ля печы маўкліва, спусьціла ўніз рукі і не гава-
рыла больш ні слова. Твар яе густа ружавеў.


  • Ты... тут?.. запытаўся Бушмар.

  • Служу... Ты як напісаў тады адразу быў, каб хоць каго маці
    ўзяла рабіць... дык я нанялася.

  • Нанялася?

Жанчына маўчала. Глыбокае непаразуменьне прайшло па бушма-
равым твары.

  • А маці дзе?

  • Маці хворая... Не ўстае... другі ўжо тыдзень.

Бушмар адчыніўдзьверы ў чыстую хату. Жанчыназапаліла лямпу.
Маці прачнулася, пачала ад радасьці плакаць, гаварыць і стагнаць.

Маладая жанчына колькі разоў выходзіла і ўваходзіла—пачына-


лася дзённая гаспадыньская таўкатня. Бушмар не захацеў адпачываць,
пасядзеў каля маці, пераапрануўся ў сваю цівільную адзежу і адразу
пашоў на сялібу. Сабака весела гайсаў сьледам за ім. Бушмар агля-
дзеў непапраўленую агароджу, непадгрэбеную салому, незачыненыя
вароты на прыгуменьне... Выцягнуў з студні вады, паспрабаваў, ці
добра ходзіць коварат.

12

КУЗЬМА ЧОРНЫ

Як і заўсёды, пануры быў выгляд яго. Але ён стрымліваў рух
моцных рук сваіх пры гэтай малой рабоце—гэтакім захапленьнем поў-
нілася ўся істота яго. Пахадзіўшы па дварэ, ён вышаў за гумно.
Там скідаўся сялібны ўзгорак глыбока ўніз, у рэчку. Пад стагоднімі
дубамі прэла леташняе лісьцё. Малады ельнік зубіў цёмную зеля-
ніну за паплаўною лукою. 3 трох бакоў быў дубняк і ельнік. 3 чаць-
вертага горбілася поле. Неба над сьветам было высокае, ціхае, веснавое.

Бушмар правёў рукою па твары, як бы зьнімаючы з яго штосьці


чужое і няпрыемнае. Вочы яго ператварыліся ў агністыя стрэлкі.
Ён зьняў шапку, расшпыліў жыкетку. Здавалася, што ён хоча гэта
пазбавіцца ўсяго лішняга, каб як мага глыбей чуць вялікую музыку
лясное адзіноты.

Бушмар стаяў. 1 от твар яго выцягнуўся, губы сьціснуліся. Ноз-


дры разьдзьмуліся і заварушыліся. Чалавек чуў магутны пах лесу, зямлі,
вады, вясны, адзіноты. Вочы прыжмурыліся, і зьвярыныя бровы пацягнулі
за сабою ўніз лоб.

Бушмар ішоў назад па прэлых лісьцях. Маладая жанчына, наня-


тая гаспадыня, упоперак перад ім перайшла двор. Бушмар спусьціў у
зямлю вочы і жорстка запытаў:

— Як-жа ты нанялася з хаты?

Жанчына адказала не адразу, і то як бы нехаця:


  • Так здарылася.

  • Як?

  • Памёр мой.

Бушмар аж уздрыгануўся. Вочы яго ўскінуліся на жанчыну. Яна
ад гэтага зірку пачырванела, апусьціла галаву, уздыхнула. Засьпяша-
лася ў сенцы. Бушмар стаяў усё і ня зводзіў вачэй з жанчыны, аж
пакуль яна праз увесь двор ішла.

У той дзень Бушмар рабіў многа. Заходзячы ў хату, ён разоў два


падыходзіў да матчынае пасьцелі, стаяў па колькі хвілін і маўчаў.
Старая жанчына была слабою зусім.

Бушмар стараўся цяпер не заставацца падоўгу ў хаце. Дарваў-


шыся да работы, ён у той дзень зрабіў шмат і падвечар, прытомлены,
распачаў ужо завіхацца каля агароджы. Разабраў гнілое прасла плоту
і пачаў цягаць запасныя калы. Жанчына зноў папалася яму на вочы.
Гэтак, як вінаватая разумная жывёла глядзіць на гаспадара, яна ўскі-
нула цяпер на яго вочы свае і ў голасе яе цяжка было заўважыць
што большае за гаспадарлівую, звычайную руплівасьць, за абыякавасьць
да гаспадара і чужое работы. Была нават недаверлівасьць і варожасьць
да чужога чалавека. Яна йначай ужо як раніцаю гаварыла цяпер:

— Можа памагчы насіць?

Ён змоўчаў, а праз хвіліну сказаў:

— Рабі там што ў хаце трэба.

І глянуў гэтак, як і той раз, ёй ўслед, але тут-жа ўнурыўся ў ра-
боту. А яна пашла ад яго подбегам, можа штучна сьпяшаючы.


ЛЯВОН БУШМАР 13

Завязаная назад рагамі хустка зьбілася ў яе з галавы, кароткая кудзель-


ная вопратка была абсыпана асьцюкамі. Яна была ў хаце аж пакуль
ня зьмеркла, а на зьмярканьні шукала па дварэ яго вачыма. Нідзе
нікога ня было. Яна вярнулася ў хату і пагаварыла з хвораю:

  • Лявона няма нідзе поблізу, можа куды адышоўся, а тут мне
    позна будзе йсьці адной, яго чакаўшы. Я ўсё ўправіла, дык я пайду.
    Чуць разьвіднее буду зноў.

  • Добра, —абазвалася старая.

Жанчына рушыла з хаты. Мінула сялібны лясок, перайшла па
кладцы рэчку адышлася ўжо трохі ад сялібы. I там убачыла Бушмара.
Ён стаяў над загіністым берагам каламутнае рэчачкі і кудысьці гля-
дзеў, або быў у моцным задуменьні.

Яна на момант прыпынілася, трохі жахнулася ад нечаканасьці. Ён


пачуў яе крокі і азірнуўся. Бровы яго былі ссунуты—гэта яна добра
заўважыла.

  • Аміля!—неспадзеўкі сказаў ён першы раз за гэты дзень яе
    імя, так сама ўздрыгануўшыся ад раптоўнага яе зьяўленьня.

  • Я йду дадому на сёньня, даўно ня была, заўтра на сьвітаньні
    прыду. Тут усё ў парадку.

  • Ідзі, —адказаў ён адразу.

Яна засьпяшалася. Ён доўга яшчэ стаяў, аж пакуль змрок не
агарнуў усяго. Тады паволі пашоў назад. Так ён сярод цішыні спаткаў
першы вечар у роднай сялібе.

„Ёй ня хочацца быць тут са мною—думаў Бушмар уночы, —пашла,


уцякла. Баіцца".

Ён усьміхнуўся жорстка і ціха, як бы дамогшыся таго, чаго доў-


га дамагаўся.

  • Гэта вы самі, мамуня, падгаварылі яе застацца да нас?—па-
    шоў ён, устаючы на сьвітаньні, да старре.

  • Каго? не зразумела адразу маці.

  • Амілю.

Стогнучы і охкаючы, маці гаварыла:

— Яна толькі як дачулася, што наняць нам каго трэба, дык сама


прышла прасіцца. Дзе-ж яна тут ноймецца йначай, няма тут лішне дзе
і да каго. А так ёй жыць—у хаце галота. Я цябе, кажа, аддаў замуж
і мала што ты пасаг свой назад прынесла—у хаце цесна, жыві дзе хо-
чаш. Жытка ёй якая прышлася...

— Шпарка-ж яна аўдавела, —панура сказаў Бушмар.

ІІІ.

За колькі год перад гэтым на тым самым месцы, дзе стаяў на


змроку Бушмар, калі напаткала там яго Аміля, адбылося адно ня зу-
сім звычайнае здарэньне. Польскія салдаты стаялі тады густа па ўсіх
суседніх вёсках. Бушмар жыў у сваім звычайным жывым спакоі. Раз
у два тыдні выяжджаў у пастарунак на стойку з фурманкаю, а больш,

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка