Асаблівасці арганІзацыі адукацыйнага прАцЭсУ пры вывучэнні вучэбных прадметаў «Беларуская мова»



Дата канвертавання21.02.2017
Памер159.22 Kb.
#3741
Приложение 1
АСАБЛІВАСЦІ АрганІзацЫІ АДУКАЦЫЙНАГА прАцЭсУ пры вывучэнні вучэбных прадметаў

«Беларуская мова» і «Беларуская літаратура»
Асноўнымі мэтамі і задачамі моўнай і літаратурнай адукацыі ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі з’яўляюцца:

  • засваенне ведаў пра сістэму беларускай мовы на ўсіх яе ўзроўнях (фанетыка, лексіка, фразеалогія, склад слова і словаўтварэнне, марфалогія, сінтаксіс), заканамернасцей і правіл функцыянавання моўных сродкаў у маўленні, нормаў беларускай літаратурнай мовы, фарміраванне ўменняў практычнага выкарыстання мовы ва ўсіх відах маўленчай дзейнасці (моўная кампетэнцыя);

  • фарміраванне камунікатыўных уменняў на аснове авалодання маўленчай тэорыяй (тэкст, тыпы, стылі і жанры маўлення) і культурай маўлення, уменняў ствараць самастойныя вусныя і пісьмовыя выказванні розных тыпаў, стыляў і жанраў (камунікатыўная кампетэнцыя);

  • усведамленне вучнямі мовы як феномена культуры, у якім знайшлі адбітак яе праяўленні, як сродку спасціжэння айчыннай і сусветнай культуры; выпрацоўка ўменняў карыстацца культуразнаўчымі звесткамі з мэтай забеспячэння паўнавартаснай камунікацыі (лінгвакультуралагічная кампетэнцыя);

  • далучэнне вучняў да набыткаў айчыннай мастацкай славеснасці (у кантэксце сусветнай), развіццё здольнасці да эстэтычнага ўспрымання і ацэнкі з’яў літаратуры, фарміраванне навыкаў самастойнага чытання, мастацка-эстэтычнага густу;

  • развіццё інтэлектуальнай, камунікатыўнай, духоўна-маральнай, грамадзянскай культуры вучняў сродкамі вучэбных прадметаў «Беларуская мова» і «Беларуская літаратура».

У 2015/2016 навучальным годзе выкарыстоўваюцца наступныя вучэбныя праграмы:

для V класа:

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская мова. V клас. – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2015;

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская літаратура. V клас.– Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2015;

для VІ – ІХ, ХІ класаў:

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская мова. V–XI класы. – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2012;

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская літаратура. V–XI класы. – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2012;

для Х класа:

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская мова. X клас (базавы ўзровень). – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2015;

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская мова. X клас (павышаны ўзровень). – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2015;

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская літаратура. X клас (базавы ўзровень). – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2015;

Вучэбная праграма для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання. Беларуская літаратура. X клас (павышаны ўзровень). – Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2015.

У сувязі з рэалізацыяй адноснай завершанасці зместу адукацыі на ІІ ступені агульнай сярэдняй адукацыі і профільнага навучання на ІІІ ступені агульнай сярэдняй адукацыі ў кантэксце кампетэнтнаснага падыходу ў вучэбныя праграмы па беларускай мове і беларускай літаратуры ўнесены некаторыя змены.



Вучэбны прадмет «Беларуская мова»

V клас

У вучэбнай праграме выдзелены як асобныя раздзелы «Маўленне» (змест якога складаюць тэмы: «Вусная і пісьмовая формы маўлення», «Віды маўленчай дзейнасці», «Знаёмства са стылямі маўлення», «Мастацкі, навуковы і гутарковы стылі маўлення», якія раней вывучаліся ў іншых раздзелах) і «Тэкст» (змест якога складаюць наступныя тэмы: «Тэкст, прыметы тэксту», «План тэксту», «Тыпы маўлення: апавяданне, апісанне, разважанне», якія раней вывучаліся ў іншых раздзелах).

З мэтай забеспячэння паралельнага вывучэння беларускай і рускай моў складаны для засваення вучнямі V класа раздзел «Склад слова. Словаўтварэнне і арфаграфія» перанесены ў VІ клас.

X клас

Змест адукацыі па беларускай мове на базавым узроўні значна паменшыўся за кошт пераводу некаторых тэм з узроўню тэарэтычнага засваення на ўзровень практычнага прымянення. Такія тэмы, як «Стылістычныя магчымасці фанетыкі», «Стылістычныя магчымасці лексікі і фразеалогіі», «Стылістычныя магчымасці словаўтварэння», «Сэнсава-стылістычная роля і тэкстаўтваральныя магчымасці слоў розных часцін мовы», «Сэнсава-стылістычная роля і тэкстаўтваральныя магчымасці словазлучэнняў у разгортванні тэмы, афармленні звязнага выказвання», «Сінаніміка словазлучэнняў», «Сэнсава-стылістычная роля і тэкстаўтваральныя магчымасці простых і складаных сказаў рознай будовы і прызначэння», «Сінтаксічная сінаніміка», разглядаюцца толькі на практычным узроўні, у плане магчымасці выкарыстання пэўных моўных сродкаў у маўленчай дзейнасці. Іншымі словамі, асобныя гадзіны на разгляд названых тэм вучэбнай праграмай не прадугледжваюцца, але пры вывучэнні адпаведных тэм звяртаецца ўвага (на практычным узроўні) на стылістычныя магчымасці і / або тэкстаўтваральную ролю моўных адзінак.

Акрамя гэтага, адбылося пераструктураванне зместу адукацыі паміж Х і ХІ класамі, змяніліся назвы раздзелаў («Фанетыка і арфаэпія. Графіка і арфаграфія. Культура маўлення», «Лексіка. Фразеалогія. Культура маўлення», «Марфемная будова слова. Словаўтварэнне і арфаграфія. Культура маўлення», «Марфалогія і арфаграфія. Культура маўлення»). Раздзелы «Стылістыка», «Словазлучэнне і сказ у тэксце», якія раней вывучаліся ў Х класе, перанесены ў ХІ клас.

Прыярытэтнай задачай вывучэння беларускай мовы на павышаным узроўні становіцца фарміраванне культуры вуснага і пісьмовага маўлення вучняў, таму засваенне і асэнсаванне ўсіх моўных адзінак на ІІІ ступені агульнай сярэдняй адукацыі адбываецца ў аспекце культуры маўлення, што і перадаюць назвы раздзелаў вучэбнай праграмы. У сувязі з гэтым пашыраюцца веды вучняў пра нормы беларускай мовы (арфаэпічныя, акцэнталагічныя, лексічныя, словаўтваральныя, марфалагічныя, сінтаксічныя, арфаграфічныя, пунктуацыйныя, стылістычныя), сродкі і прыёмы маўленчай выразнасці, стылістычную ролю і тэкстаўтваральныя магчымасці моўных сродкаў беларускай мовы, удасканальваюцца ўменні даваць ацэнку чужым і рэдагаваць уласныя выказванні. Разам з тым рэалізацыя новага інтэграванага зместу на аснове міжпрадметных сувязей прадугледжвае пашырэнне паняційнага апарату, звязанага з інтэграцыяй міжпрадметных вучэбных курсаў (мова, культура маўлення, стылістыка, рыторыка), засваенне вучнямі паняццяў «стылістычная норма», «стылістычная памылка» і інш.



Вучэбны прадмет «Беларуская літаратура»

Вучэбныя праграмы па вучэбным прадмеце «Беларуская літаратура» для V і Х класаў прапануюць два спісы літаратурных твораў:



для чытання і вывучэння;

для дадатковага чытання.

У першым спісе пазначаны абавязковы мінімум твораў, вывучэнне якіх праходзіць усе тры этапы (успрыманне, аналіз, падагульненне). Творы з гэтай групы вывучаюцца тэкстуальна, дастаткова падрабязна, з выкананнем вусных і пісьмовых заданняў рознага характару (рэпрадуктыўнага, аналітычнага, творчага).

Спіс твораў для дадатковага чытання рэкамендацыйны, накіраваны на пашырэнне кола чытання вучняў. Ён не павінен быць аб’ёмным (1–3 творы да кожнага раздзела вучэбнага дапаможніка).

У вучэбнай праграме 2012 года, акрамя пералічаных, акрэслены наступныя спісы твораў:



для чытання і абмеркавання (VI-VIІІ класы);

для самастойнага чытання (ІХ, XI класы).

Творы з першага спіса прапануюцца для чытання, асэнсавання і абмеркавання ў класе. Прадметам разгляду можа быць адзін аспект ідэйна-мастацкага зместу: праблема, герой, своеасаблівасць кампазіцыі, сюжэта і інш.

Творы з другога спіса прапануюцца для самастойнага чытання і абмеркавання на ўроку, для падрыхтоўкі пісьмовага ці вуснага водгуку і г.д.

V клас

Вучэбная праграма па беларускай літаратуры для V класа заснавана на ідэях кампетэнтнаснага падыходу, паводле якога засваенне зместу навучання накіравана на фарміраванне прадметных, метапрадметных і асобасных кампетэнцый вучняў. Рэалізацыя такога падыходу прадугледжвае ўзмацненне дзейнасна-практычнага кампанента літаратурнай адукацыі, у сувязі з чым у праграме акрэсліваюцца асноўныя віды вучэбнай дзейнасці вучняў і патрабаванні да яе вынікаў. Адбылося пераразмеркаванне вучэбнага матэрыялу: творы, якія раней былі ў спісе для чытання і абмеркавання, прапанаваны для тэкстуальнага вывучэння (верш Я.Янішчыц «Мова», верш Я.Крупенькі «Ёсць у кожнага з нас…», легенда «Пестунь», апавяданне А.Федарэнкі «Падслуханая казка», верш А.Грачанікава «Зоры спяваюць», верш П.Броўкі «Кропля», апавяданне Я.Коласа «У старых дубах», верш В.Зуёнка «Прыйдзі аднойчы...») або перанесены ў спіс для дадатковага чытання (казка П.Сіняўскага «Зачараваная гаспадарка», п’еса А.Гаруна «Датрымаў характар»).



клас

Базавы ўзровень вывучэння беларускай літаратуры прадугледжвае знаёмства вучняў з агульнымі тэарэтычнымі асновамі курса, агульнымі заканамернасцямі і асаблівасцямі развіцця беларускай літаратуры ў пэўны гістарычны перыяд, асэнсаванне знакавых твораў найбольш яркіх прадстаўнікоў мастацтва слова. У вучэбнай праграме «Беларуская літаратура. Х клас (базавы ўзровень)» зменшана колькасць твораў (апавяданне М.Гарэцкага «Літоўскі хутарок», мініяцюры З.Бядулі «Плач пралескаў» і «Нібы рупны араты…», раман А.Мрыя «Запіскі Самсона Самасуя», апавяданне М.Зарэцкага «Кветка пажоўклая», апавяданне Я.Брыля «Галя», аповесць У.Караткевіча «Чазенія», п’еса А.Макаёнка «Пагарэльцы» перанесены ў спіс твораў для дадатковага чытання); заменены некаторыя вялікія па памеры і складаныя для вучнёўскага ўспрымання творы на менш аб’ёмныя (замест рамана К.Чорнага «Пошукі будучыні» прапанавана апавяданне «Макаркавых Волька»); павялічана колькасць гадзін на вывучэнне вялікіх па аб’ёме твораў (раманаў І.Мележа «Людзі на балоце» і У.Караткевіча «Каласы пад сярпом тваім»); аптымізаваны тэарэтыка-літаратурны матэрыял (зменшана колькасць літаратуразнаўчых тэрмінаў, абавязковых для засваення). Творы замежных аўтарў перанесены з рубрыкі «для чытання і вывучэння» ў спіс для дадатковага чытання.

На павышаным узроўні вывучэння беларускай літаратуры ў параўнанні з базавым узроўнем паглыблены тэарэтыка-літаратурныя асновы курса, што дазволіць усебакова пазнаёміцца з гісторыка-літаратурным працэсам і выпрацаваць навыкі аналітычнай і інтэрпрэтацыйнай дзейнасці, пашыраны спіс манаграфічных тэм і твораў для тэкстуальнага вывучэння. Дзеля больш поўнага асэнсавання працэсу развіцця беларускай літаратуры ў ХХ стагоддзі для манаграфічнага вывучэння ўведзены тэмы па творчасці В.Ластоўскага, У.Жылкі, Я.Пушчы. З мэтай больш глыбокага асэнсавання адметнасці аўтарскага індывідуальнага стылю пашыраны спіс твораў для тэкстуальнага вывучэння: у тэму «Максім Гарэцкі» ўключана аповесць «Дзве душы», у тэму «Пятрусь Броўка» – паэма «Голас сэрца», у тэму «Аркадзь Куляшоў» – паэма «Сцяг брыгады», у тэму «Янка Брыль» – лірычныя мініяцюры, у тэму «Іван Мележ» – раман «Подых навальніцы», у тэму «Уладзімір Караткевіч» – вершы. Таксама павялічана колькасць гадзін на вывучэнне найбольш значных і аб’ёмных тэм (напрыклад, жыццё і творчасць К.Чорнага, І.Мележа, У.Караткевіча, М.Танка).

У вучэбнай праграме выдзелена 10 гадзін на выкананне творчых работ, што дазваляе пашырыць дзейнасна-практычны кампанент літаратурнай адукацыі і стварыць умовы для фарміравання культуратворчай кампетэнцыі вучняў. Дзеля гэтага пажадана выкарыстоўваць разнастайныя па змесце і форме выканання творчыя заданні, прадыктаваныя жанравай прыродай твора, накіраваныя на фарміраванне вопыту маўленчай дзейнасці і міжкультурнай камунікацыі. Тэмы і час правядзення ўрокаў па творах для дадатковага чытання, на якія праграмай адводзіцца дзве гадзіны, мэтазгодна вызначаць зыходзячы з чытацкіх прыхільнасцей вучняў.

Для арганізацыі і правядзення факультатыўных заняткаў настаўнікі могуць карыстацца праграмамі, зацверджанымі Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь:



  1. Практыкум па беларускай мове. X–XІ класы, 2008.

  2. Рыхтуемся да вывучэння беларускай мовы на павышаным узроўні: падагульняльны факультатыўны курс па беларускай мове. ІХ клас, 2015.

  3. Юны літаратуразнаўца: падагульняльны факультатыўны курс па беларускай літаратуры. ІХ клас, 2015.

  4. Падагульняльны факультатыўны курс па беларускай мове. ІХ–ХІ (Х–ХІ) класы, 2012 .

  5. Рыхтуемся да алімпіяды па беларускай мове: лінгвістычны конкурс. Х–ХІ класы ліцэяў і гімназій, 2011.

  6. Рыхтуемся да алімпіяды: водгук, вуснае выказванне. Х–ХІ класы ліцэяў і гімназій, 2011.

Звяртаем увагу на тое, што вучэбна-метадычны комплекс правядзення факультатыўных заняткаў «Вывучаем беларускі правапіс. V–ІХ класы» можна выкарыстоўваць у якасці дыдактычнага матэрыялу для правядзення арфаграфічных хвілінак і ўдасканалення арфаграфічнай пісьменнасці вучняў.

Нагадваем, што ў VІ–ХІ (ХІІ) класах да канца першай чвэрці, а таксама ў V класе на працягу першага паўгоддзя захоўваецца аб’ём тэкстаў кантрольных работ, рэкамендаваны для папярэдняга класа. Пры наяўнасці дадатковых заданняў (не больш за 4) колькасць слоў у тэксце можа быць скарочана па меркаванні настаўніка на 10–20 слоў.

У першым паўгоддзі ў V класе праводзяцца толькі навучальныя пераказы, якія ацэньваюцца ў адпаведнасці з нормамі ацэнкі вынікаў вучэбнай дзейнасці вучняў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі для ІV класа.

Сачыненнi ў V–VIII класах носяць толькі навучальны характар. Адзнакі за навучальныя работы выстаўляюцца па меркаванні настаўніка і павінны насіць стымулюючы характар. За навучальнае сачыненне адзнака выстаўляецца толькі па літаратуры.

Выпускны экзамен па беларускай мове для вучняў ІХ класа па завяршэнні навучання і выхавання на ІІ ступені агульнай сярэдняй адукацыі ў 2015/2016 навучальным годзе будзе праводзіцца ў форме дыктанта.

Выпускны экзамен па беларускай мове для вучняў ХІ класа па завяршэнні навучання і выхавання на ІІІ ступені агульнай сярэдняй адукацыі ў 2015/2016 навучальным годзе будзе праводзіцца ў форме пераказу па розных тэкстах для вучняў, якія вывучаюць беларускую мову на павышаным узроўні, і для вучняў сярэдніх школ, санаторных школ-інтэрнатаў, кадэцкіх вучылішчаў, сувораўскіх вучылішчаў, гімназій, гімназій-інтэрнатаў, ліцэяў, спецыялізаваных ліцэяў (акрамя філалагічнага напрамку), якія вывучаюць беларускую мову на базавым узроўні.

Нагадваем, што 28 снежня 2012 года Міністрам культуры Рэспублікі Беларусь зацверджана Сістэма захадаў, накіраваных на падтрымку і развіццё чытання ў Рэспубліцы Беларусь на 2013–2015 гады. Настаўнікам неабходна кіравацца названым дакументам (размешчаны на сайце Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь: edu.gov.by / Сістэма адукацыі / Упраўленне агульнай сярэдняй адукацыі) пры падрыхтоўцы пазакласных мерапрыемстваў.

Пры планаванні і арганізацыі пазакласнай работы па беларускай мове і літаратуры рэкамендуем звярнуць увагу на



каляндар юбілейных дат, якія будуць адзначацца ў 2015/2016 навучальным годзе:

лістапад




85-годдзе з дня нараджэння Уладзіміра Караткевіча

95-годдзе з дня нараджэння Андрэя Макаёнка




студзень




80-годдзе з дня нараджэння Янкі Сіпакова

95-годдзе з дня нараджэння Івана Шамякіна




люты

сакавік




95-годдзе з дня нараджэння Івана Мележа
120-годдзе з дня нараджэння Кандрата Крапівы


красавік




130-годдзе з дня нараджэння Змітрака Бядулі

чэрвень




70-годдзе з дня нараджэння Генрыха Далідовіча

ліпень




140-годдзе з дня нараджэння Цёткі (Алаізы Пашкевіч)

165-годдзе з дня нараджэння Янкі Лучыны



міжнародныя святы, важныя даты:

6 верасня



Дзень беларускага пісьменства і друку

21 лютага



Міжнародны дзень роднай мовы

3 сакавіка



Сусветны дзень пісьменніка

21 сакавіка



Сусветны дзень паэзіі

27 сакавіка



Міжнародны дзень тэатра

2 красавіка



Міжнародны дзень дзіцячай кнігі

18 мая



Сусветны дзень музеяў

У выпадках, калі прапанаваных для вывучэння мастацкіх тэкстаў і матэрыялаў для арганізацыі пазакласнай работы па вучэбных прадметах «Беларуская мова» і «Беларуская літаратура» недастаткова, рэкамендуецца звяртацца да серыі кніг «Школьная бібліятэка» і інтэрнэт-рэсурсаў на сайтах:

Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі: www.nlb.by;

рэдакцыйна-выдавецкай установы «Выдавецкі дом “Звязда”»: www.lim.by;

Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы: kupala-museum.by;

Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа: yakubkolas.by;

Літаратурнага музея Максіма Багдановіча: bagdanovich.by;

Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры: bellitmuseum.by;

Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я.Купалы: kupalauski.by;

Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі: rtbd.by;

конкурсу «Буслік»: www.bakonkurs.org/buslik/buslik.php.



Метадычная работа з настаўнікамі

Для арганізацыі дзейнасці метадычных фарміраванняў настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры ў 2015/2016 навучальным годзе прапануецца адзіная тэма «Рэалізацыя прынцыпаў дыферэнцыраванага навучання беларускай мове і літаратуры ва ўмовах пераходу на профільнае навучанне».

На пасяджэннях метадычных фарміраванняў настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры (метадычнае аб'яднанне, школа маладога настаўніка, школа ўдасканалення педагагічнага майстэрства, творчыя групы і інш.) рэкамендуецца разгледзець актуальныя пытанні тэорыі і методыкі выкладання прадметаў з улікам існуючага эфектыўнага педагагічнага вопыту педагогаў рэгіёна:

1. Удасканаленне прафесійнай кампетэнтнасці настаўніка беларускай мовы і літаратуры, які арганізуе вывучэнне прадметаў на павышаным узроўні.

2. Арганізацыя факультатыўных заняткаў па беларускай мове і літаратуры для вучняў ІХ класа як падрыхтоўка да вывучэння прадметаў на павышаным узроўні ў Х класе.

3. Арганізацыя адукацыйнага працэсу па засваенні новага зместу вучэбных прадметаў «Беларуская мова» і «Беларуская літаратура» ў Х класе на павышаным узроўні.

4. Прадстаўленне вопыту педагагічнай дзейнасці настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры ліцэяў, гімназій і школ па рэалізацыі профільнага навучання.

5. Матывацыя прафесійнага самавызначэння вучняў сродкамі вучэбных прадметаў «Беларуская мова» і «Беларуская літаратура».

6. Рэалізацыя праблемна-пошукавага падыходу пры ажыццяўленні даследчай дзейнасці па вучэбных прадметах «Беларуская мова» і «Беларуская літаратура».

7. Выкарыстанне электронных адукацыйных рэсурсаў па беларускай мове і літаратуры для павышэння якасці адукацыі вучняў.



Праграмы факультатыўных заняткаў можна выкарыстоўваць для падрыхтоўкі вучняў да рэспубліканскай алімпіяды ў адпаведных класах іншых устаноў агульнай сярэдняй адукацыі.




Поделитесь с Вашими друзьями:




База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2022
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал