Бялыніцкія праснакі




Дата канвертавання19.11.2017
Памер49.93 Kb.
БЯЛЫНІЦКІЯ ПРАСНАКІ

Хлеб – над намі пан. Чым жа людзі сілкаваліся да таго, як навучыліся выпякаць вядомы сёння хлеб? Спачатку зерне ўжывалі цалкам. Потым яго пачалі драбніць на зерняцёрках, паміж двух пляскатых камянёў. Да атрыманай крупы дабаўлялі ваду і замешвалі кашу, якую запякалі на гарачым камяні. Гэта, напэўна, і быў першы хлеб. Можна меркаваць, што нашчадкамі яго з’яўляюцца беларускія праснакі.

ЖАР ВЯСКОВАЙ ПЕЧЫ І ПАХ ПРАСНАКОЎ

Пакаштаваць сапраўдных бялыніцкіх праснакоў я адправіўся ў вёску Навасёлкі да Надзеі Цецеруковай. Гаспадыня чакала майго прыезду: у печы жарка гарэлі дровы, на стале ў дзежцы падыходзіла цеста.

Хутка пачнём пекчы, – упэўніла мяне бабуля. – Цеста яшчэ з вечара ўчыніла, без дрожджаў. Рэцэпт просты: узяла мукі на вока, яечка разбіла, сада, соль, трохі цукру. Так мяне яшчэ маці вучыла…

Надзея Аляксееўна сама не мясцовая, нарадзілася і вырасла ў вёсцы Булыжыцы Магілёўскага раёна. Прыехаў неяк да яе хлопец у сваты, а з ім быў сябра. Той сябра вельмі спадабаўся маладой дзяўчыне. Сімпатыя аказалася ўзаемнай і хутка справілі вяселле. Гэтак лёс звёў Надзею з Мікалаем Цецеруковым і яна апынулася ў Навасёлках.

Тым часам дровы ў печы крыху падгарэлі і бабулька ўзялася за праснакі. Пасыпала на драўляную дашчэчку мукі, паклала зверху кавалак цеста, хуценька памяла яго і раскатала блін. Каб праснак не патрэскаўся, зрабіла на ім пальцам неглыбокія дзірачкі. Аднекуль з пячуркі ў руках бабулькі раптоўна з’явілася чыгунная патэльня. Чапялой падгарнула жар і вось першы праснак ужо ў печы.

–Гэтай скаварадой яшчэ мая мама карысталася. Ладкі добра пякуцца, без тлушчу і алею. Скавараду трэба тысячу разоў прапекчы, каб яна стала сапраўды бліннай. Добры чыгун, старынны…

Заставалася толькі з захапленнем назіраць, як 74-гадовая бабулька жвава завіхаецца каля печы. Хуткія рукі, дакладныя рухі, бліскучыя вочы…

–Наша пакаленне звыклае да працы. Скрозь сама ўсё рабіла. Ад сямі класаў пайшла на ферму, сорак тры гады адпрацавала, каровак даіла, даглядала свінней, цялятак. Гуляць было некалі, пражыла баба ў рабоце.

А вось і першы праснак гатовы. За ім яшчэ і яшчэ. Праснакі скідваюцца на саматканы ручнік, рассцелены на лаўцы каля печы, і астываюць, напаўняючы хату прыемным пахам.

ЧАСТУЙЦЕСЯ, ДАРАГІЯ ГОСЦЕЙКІ!

На двары Вялікі пост, таму гаспадыня паставіла на стол толькі посныя стравы: квашаную капусту, марынаваныя таматы, агурчыкі, грыбочкі. Пачэснае месца занялі праснакі ды залітыя смятанай аладкі. Усё так і вабіць, так і просіцца ў рот.

Фалькларыст Мікалай Нікіфароўскі пісаў у канцы ХІХ ст., што сяляне выпякалі праснакі вельмі рэдка: “в выдающиеся дни Великого поста“ альбо “за невозможностью одолжиться обыкновенным хлебом”. Фактычна яны былі заменай хлебу, якую можна прыгатаваць спехам.

–Бліны з аладкамі часта пяку, як дзеці ў госці прыязжаюць. У мяне ж, дзякуй Богу, пяць дзяцей і дзевяць унукаў. На Вялікдзень пірагі пяку. А раней, бывала, і хлеб пякла. Малолі жыта ў жорнах, зачынялі цеста на ноч. Потым мясілі, пакуль не спацеем. Начыста вымяталі чарэнь, пад булку падкладалі капусны ліст – і ў печ.

Сёння мучных вырабаў на паліцах нашых крам багата. Кожны год з’яўляюцца новыя гатункі, паляпшаецца якасць, таварны выгляд, удасканальваецца тэхналогія. Але сапраўдны смак мінулага можна адчуць толькі паспытаўшы праснакі ад бабкі Надзі…

МІКОЛЬСКАЯ СВЯЧА”

У звычайнай вясковай хаце бабулі чысціня і парадак. Яшчэ і сёння ў ёй захоўваецца звычайны ўклад сялянскага жыцця. Насупраць печы стол, засланы белым саматканым абрусам. Пасцельная бялізна, абрус і ручнікі аздобленыя вытанчанай шматкаляровай вышыўкай. Гэта Надзея Алексееўна сама вышывала ў вольны ад клопатаў час, але, здаралася, і падчас начных дзяжурстваў на ферме. Над ложкам вісіць прыгожы самаробны дыван.

Увагу прыцягвае вялікая ікона-трохскладзень святога Мікалая Угодніка ў чырвоным куце хаты. Бабуля расказала, што раней у Навасёлках існавала завядзёнка: раз на год абраз пераносілі з хаты ў хату. Звычайна гэта рабілі 19 снежня, на зімовага Міколу. У хаце з іконай збіраліся, запальвалі свечку, маліліся, гутарылі пра сваё жыццё-быццё.

Высвятляецца, што ў калгаснай вёсцы яшчэ доўга захоўваўся старажытны абрад “Мікольская свяча”, які аб’ядноўваў вясковую грамаду. Ён і сёння добра вядомы ў некаторых мясцінах паўднёва-ўсходняй Беларусі. Асноўнае месца ў абрадзе займае абраз святога Мікалая Угодніка і аброчная свяча. Звычайна сям’я, жадаючая ўзяць абраз у хату на год, спадзявалася на падтрымку святога ў нейкай складанай жыццёвай сітуацыі.

Так цягнулася да таго дня, пакуль ікона не патрапіла да аднаго партыйнага таварыша. Той і выкінуў яе на сметнік. Аднак людзі абраз знайшлі, выратавалі. Цяпер ён захоўваецца ў хаце Надзеі Аляксееўны, але звычай, на жаль, так і не аднавіўся.

Век звекаваць – не пальцам паківаць. У жыцці хапае і радасцяў, і расчараванняў. Але Надзея Аляксееўна ніколі не страчвае прагі да жыцця, да працы. Яна зберагла часцінку нашых традыцый, да якіх сёння пашчасціла дакрануцца.

ЦІКАВА ВЕДАЦЬ

Праснак уяўляе сабой хлебнае печыва ў выглядзе тоўстага бліна. Іх выпякалі з жытняй, ячнай, грэцкай, зрэдку пшанічнай мукі. Замешвалі крутое цеста без закваскі, на вадзе або сыраватцы. Пяклі тоўстым блінам проста на чарэні печы ці на патэльні. Калі не хапала мукі, яе часткова замянялі варанай тоўчанай бульбай. Спечаны праснак пасыпалі соллю, кменам, змазвалі здорам і елі замест хлеба.




Цяжка паверыць, але праснак быў адным з пунктаў спрэчкі, якая скончылася ў 1054 годзе расколам хрысціянскай царквы на праваслаўную і каталіцкую. Дыскусія тычылася пытання, які хлеб неабходна выкарыстоўваць для Святога Прычасця – прэсны ці квасны. З той пары каталікі падчас прычасця выкарыстоўваюць гостыю – плоскую прэсную выпечку, “праснакі чысціні і праўды”. У праваслаўнай царкве, наадварот, ужываецца квасны хлеб (прасфора), які сімвалізуе чалавечую прыроду Хрыста.


ІНГРЭДЫЕНТЫ

Для прыгатавання праснакоў вам спатрэбіцца:1 кг мукі, 1 ст. лыжка цукру, 2 лыжачкі алею, вада або сыраватка.

Замясіць крутое цеста: развесці цукар у 0,25 шклянкі цёплай вады, змяшаць з мукой, дадаць солі, замясіць, пры патрэбе дадаючы цеплаватай вады. Раскатаць у авальны пласт каля 2 см таўшчынёй. Выкласці на пасыпаную мукой бляху, запякаць (ці падсушыць) у печы або духоўцы пры 160 С, пакуль печыва не зарумяніцца. Можна заліць смятанай ці тоўчанымі ягадамі, дадаць мёду або варэння.



ПРАСНАКІ БЕЛАРУСКІЯ

Вядома, што амаль ні водная страва не мае строга вызначаных, нязменных канонаў прыгатавання. З канца ХІХ ст. у Беларусі паступова пашыралася ўжыванне бульбы. Яе таксама пачалі дадаваць да цеста падчас прыгатавання праснакоў.

Для прыгатавання беларускіх праснакоў вам спатрэбіцца: 500 гр бульбы, 800 гр мукі, 15 гр солі, 600 гр цёплага малака, 20 гр дрожджаў.

Бульбу пачысціць, зварыць, патаўчы. Замясіць цеста, паступова падлівая малако. Муку пры замешванні засыпаць часткамі для атрымання цеста нармальнай кансістэнцыі. Пакінуць рошчыну на 2,5 гадзіны для бражэння. Цеста раздзяліць на тры порцыі, пасыпаць мукой, раскатаць аладкі таўшчынёй каля 1 см. Перанесці іх на бляхі, пакінуць выстаяцца 30-40 хвілін, накалоць нажом і выпякаць у нагрэтай да 220-240 градусаў духоўцы або печы 20 хвілін.



(Рэцэпт беларускіх праснакоў узяты з кнігі “Тайны хлеба” Ларысы Мікуловіч і Яўгена Дубавіка).

Смачна есці!

Андрэй СУПІТАЛЁЎ, “Зара над Друццю”


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка