Хрыста Боцеў/ Христо Ботев 1848 – 1876



Дата канвертавання06.04.2017
Памер72.34 Kb.
#7281



Хрыста Боцеў/ Христо Ботев (1848 – 1876) – Хрыста Боцеў – балгарскі паэт, рэвалюцыянер і нацыянальны герой змагання супраць турэцкага іга. 

Развітанне

Мая малітва

(Моята молитва)


“Блаславёны бог наш...”
О мой божа, правы божа,

непадлеглы паняверцы.

Ды не той, што ў высях, божа, –

што ў маёй душы і сэрцы.


Ты не той, якому ставяць

скрозь штодня, штоночы свечкі,

ты не той, якога славяць

праваслаўныя авечкі.


Ты не той, які калісьці

удыхнуў свой дух у гліну

і людзей – для іх карысці! –

на зямлі рабамі кінуў.


Ты не той, хто даў уладу

патрыярхам і тыранам,

каб братоў да заняпаду

век піхаць беспакарана.


І не той, што наша гора

сунімае павучаннем:

несці крыж свой у пакоры,

цешыць сэрца спадзяваннем.


Ты не бог хлусоў і хціўцаў,

ашуканцаў бессаромных,

і не ідал крывапіўцаў –

ненажэрных, вераломных.


Ты, мой божа, – бог сумлення,

ты – рабоў заступнік смелы:

хай жа святу вызвалення

свет узрадуецца цэлы.


Удыхні ва ўсіх дазвання

прагу шчасця, прагу волі,

каб паўсталі на змаганне

за нязнойдзеную долю.


Барацьба не за гарамі –

і маім рукам дай сілу:

я пайду са змагарамі

і знайду сабе магілу.


Не дазволь, каб астывала

маё сэрца на чужыне,

каб мой голас заняпалы

заціхаў, як у пустыні.


пераклад з балгарскай – Алесь Разанаў


Хаджы Дзімітр

(Хаджи Димитър)


Не, не памёр ён!.. Там, на Балканах,

ляжыць і стогне на стромым схіле

юнак бясстрашны ў глыбокіх ранах,

юнак у самай красе і сіле.


Абломак шаблі шпурнуў направа,

налева стрэльба ўбок адляцела.

Вочы цямрэюць імглой крывавай,

вусны свет праклінаюць цэлы.


Ляжыць юнак, а высока ў небе

без жалю сонца пячэ-праменіць,

жняя спявае у полі недзе,

і ўсё мацней з раны кроў струменіць!


Жніво якраз... Спявайце, рабыні,

напевы жальбы! У паняверцы

свяці ім, сонца! Тут і загіне

юнак балгарскі... Ды змоўкні, сэрца!


Той, хто ў змаганні паў за свабоду,

не памірае: па ім рыдаюць

зямля і неба, звер і прырода,

і людзі песні яму складаюць.


Днём яму кідае цень арліца,

воўк яму раны пяшчотна ліжа,

і сокал тужыць, па брату быццам,

над ім лятае і сумна кліча.


Надыдзе вечар, месяц затлее,

зоры абсеюць прастор нябесны,

лес загамоніць, вецер павее –

пяюць Балканы гайдуцкія песні!


І самадзівы ў сукенках белых,

сёстры-красуні, са сховаў ночы

ціха ступаюць па травах спелых

і ля юнáка садзяцца моўчкі.


Адна да ранаў зёлкі прыклала,

другая сцюдзёнай вадой абмыла,

трэцяя ў вусны пацалавала –

і ён паглядзеў ёй у вочы, мілай.


“Дзе Караджа – адкажы, сястрыца?

Дзе мая верная ўся дружына?

Скажы – і душу маю забярыце:

хай я навечна тут супачыну!”


Далоньмі пляснуўшы, абняліся

і ў неба начное пырхнулі раптам –

шукаць, пакуль не світае ў высях,

дух Караджы, што быў яму братам...


Ды ноч праходзіць!.. І на Балканах

ляжыць ён – кроплямі кроў сцякае,

воўк яму ліжа лютыя раны,

і сонца зноў пячэ-прыпякае!


пераклад з балгарскайНіл Гілевіч


Пакаранне Васіла Леўскага

(Обесването на Васил Левски)


О, маці любая, маці-радзіма,

чаму ты плачаш гаротна, слёзна?

А ты, крумкач, над чыёй магілай,

пракляты птах, гэтак крачаш грозна?


Ах, знаю, знаю – ты плачаш, маці,

што цяжка ў няволі табе – рабыні:

твой крык святы аб ратунку, маці,

бездапаможны, нібы ў пустыні.


Плач, Балгарыя! Ускрай Сафіі

бачыў я вісельні прывід чорны:

пад перакладзінай страшным цяжарам

вісіць, о маці, твой сын непакорны!


Крумкач злавесна каркае дзесьці,

выюць ваўкі і сабакі ў полі,

галосяць жанчыны, румзаюць дзеці,

старцы паклоны б’юць на багамоллі.


Вецер ганяе ў разлогах церні,

віхуры злосную песню спяваюць,

мароз, і сцюжа, і плач безнадзейны

тугу на сэрца тваё навяваюць.


пераклад з балгарскай – Ніл Гілевіч


Развітанне

(На прощаване)


Не тужы, маці, і не плач,

што я гайдуком зрабіўся,

гайдуком, маці, паўстанцам,

што ў горы цябе пакінуў,

у жальбе па першым сыне.

Не кляні мяне, а кляні

турэцкую погань-нечысць,

што нас, маладых, пагнала

ад роднай зямлі ў чужбіну,

дзе мы горш бадзяг бяздомных,

няпрошаных, нежаданых!

Я знаю, маці, ты плачаш,

што сын твой можа загінуць –

ах, заўтра, калі пяройдзем

мы ціхі Дунай блакітны!

Ды што я, скажы, рабіцьму,

калі ты мяне радзіла

з мужчынскім сэрцам гарачым,

і сэрца, маці, не можа

глядзець, як шалее турак

на бацькаўшчыне любімай:

там, дзе мяне ты колісь

з грудзей малаком карміла;

там, дзе маё каханне

чорныя вочы ўздымала

і з ціхай усмешкай сумнай

у сэрца маё глядзела;

там, дзе браты і бацька

з думак па мне чарнеюць!..

Ах, мама – маці юнáка!..

Даруй мне – і будзь здарова!

Я ўзяў на плячо ўжо стрэльбу,

каб рушыць на кліч народны

супроць чужакоў няверных.

Я ў бітве за ўсё адпомшчу –

за дом, за цябе, за бацьку,

там хіжы чужак спазнае,

на што мая шабля здатна

і гонар юнацкі, маці!

А ты, як пачуеш, родная,

што кулі пяюць над вулкай

і хлопцы на конях скачуць,

выйдзі да іх, спытайся:

чаму твайго сына не бачна?

Калі табе скажуць, маці,

што паў я, працяты куляй, –

не плач і тады: не трэба,

і злых языкоў не слухай,

што пра мяне замянцяць:

“Выракся маці роднай!”,

а ціха пайдзі дадому

і ўсё раскажы папраўдзе

братам маім недарослым,

хай помняць яны і знаюць,

што быў у іх брат старэйшы

і ён у баі загінуў,

таму што не мог пакорна

схіляць галаву прад туркам,

з чужацкім ярмом змірыцца!

Скажы ім, маці, хай помняць,

помняць мяне і шукаюць:

белае цела на скалах,

на скалах, на стромах дзікіх,

а кроў чырвоную ў доле,

у доле, маці, у чорным!

Яшчэ няхай знойдуць стрэльбу,

стрэльбу, маці, і шаблю,

і дзе напаткаюць злыдня –

хай куляю прывітаюць,

а шабляю хай палашчаць...

Калі ж ты ад жалю-смутку

і гэта зрабіць не зможаш, –

напэўна, тады дзяўчаты

ля нас на харо збяруцца,

мае аднагодкі прыйдуць,

і між таварышак верных –

каханне маё ў жалобе, –

ты выйдзі тады паслухай

з сынамі, яшчэ малымі,

песню маю юнацкую –

чаму і як я загінуў

і словы сказаў якія

смерці ў твар і дружыне...

Горка табе будзе, маці,

глядзець на харо на тое,

калі ж ты сустрэнеш позірк

любай маёй, каханай –

глыбока ўздыхнуць і цяжка

два сэрцы, мне дарагія –

яе і твае, матуля!

І слёзы ўпадуць на грудзі –

на ўсохлыя і маладыя...

Сыны твае гэта ўбачаць

і як узмужнеюць, маці, –

як я, любіць будуць моцна,

і моцна, як я, ненавідзець...

Калі ж я, матуля мілая,

жывым у сяло вярнуся,

са сцягам над галавою,

з таварышамі баявымі,

ды ўсе як адзін у форме –

з ільвом залатым на шапцы,

са стрэльбаю за плячыма,

з шабляй-змяёй пры боку, –

тады, о маці юнáка!

о, дарагая каханка! –

бяжыце і рвіце кветкі,

плюшч і герань ірвіце,

пляціце вянкі – украсіць

галовы і стрэльбы нашы!

Тады – з вянком і з букетам –

ты падыдзі да сына,

падыдзі, маці, прыгарні

і пацалуй над брывамі

гнеўна-чырвоную стужку,

дзе два запаветныя словы

накрэслены: “Смерць ці свабода!”

А я абдыму каханую

рукой у бінтах крывавых –

хай чуе яна, як б’ецца,

стукоча сэрца юнáка,

плач супыню пацалункам,

слёзы сап’ю губамі...

Пакуль жа... бывай, матуля!

І ты не забудзь, каханая!
Дружынаў паход выходзіць,

шлях страшны, затое – слаўны:

можа, я ў бітве загіну...

Ды... большай мне славы не трэба,

як сціплы ўспамін народа:

“Памёр ён, бядак, за праўду,

за праўду і за свабоду...”
пераклад з балгарскай – Ніл Гілевіч

Каментар
Юнак – герой, храбрэц, волат.

Хаджы Дзімітр – Дзімітр Ніколаў Асенаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.

Гайдук – паўстанец супроць турэцкага ярма.

Караджа – Стэфан Тодараў Дзімаў (1840–1868), герой нацыянальна-вызваленчай барацьбы, ваявода.

Васіл Леўскі – Васіл Іванаў Кунчаў-Леўскі (1837–1873), кіраўнік і ідэолаг вызваленчай барацьбы, нацыянальны герой Балгарыі.


Упершыню ў кнізе: Хай зорыць дзень! Выбраныя старонкі класічнай балгарскай паэзіі. – Мінск: “Мастацкая літаратура”, 1973.

prajdzisvet.org

Каталог: storehouse -> authors
authors -> Сашко Ушкалаў (Сашко Ушкалов) (нар. 1983) Нарадзіўся ў Харкаве. Паэт, драматург, перакладчык. Аўтар кнігі вершаў "Перипатетика-блюз" (2002), зборніка абсурдных п'ес "esc"
authors -> Мантэгю Родс Джэймс/ Montague Rhodes James
authors -> Артур Конан Дойл Стракатая стужка
authors -> Станіслаў Бараньчак/Stanisław Barańczak
authors -> Мэцью Дзікман/Matthew Dickman
authors -> Сяргій Жадан/Сергій Жадан
authors -> Обры Бёрдслі/ Aubrey Beardsley 1872 – 1898
authors -> Алешандры Радрыгеш/ Alexandre Rodrigues
authors -> Вірджынія Вулф/ Virginia Woolf
authors -> Бяскрай жыцця мне дараваны Вершы Падсвечнiк (Svečturis) Паэма I


Поделитесь с Вашими друзьями:




База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2022
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал