Жыццё першабытных людзей праходзіла ў жорсткай барацьбе за існаванне. Невядомыя з’явы прыроды, драпежныя жывёлы пагражалі яго жыццю




Дата канвертавання18.02.2017
Памер445 b.





Жыццё першабытных людзей праходзіла ў жорсткай барацьбе за існаванне. Невядомыя з’явы прыроды, драпежныя жывёлы пагражалі яго жыццю. Недахоп ведаў, вопыту і практыкі каб зразумець і растлумачыць навакольны свет выклікаў з’яўленне ранніх релігійных уяўленняў, як татэмізм, анімізм, фетышызм, магія.

  • Жыццё першабытных людзей праходзіла ў жорсткай барацьбе за існаванне. Невядомыя з’явы прыроды, драпежныя жывёлы пагражалі яго жыццю. Недахоп ведаў, вопыту і практыкі каб зразумець і растлумачыць навакольны свет выклікаў з’яўленне ранніх релігійных уяўленняў, як татэмізм, анімізм, фетышызм, магія.



Сукупнасць фантастычных уяўленняў, звычаяў і абрадаў, заснаваных на веры ў звышнатуральную роднасць паміж групай людзей (родам) і так званым “татэмам” – пэўным відам жывёл, раслін і інш.

  • Сукупнасць фантастычных уяўленняў, звычаяў і абрадаў, заснаваных на веры ў звышнатуральную роднасць паміж групай людзей (родам) і так званым “татэмам” – пэўным відам жывёл, раслін і інш.



(ад лацінскага “animus” – душа, дух) – вера ў існаванне душ і духаў – фантастычных істот, якія надзелены свядомасцю, воляй і іншымі ўласцівасцямі чалавека і дзейнічаюць у жывой і нежывой прыродзе.

  • (ад лацінскага “animus” – душа, дух) – вера ў існаванне душ і духаў – фантастычных істот, якія надзелены свядомасцю, воляй і іншымі ўласцівасцямі чалавека і дзейнічаюць у жывой і нежывой прыродзе.

  • Найбольш пашыранымі ўяўленнямі анімізму былі духі прыроды (палявік, лясун, вадзянік), хатнія духі (дамавік), злыя духі, чорт і інш.



Культ неадушашлёных прадметаў – фетышаў (камянёў, дрэў), надзеленых, паводле ўяўленняў веруючых, звышнатуральнымі ўласцівасцямі.

  • Культ неадушашлёных прадметаў – фетышаў (камянёў, дрэў), надзеленых, паводле ўяўленняў веруючых, звышнатуральнымі ўласцівасцямі.



вера ў здольнасць чалавека асобым чынам уздзейнічаць на людзей, жывел, расліны і іншыя з’явы прыроды.

  • вера ў здольнасць чалавека асобым чынам уздзейнічаць на людзей, жывел, расліны і іншыя з’явы прыроды.

  • абрады, таямнічыя дзеянні, закліканні, звязаныя з мэтай уплываць на істоты, прадметы і навакольныя з’явы.



КУЛЬТ – від рэлігійнай дзейнасці, практычнага духоўнага засваення свету.

  • КУЛЬТ – від рэлігійнай дзейнасці, практычнага духоўнага засваення свету.

  • На ранніх ступенях развіцця першабытнага грамадства ўзнік культ агню, якому прыпісвалі магічную сілу. З пераходам да вытворчай гаспадаркі ў земляробаў узнікае культ сонца, а у жывёлаводаў – культ каня і іншай хатняй жывёлы. На стадыі распаду родавага ладу развіўся культ продкаў, які быў звязаны з анімістычнымі ўяўленнямі аб продках як ахоўніках роду, іх нашчадкаў.

  • Сярод старажытных жыхароў Беларусі былі распаўсюджаны культы, прысвечаныя з’явам прыроды: культ дуба, камянёў, цара-вужа, ваўкалака.



Магутныя нязведаныя сілы прыроды здаўна выклікалі ў чалавека не толькі страх, але імкненне падпарадкаваць іх. Каб забяспечыць высокі ўраджай, дабрабыт сям’і, захаваць жывёлу выконваліся розныя тайныя абрады, спраўляліся святы. Увесь год селянін жыў клопатам аб зямлі і ўраджаі. Стваралася гадавое кола народных свят і абрадаў, якое не мела ні пачатку, ні канцу.

  • Магутныя нязведаныя сілы прыроды здаўна выклікалі ў чалавека не толькі страх, але імкненне падпарадкаваць іх. Каб забяспечыць высокі ўраджай, дабрабыт сям’і, захаваць жывёлу выконваліся розныя тайныя абрады, спраўляліся святы. Увесь год селянін жыў клопатам аб зямлі і ўраджаі. Стваралася гадавое кола народных свят і абрадаў, якое не мела ні пачатку, ні канцу.

  • Абрады і звычаі звязаныя з ушанаваннем продкаў, культам сонца, прыроды і будучага ўраджаю: завіванне барады, Купалле, масленіца, пахавальны абрад.



Эндагамія – звычай, прадпісваючы ўступленне ў шлюб у межах вызначанай грамадскай групы

  • Эндагамія – звычай, прадпісваючы ўступленне ў шлюб у межах вызначанай грамадскай групы

  • Экзагамія – звычай, які забараняе ўступленне ў шлюб у межах адной грамадскай групы.

  • Ініцыяцыя – першабытны абрад прысвячэння падлетка ў дарослыя.

  • Трэбішча (ахвярнік) – месца прынашэння ахвяр, дароў духам продкаў, багам, святым.



У першабытных людзей на аснове анімізму ўзнік культ замагільнага жыцця і ўшанавання нябожчыкаў, што выклікала з’яўленне пахавальнага абраду.

  • У першабытных людзей на аснове анімізму ўзнік культ замагільнага жыцця і ўшанавання нябожчыкаў, што выклікала з’яўленне пахавальнага абраду.

  • Інгумацыя (трупапалажэнне) – пахаванне нябожчыка з пакіданнем на паверхні зямлі.

  • Крэмацыя – пахаванне нябожчыка з трупаспаленнем.

  • Кенатаф – магіла без пахавання, якая рабілася ў выпадку немагчымасці пахаваць нябожчыка. Гэты звычай звязаны з уяўленнем, што нябожчыкі, якія не маюць магіл, не знаходзяць супакаення.



Яшчэ ў першабытных людзей пры пахаванні быў звычай насыпаць над магіламі курганы з зямлі, вышыня якіх была 1-2, зрэдку 4 метры. Самыя старажытныя курганы бронзавага веку выяўлены каля вёскі Ходасавічы ў Рагачоўскім раёне на Гомельшчыне. Асабліва распаўсюджаны гэты звычай быў у старажытных славян, якія ў выпадку смерці князя забівалі і хавалі або спальвалі разам з ім жонку, нявольніц, коней, лічачы, што ўсё гэта спатрэбіцца яму ў замагільным жыцці.

  • Яшчэ ў першабытных людзей пры пахаванні быў звычай насыпаць над магіламі курганы з зямлі, вышыня якіх была 1-2, зрэдку 4 метры. Самыя старажытныя курганы бронзавага веку выяўлены каля вёскі Ходасавічы ў Рагачоўскім раёне на Гомельшчыне. Асабліва распаўсюджаны гэты звычай быў у старажытных славян, якія ў выпадку смерці князя забівалі і хавалі або спальвалі разам з ім жонку, нявольніц, коней, лічачы, што ўсё гэта спатрэбіцца яму ў замагільным жыцці.

  • “А калі хто паміраў, тварылі трызну над ім... Спальвалі мерцвяка, а потым, сабраўшы косці, укладвалі ў малы сасуд і ставілі на слупах пры дарогах...” – апісанне пахавальнага абраду радзімічаў з “Аповесці мінулых часоў”

  • Кромлех – кальцо з камянёў вакол кургана.



Бялунбацька Перуна, вярхоўнае бажаство. “Пасябраваў з Бялуном” – народная прымаўка адзначае – разбагацеў.

  • Бялун – бацька Перуна, вярхоўнае бажаство. “Пасябраваў з Бялуном” – народная прымаўка адзначае – разбагацеў.

  • Кадук – страшэнная пачвара, ні чалавек, ні звер з вялізнаю калматаю галавой і шырокай ледзь не да вушэй, пашчаю. Як выскаліцца, хочаш не хочаш, а спруцянееш: здаецца, праглыне цябе разам з касцямі і вантробамі. “Каб Кадук яго ўзяў!”

  • Вазіла – конскі апякун, уяўляўся ў чалавечым абліччы з конскімі вушамі і капытамі, у чалавечым адзенні.

  • Мара (Марня)- дух ці прывід які праследуе людзей, якія ўчынілі якое-небыць злачынства

  • Лешы – лясны валадар, ростам ён роўны з дрэвамі таго лесу, у якім разгульвае.

  • Чур – родавае бажаство, продак, раданачальнік, які і пасля смерці “радзее” свайму роду і ахоўвае яго членаў ад усялякай нячыстай сілы. “Чур мяне” – заклік да абароны да продка.





Пачаткі мастацтва былі закладзены першабытнымі людзмі яшчэ ў палеаліце.

  • Пачаткі мастацтва былі закладзены першабытнымі людзмі яшчэ ў палеаліце.

  • Жаданне растлумачыць навакольны свет і недахоп ведаў выклікаў з’яўленне ранніх релігійных уяўленняў, як татэмізм, анімізм, фетышызм, магія.

  • Асобным відам релігійнай дзейнасці з’яўляецца культ.

  • На аснове ранніх релігійных уяўленняў узнікаюць абрады і святы, якія з пераходам насельніцтва да аседласці ствараюць бясконцае кола.

  • Беларускі фальклор з’яўляецца неаценнай гістарычнай крыніцай нашых ведаў пра жыццё і ўяўленні продкаў, які мы павінны паважаць і захоўваць.



§4. Заданні1-4,6 на ст.27 выканаць пісьмова ў сшытках.

  • §4. Заданні1-4,6 на ст.27 выканаць пісьмова ў сшытках.

  • §1-3 Тэмы1. паўтарыць перад тэматычным кантролем.




База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка