Каштоўнаснае вымярэнне права



Дата канвертавання03.01.2018
Памер56.49 Kb.
#15997
КАШТОЎНАСНАЕ ВЫМЯРЭННЕ ПРАВА
Тэрмін "права" шматзначны: пад ім разумеецца шэраг розных рознаплоскасных з'яў (маральнае права, права як сістэма агульнаабавязковых юрыдычных норм, правы чалавека і г.д.).

Разам з тым пры ўсёй сваёй шматзначнасці слова "права" выяўляе і нешта адзінае. У найболей абстрактным выглядзе яно азначае сацыяльна апраўданую волю паводзін, апраўданую, звычайную і ў гэтым сэнсе нарматыўную - тое, што людзям "можна", г.зн. дапушчальна, рабіць здзяйсняць і што, такім чынам, грамадствам прымаецца, падтрымліваецца.[1,с. 75]

Сярод шматлікіх значэнняў тэрміна "права" павінна быць вылучана то, якое азначае права ў юрыдычным сэнсе. Права ў юрыдычным значэнні і ёсць пісанае права; яно ахопліваецца паняццем пазітыўнае права, г.зн. права наяўнае, рэальна і афіцыйна існае, "зробленае" людзьмі і злучанае з іх дзейнасцю, з дзейнасцю афіцыйных дзяржаўных органаў.

Менавіта з гэтага боку права мае адмысловыя ўласцівасці, складаную, шматузроўневую структуру, спецыфічныя, прычым нярэдка вельмі цвёрдыя, заканамернасці. А галоўнае - менавіта з гэтага боку права выступае як строга акрэслены феномен сацыяльнай рэчаіснасці.

У юрыдычнай навуцы пытанне пра вызначэнне права набыў значна вялікую вастрыню, чым у іншых гуманітарных навуках пытанне пра вызначэнне адпаведных з'яў і прадметаў. Гэта можа здацца неапраўданым, бо сацыяльныя з'явы настолькі складаны, шматпланавы, адрозніваюцца такой разнастайнасцю формаў выраза, такімі тонкімі, часам характарыстыкамі,якiя цяжка схватываюцца, што іх немагчыма выказаць у цвёрдых тэрмінах і кароткіх дэфініцыях.

Такім чынам, асноўнае сацыяльнае прызначэнне права з паказаных пазіцый першым чынам складаецца ў тым, каб быць устойлівым, надзейным рэгулятыўна - ахавальным механізмам, які гарантавана забяспечвае абшар правамерным паводзінам удзельнікаў грамадскіх адносін, які выказвае дзеянне эканамічных, агульнасацыяльных заканамернасцяў, і функцыянаванне якога знаходзіцца ў глыбокай арганічнай узаемасувязі і ўзаемадзеянні з усёй сістэмай эканамічных, агульнасацыяльных, у тым ліку псіхалагічных, рэгулятараў, стымулаў паводзін людзей, іх калектываў, з усёй сістэмай матэрыяльных і духоўных інтарэсаў.[2, с. 94-95]

Права ў грамадстве ва ўмовах цывілізацыі з аксіялагічнага пункта гледжання - гэта не толькі неабходнасць, але і сацыяльная каштоўнасць, сацыяльная выгода. Права валодае рознымі высаказначнымі ўласцівасцямі - агульнаабавязковай нарматыўнасцю, фармальнай пэўнасцю, высокай забяспечанасцю і г.д.

Пры вызначаных гістарычных умовах права можа апынуцца ў руках царквы, палітычных партый, іншых недзяржаўных аб'яднанняў (зразумела, пры вядомым садзейнічанні дзяржавы), і тады яно становіцца прыладай дзяржавы.

Але асабліва істотна, мабыць, тое, што ў становішчы сапраўднай дэмакратыі права можа стаць прыладай і ў руках грамадзян, асобнага чалавека (галоўным чынам праз інстытуты правасуддзя, іншыя формы забеспячэння праў чалавека). Менавіта тады права дасягае найболей высокай па сучасных стандартах прыступкі развіцця - становіцца правам развітага грамадзянскага грамадства.

У цывілізацыйным грамадстве менавіта права з'яўляецца адным з галоўных прылад, здольных забяспечыць арганізаванасць грамадскага жыцця, звычайнае функцыянаванне ўсяго грамадскага арганізма, дзейснасць сацыяльнага кіравання.

Значыць, права - гэта першым чынам інструментальная каштоўнасць, якая выступае ў якасці прылады, сродкі, што забяспечвае функцыянаванне іншых сацыяльных інстытутаў (дзяржавы, сацыяльнага кіравання, маралі і інш.), іншых сацыяльных выгод. Але права мае і ўласную каштоўнасць, якая ў дэмакратычным грамадстве набывае дамінантнае значэнне.[1,с. 81]

Самай агульнай выявай уласную каштоўнасць права можна вызначыць як выраз сацыяльнай волі і актыўнасці людзей на аснове спарадкаваных адносін і ў адпаведнасці са справядлівасцю, неабходнасцю ўзгаднення волі і інтарэсаў розных пластоў насельніцтва, сацыяльных груп. Па-іншаму, права ў ідэале - гэта каштоўнасць, якая не ўласцівая ніякай іншай сацыяльна-палітычнай з'яве, каштоўнасць спарадкаванай сацыяльнай волі, справядлівасці, кансенсусу. У гэтай сваёй якасці права можа падаваць людзям, іх калектывам абшар для волі, для актыўнасці ў правядзенні, і ў той жа час яно накіравана на тое, каб выключыць самаўпраўнасць і сваволле, супрацьстаяць ім, узгадніць паводзіны з маральнасцю, са справядлівасцю.[3, с. 63-64]

Такім чынам, права з'яўляецца ўнікальнай сацыяльнай каштоўнасцю, паколькі яно ўвасабляе суцэльны сплаў фундаментальных асноў цывілізаванай арганізацыі жыцця грамадства, іх нарматыўных патрабаванняў, прычым такіх, якія, здавалася б, адрозніваюцца вядомай несумяшчальнасцю, аддаленасцю адзін ад аднаго.

Менавіта ва ўласнай каштоўнасці права выяўляецца яго ўласнае глыбіннае прававое ўтрыманне.

Нават тады, калі права выступае ў якасці права моцнага ці права ўлады, калі яго змест па асноўных сваіх характарыстыках часта не адпавядае патрэбам прагрэсу, яно ўсё ж уяўляе сабою сацыяльна каштоўнае, хоць і вельмі абмежаванае, з'ява ў параўнанні з тым, што яму супрацьстаіць, - з самаўпраўнасцю, са сваволлем.[4,с. 56-58]

Сацыяльная воля і актыўнасць людзей могуць мець розны характар. Не злучаныя правам, па-за правам яны без перашкод могуць перарасці ў самаўпраўнасць. У праве ж сацыяльная воля і актыўнасць у той ці іншай меры адлюстроўвае адзінства волі і спарадкаванасці ўласных адносін, адказнасці, закладзены ў правах, існуюць у акрэсленых законам рамках, у спалучэнні з юрыдычнымі абавязкамі, у злучэнні з гарантыямі, юрыдычнымі працэдурамі. Значыць, яны стрымліваюцца да той грані, за якой воля і актыўнасць могуць абгарнуцца некантралюемым действованием, самаўпраўнасцю, нічым не абмежаванай вольніцай, хаосам.[1,с. 77]

Права па сваіх уласцівасцях выклікана запатрабаваннем унесці ў сацыяльнае жыццё нарматыўныя пачаткі, арганізаванасць і парадак, заснаваныя на пачатках сацыяльнай волі, актыўнасці, адказнасці, і таму па сваёй прыродзе яно супрацівіцца самаўпраўнасці і беззаконню. І зусім не выпадкова ва ўсе гістарычныя эпохі розныя рэакцыйныя палітычныя рэжымы на справе нязменна выступалі ў якасці супернікаў права і законнасці. Таму права само па сабе займае высокае месца ў сацыяльным жыцці, выступае як фактар сацыяльнага прагрэсу. Пры гэтым, зразумела, уласная каштоўнасць права прама абумоўлена яго сацыяльнай прыродай і вельмі істотна залежыць ад этапу развіцця грамадства, стадыі цывілізацыі, характару палітычнага рэжыму і адпаведна ад стадыі яго "гуманітарнага ўзыходжання" - рухі ад права моцнага да права грамадзянскага грамадства.[1,с. 74]

Па меры развіцця дэмакратыі, таварна-рынкавай гаспадаркі значэнне права, яго каштоўнасць як носьбіта сацыяльнай волі і актыўнасці няўхільна ўзрастае і станавіцца дамінантнай у сучасным грамадзянскім грамадстве.

Права і сацыяльны прагрэс знаходзяцца ў глыбокай арганічнай сувязі. Бо сам феномен права на вызначанай прыступцы развіцця грамадства таму апынуўся неабходным і таму права здабыло істотную сацыяльную сілу, што без яго немагчымыя прагрэс ды і само існаванне грамадства. Пры дапамозе права ў жыццё грамадства ўносяцца высокоцивилизованные пачала, ажыццяўляецца прававое "акультурванне" ўсёй сістэмы грамадскіх адносін. Права на высокіх прыступках свайго гуманітарнага развіцця ўяўляе сабой увасабленне вышэйшага дасягнення цывілізацыі - Волі, Гуманізму, Культуры.

Развіццё каштоўнасці права выяўляецца ў прававым прагрэсе: у такім развіцці права ў сусветнай гісторыі, у якім з яго дапамогай сцвярджаюцца агульначалавечыя, агульнадэмакратычныя каштоўнасці, пачала законнасці, якія супрацьстаяць самаўпраўнасці і беззаконню, фармуецца дэмакратычнае грамадзянскае грамадства, неад'емным элементам якога станавіцца права, моцнае і эфектыўнае.

У нашым грамадстве існуе вострае запатрабаванне ў тым, каб права выступала ў якасці гістарычнага пераемніка пазітыўных прававых каштоўнасцяў, дасягненняў юрыдычнай культуры, усяго таго, што можа забяспечыць дасканалы, развіты характар сацыяльнага рэгулявання ў яго руху да сучаснага грамадзянскага грамадства

ЛІТАРАТУРА

1. Аляксееў С.С. Тэорыя права. - М.: Выдавецтва БЕК, 1995 - 320 с.

2. Бярдзяеў Н.А. Тэорыя права. - М.,2005г. Тэорыя права. Пад рэдакцыяй Шевцовой А.Е. і інш. М.,2007

3. Яскевич Я.С. Чалавек. Грамадства. Дзяржава . Курс падрыхт. Да тэставання і іспыту/ Я.С. Яскевич. - 4-е изд. - Менск : Тетрасистемс, 2007. – 528



4. Іванаў Т.В. Тэорыя права. - М.,2001г. Тэорыя права. Пад рэдакцыяй Іванова К.В. М.,2003
Каталог: pub
pub -> Дуа “Сярэдняя школа №1 г. Сянно імя З.І. Азгура” Сцэнарый літаратурна-музычнай кампазіцыі
pub -> Беларуская мова ў 10 класе Тэма: Сістэма часцін мовы ў беларускай мове
pub -> Біялогія 7 клас Тэма урока: Шапачкавыя грыбы
pub -> Дуа “Сярэдняя школа №1 г. Сянно імя З.І азгура” Выканала вучаніца 11 “А” класа Бакунова Вераніка
pub -> Пастанова мiнiстэрства адукацыi рэспублiкi беларусь 20 снежня 2011 г. N 283
pub -> Тэма ўрока: Шапачкавыя грыбы Мэты ўрока
pub -> Грунтова Жанна Уладзіміраўна Дзяржаўная ўстанова адукацыі “Ходцаўская дзіцячы сад – сярэдняя школа”
pub -> Теоретический аспект
pub -> Вывучэнне новага матэрыялу. (у працэсе гутаркі выкарыстоўваецца прэзінтацыя) Слайд 1


Поделитесь с Вашими друзьями:




База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2022
звярнуцца да адміністрацыі

войти | регистрация
    Галоўная старонка


загрузить материал