Мастацкая літаратура




старонка3/4
Дата канвертавання25.11.2017
Памер0.65 Mb.
1   2   3   4

Па даждлівых вулках Менска


ветрам коціцца няўдача,

мітусліва і нясмела

шэры дзень за ёю скача.
Уцякае ў панядзелак

з безнадзейнае нядзелі?..

Смутак ніткаю прадзецца

з нізкай хмарнае кудзелі.


Спадзяванні на палёгку

растаюць, нібыта цукар –

спазнаеш на кожным кроку,

што такое “не шанцуе”.


За прытомленай хадою

толькі думка сэрца грэе:

“З кожнай стрэтаю бядою

іх становіцца ўсё меней…”

Два люстэркі
Людміле
Жыву на свеце, як умею,

твае цалуючы сляды.

І паступова разумею:

маё люстэрка – гэта ты.


Віно каштую маладое,

падараванае табой,

і кожным словам ці слязою

перацякаю ў твой настрой.


І азіраючыся ў вечнасць –

хачу я гэтага ці не –

усмешкай, рухам недарэчным

ты адбіваешся ўва мне.


Нам плыць і соладка, і горка

паміж жыццёвых берагоў.

Мы – два люстэркі, як дзве зоркі –

адно насупраць аднаго.


Год Сабакі


На снезе паміраў сабака

ля мітуслівых ног людзей.

Пад кола трапіў небарака,

ці пастараўся ліхадзей?


Уздрыгваў целам час ад часу –

у вочы смерці ўжо глядзеў −

і толькі дыхаў часта-часта,

нібы надыхацца хацеў.

Трымалі людзі раўнавагу,

не апускаючы вачэй,

і рэдка хто звяртаў увагу,

спыняўся хто яшчэ радзей


і зноў, няхай са шкадаваннем,

імкнуўся да штодзённых спраў.

Але ніхто свой слых не раніў

аб голас, што з вышынь гучаў:


“Усё, усё невыпадкова:

ім атэстуемся шточас,

любое чуемае слова

чакае нечага ад нас.


І кожная падзея побач

па-свойму судзіць пра цябе

і бумерангам верне вобраз,

што ў падсвядомасць звыкла збег.


Другім прычыненая крыўда,

чужая смерць ці боль чужы –

нябачна хай альбо адкрыта –

нас распінаюць на крыжы…”


На снезе паміраў сабака

у веснавы ад сонца дзень,

не заўважаючы людзей…

І толькі Бог на небе плакаў.


Пясочны гадзіннік


З небам штормам норд-вест

сутыкнуўся нябыт...

Пэўна, так белы свет

перакулены быў.


І шацёр вышыні,

з месца зрынуты ўніз,

быццам купал шкляны

над зямлёю навіс.


З гарлавіны ў страсе

у прыстанак пакут,

як пясок, пакрысе

нашы жыцці цякуць.


Зрок, нібы чарадзей,

пераверне ўверх дном

перакулены дзень,

у якім мы жывём.


Перакулены сон

стрэсці з сэрца б далоў,

прычакаць, калі ён

перакуліцца зноў.


Калі прыйдзе Прарок

з незямнога двара –

і прасветліцца зрок,

і наблізіцца рай.


І ачысціцца верш

ад спакуслівых фраз…

Перакулены свет,

перакулены час.


Дзень і ноч

Нясуць нас грэбні хваляў на гарбе

і дзень, і ноч па волі ветру злога.

Зямля, нібыта Ноеў карабель,

што мае плыць да зорнага парога.

* * *
Сонца за небакрай,

нібы смоўж, ледзь паўзе.

Зайдзі ў хату з двара –

вясна вочы крадзе.
Хутка снег пацячэ,

страцяць сон капяжы.

Колькі зімаў яшчэ

здольны мы перажыць!


Каб араць і ствараць,

адбівацца ў вадзе…

Покуль сонцы гараць,

сэрцы маюць спадзеў.


Кубак дня


Кубак дня ад світання поўны

росным бляскам і моцай пачуццяў,

спавядальным птушыным спевам.
Пад ледзь бачным дымком аблокаў

растае ў ім цукрысты месяц,

залаціцца лімонам сонца.
Асцярожна бяру ў далоні,

баючыся паднесці да вуснаў.

З кім яго мне да кроплі выпіць?

* * *
Да агністай падобна дзяўчынкі,

за якой пыл аблокаў курыць –

“сонца коціцца мне ў абдымкі”¹,

быццам хоча мяне спаліць.
Шаравою маланкай здаецца,

што палюе нібы на мяне.

Сонца коціцца мне прама ў сэрца

і наўрад ці яго абміне.


Запалае яно, быццам свечка,

ачышчальным жывым агнём,

дагарыць, нібы жнівеньскі вечар,

і – ускрыліць душа матыльком,


атрымаўшы дазвол, нібы візу −

з рук Таго, чый не бачны нам след,

праз агню залацістага прызму

у таемны вярнуўшыся свет.

Дзень і ноч
1
Сонца. Рэдкія аблокі

не ратуюць свет ад спёкі

паміж ліпенем і жніўнем,

не падзеленымі ліўнем.


___________

¹ Радок з верша В. Трэнас

Поўдзень. Белыя аблокі

пухірамі ад апёкаў

на празрыстай скуры неба…

Сонца боўтаецца ў цэбры


на двары майго дзяцінства,

што мяне дагнала ў Мінску

праз бясконцасць… сном далёкім…

Памяць плавіцца ад спёкі…


2
Поўня коціцца над долам,

быццам страчанае кола,

нібы Вітаўта карона.

Чоўнам сумнага Харона


праплывае над Айчынай,

душы згінуўшых ліцвінаў

перавозячы па Леце…

Цішыня на белым свеце.


Толькі зоркі-зерваніты¹

шэпчуць светлыя малітвы,

толькі поўня па-над долам

срэбным свеціцца анёлам.


________

¹ Зерванізм – сакральная частка зараастрызму


Воля
Воля – нялёгкая доля:

вецер расхрыстаны ў полі

хто спадзяецца адолець?


Волі не вучаць у школе,

на залатым прастоле

быць толькі Бог дазволіць.
Бы ў зачарованым коле,

“вольны” ў жыцця завуголлі

мусіць ад болю скуголіць
І разумее паволі,

што існуе ў наваколлі

злая ілюзія волі.
Супраціўляецца толькі

сэрца згаданай сваволі –

покуль не прагне патолі.
Верыць: на небным раздоллі

зоркі рукой прапалолі

нам дараванае Волі…

Шлях сэрца


В. Б.
Пялёсткі суму як не абрывай,

на радасць усёроўна не патрапіш.

І, імкнучыся ў каляровы рай,

брыдзеш сцяжынай чорна-белых клавіш.


Не зможа сэрца лёс перачакаць

у замку мрояў, быццам у асадзе

няшчырасці – яму крывёй сцякаць,

каб светлай дасканаласці не здрадзіць.


Стамляцца быць гатовым на адпор,

за меч прызнаўшы смех, за шчыт – малітву,

трываць удары і людскі дакор,

пазычыўшы трываласці граніту.


Натхненне


І зоркі гараць, як пад ранішнім сонцам суніцы.

Р. Малахоўскі
З нахіленага Зорнага Каўша

рассыпаліся спелыя суніцы –

і коцяцца ў душу, але душа

ніяк не можа імі наталіцца.


Суніцы ночы, быццам светлякі,

на небным засвяціўшыся абрусе,

нібыта з Боскай сыплюцца рукі

у сонныя азёры Беларусі.

Верасень
Не адмаўляючы ў вернасці

поўні, заўчора сустрэтае,

зноўку над горадам верасень

едзе за сонца карэтаю.


З ім нагуляўшыся ў хованкі

зранку між хмарамі шэрымі

голасам, хрыплым ад холаду,

дрэвы пацвельвае верасень.


Людзі глядзяць недаверліва –

думаюць, верасень ветраны –

цэляцца позіркаў стрэламі.

Толькі мне ў верасень верыцца.

Трыялет восені
У воблаках заблыталася сонца,

як матылёк у белай павуціне.

На каляровай восеньскай карціне

у воблаках заблыталася сонца –


зачэпленых за дзіды стромкіх соснаў

спачыць прыселым ветрам на асіне.

У воблаках заблыталася сонца,

як матылёк у белай павуціне.


* * *
Зноў цішыня, зноў рэха не чуваць,

і толькі думкі падаюць нясмела

сняжынкамі на мой гарачы лоб,

але не могуць пекла астудзіць.
Зусім не бачна зорак угары,

бо ноч, нібыта срэбра, у рулетку

прайграла іх завеям і цяпер

пакінутай паэткай вар'яцее.


Заблытаўшыся ў снежнай барадзе,

стаіўся недзе вецер да пары.

А час ідзе, і замярзае сум

слязінкаю – у вечнасці на вуснах.


Віртуальныя гульні

Для сучаснай еўрапейскай моладзі

камп'ютэр з'яўляецца тым ліхам,

якім былі наркотыкі ў 60-тыя гады

мінулага стагоддзя.



З пачутага інтэрв'ю
1
Сон пачынаецца, быццам спачатку.

Сонца крывавае “птушкай садзіцца”.

Нехта ў твар лёсу шпурляе пальчатку,

не дараваўшы яму таямніцы.

Меч у руках, а на вуснах усмешка –

адлюстраваннем дрыготкім пагарды.

Сеча.

Прабіцца!



Прарвацца ў бязмежнасць

ці сярод ночы ўзарвацца петардай!

Думка ўва сне працінае: “Навошта?

Што я дачасна і звыкла так гіну?.. ”

Голас: “Бо сонца драпежны вожык

цела праткне, бы камяк пластыліну…”


2
– Хто страляў проста ў неба начное

да схочу,

я ж імкнуўся патрапіць

у яблык саспелае поўні.

Бачыш,

бледная кроў з яе



сочыцца,

льецца на дахі,

на плошчы,

на сходні?

Чорны полаг,

высока напяты над намі –

на дзіва,

нібы рэшата,

свеціцца зоркамі

ззяючых дзірак.

Поўню збіць з вышыні

мне, на жаль,

не пашэнціла сёння…

Нас шукаюць, напэўна, паўсюль,

мы цяперака –

па-за законам…


3
Па кім звоніць звон

на другім баку?

Замінае сон

пераплыць раку.
Невядомы край:

неба − быццам столь.

Прыціскае страх,

непакоіць боль.


Не хапае сіл,

каб развеяць дым.

І каго прасіць?

І прасіць аб чым?


Ці шукаць чаго,

ці брысці куды?

Месяц корчыць горб –

гэта знак бяды…


І тады ў імгле

пакаціўся гром,

бы па сэрцу мне

паласнуў лязом:


“Скінь жыццё на сайт,

лёс давер нажу!

Птушкаю з-за крат

адпусці душу!..”

* * *

Асенні парк. Паэты і бамжы.



У. Гарачка
Бомж, нібы смоўж, прытулак цягне свой,

вандруе разам з ветрам між дамамі,

на сонцы часам грэецца душой,

змывае бруд бруістымі дажджамі.


Жаданне выжыць – клопатам бамжа,

хай свет спрабуе не звяртаць увагі,

хай за душой бывае ні граша,

свабоду ён ці пакладзе на вагі…


Калі паэта параўнаць з бамжом,

паэт у сэрцы крыўды смак адчуе –

паэзіі насіць ён мусіць дом,

і ў доме тым душа яго начуе.


* * *
Якія вершы чытаць на сон,

падкажа, хіба што, кажан.

Не важна: агульны ці спальны вагон,

з кім побач на ложку ляжаць.
Але, калі словы не прагнуць душы –

абмінаюць пачуцці, як пні,

паўзучы туманом – хоць сябе прыдушы,

на сцяне ці на столі распні,


верш такі закалыхвае кожны твой нерв

і кожную клетку ў мазгах.


Хай мае намер нават − здзейсніць манеўр –

застанецца і тут на бабах.
І ты на ім, як на печы, заснеш

і ў сне пахаваеш той верш.

* * *

Самае цяжкае – ведаць ісціну



і бачыць, як іншыя яе не заўважаюць.

Чыясьці думка
Паменела ў свеце даверу

ці веру ў ім сэрцы згубілі?..

З'яўляюцца новыя вершы,

ствараюцца новыя стылі,


здараюцца рэдкія цуды,

спрачаюцца мэты і ўмовы,

старэюць краіны і людзі,

становяцца мёртвымі мовы.


І ўжо не чакаюць з'яўлення

у свеце Нябеснага Духа,

і нават само нараджэнне

тлумачыцца броўнаўскім рухам.


І хочацца ўжо не палёту,

а нейкага новага выйсця…

І свет не бліжэй ні на ёту

да Ісціны ў мностве паўісцін.


Міцкевіч і Айчына


Які прарок, такая і Айчына,

хаця яго й не пусціць на парог.

І наварожыць рэдкі лёс шыпшына,

чужыя ружы паляцяць да ног.


Чужыя душы зблізяцца з ягонай –

так напісана, мабыць, на раду.

І ў памяці патонуць забабоны,

і словы ў глебу сэрцаў упадуць.


І зацвіце ў які ўжо раз шыпшына,

ці адпалае полымя бяроз…

Ён не пакіне думаць пра Айчыну,

але Айчына іншы мае лёс.


* * *
Сумны бераг зямнога бязмежжа –

скрыпкі плач мне, на жаль, не належыць.

У вяртанне мажорных намераў,

верагодна, не верыць Венера.
Рэдкі смех мінакоў мне сумнеўны,

нібы струны, напружаны нервы,

што, здаецца, й не супраць памерці…

Ды душа адлюстроўвае вершы.


* * *
Паўночны край крывіцкай веры,

прамыты, бы ўзбярэжны жвір,

лагодай супакоіць нервы

і ціха выдыхне: жыві.
Агорне голаю пяшчотай

дрэў, што імкнуцца на шашу

з начной асенняе самоты,

асветліць зоркамі душу.


І ноч міне, і дзень, і тыдзень −

пад небам, як глыбокі вір.

І сонца над зямлёй узыдзе

застылай кропляю крыві.


* * *
Каля Заходняе Дзвіны

я прыпыняю крок,

каб з сэрца стомленага змыць

пыл пройдзеных дарог.
Перад царквой, што ля яе,

я тройчы крыж твару,

і ціха, нібы сам сабе,

нарэшце гавару:


“Імкнеш ты з цемрадзі вякоў,

з сівое даўніны,

твой лёс не могуць прадказаць

царкоўныя званы.


Падперазаўшыся мастом,

ты вабіш паглядзець,

як сонца рыбкай залатой

купаецца ў вадзе.
Ты памяць лёсаў і падзей

захоўваеш на дне,

запомніш гэты цёплы дзень,

запомні ж і мяне…”


Маўчыць змялелая Дзвіна,

нібы дала зарок.

А ў наваколлі новы век

развучвае урок.


Ноч перад хростам


Маланка высветліць мой страх –

там за парогам.

Праз навальніцу пройдзе шлях,

праз ночы рогат.


Гром бліскавічнага крыжа –

адно маліцца.

Баіцца грэшная душа

мацней – спазніцца


блакіту неба прысягнуць

у гэтым свеце,

аддаўшыся зямному сну,

нібыта смерці…


Аціхнуў дождж. Сустрэла ціш

перад царквою.

Заззяла сонца, быццам крыж,

над галавою.

Вандроўнік і Анёл



Вандроўнік:

–…І як не надзімаў бы шчокі вецер,

яму не зрушыць важкае каменне.

Чым ёсць наіўнасць у сучасным свеце?..



Анёл:

– Адлюстраваннем Боскага натхнення.

Ёсць успамін пра лёгкія арэлі

тых адчуванняў страчанага раю,

дзе кветкі зла яшчэ не расквітнелі.

Наіўнасць у каханні паўтараюць

усе, каго багі не пакаралі –

і каралі, і пастухі, і майстры –

пакуль планет парваныя каралі

у промнях Сонца, бы ў руках, трымае.

Каханню без наіўнасці не ўспыхнуць,

не разгарэцца полымем высокім,

як і з крыніцы шчасця не напіцца,

каб вечнасці пачуць слабыя крокі.

Наіўнасць ёсць заўжды перадумовай

любога твора й кожнай добрай справы,

як і без думкі не бывае слова.

Яна Хрыста ўзвышае над Варавай.


Наіўнасць ёсць у свеце прадчуваннем

пары, калі дашчэнту згіне ліха,

калі ўваскрэсне чысціня жаданняў,

калі наіўнасць зробіцца малітвай,

калі душа навек зліецца з целам,

сваю абняўшы ўрэшце палавінку,

а цела згубіць боль, нібыта цень свой,

і стане ў свеце светла, бы ў дзяцінстве…


Мора
Мора. Суцішыцца мора,

хвалі нібыта заснуць.

Месяц употай ад зорак

з неба закіне блясну.
Бераг. Наблізіцца бераг,

ціхі пачуецца спеў.

Прывідам постаці белай

лёс прамільгне паміж дрэў.


Памяць. Напружыцца памяць,

шчодра са дна зачарпне.

Дом, дзе кагосьці чакаюць,

дзе не чакаюць мяне.


Зоркі. Асыплюцца зоркі –

не на маю галаву.

Сяду я ў човен на золку

і ў далячынь паплыву.


* * *
Дарэмна сваю маладосць я гукаў –

ні слоў суцяшальных, ні радасці гукаў.

У дні пераспелым мой голас блукаў,

дарэмна я ноч вераснёвую слухаў.
Дарэмна цябе я імкнуўся вярнуць

з празрыстых аблокаў, з вясёлага ветру –

у цёмным блакіце пагляд мой тануў.

Што гэта магчыма, і сам я не верыў.


Але спадзяваўся, што скончыцца век,

і новы пачнецца, як ранак вясновы, –

і хтосьці памкненні мае назаве

мажлівай сцяжынай у свет каляровы,


які падсвядома шукаў я і жыў,

амаль што шчаслівы, з самотай зямною…

І плакалі разам са мною дажджы,

і сонца смяялася разам са мною.

* * *
Да старасці бліжэй,

да мудрасці – далёка.

У зорнасці начэй

губляе зоркасць вока.

З гары на дол зірні –

туман паўзе, як дым.

Ці варта бараніць

поствершаваны Рым,


дзе дух cвятых надзей

прыніжаны папрокам,

дзе моўнай глыбіні

цураецца Гальфстрым?..

* * *
Пачаць новы год з перакладу,

з уласнага перастварэння,

адкінуць былую браваду

і сэрцам прывабіць натхненне.

Чакаць нечуванага лёсу,

шукаць нечаканага слова,

маліцца за тых, хто галосіць,

па згубленых шчасцем падковах.

Даруючы тым, хто рагоча,

над гордай крывёй Дон Кіхота,

за сонцам над сонным балотам

па мосце вясёлкавым крочыць.

Адчуць чужы радок сваім






Пераствараючы натхненне,

адчуць чужы радок сваім –

хоць на кароткае імгненне –

як перад смерцю ўбачыць Рым.

З Аляксандра Блока

* * *
Дзяўчына спявала ў царкоўным хоры

Пра ўсіх, хто стамлёны ў краі чужым,

Пра ўсе караблі, што выйшлі ў мора,

Пра ўсіх, што радасць забылі зусім.
Спяваў яе голас, імкнулы ў купал,

І ззяў прамень на белым плячы.

І кожны з цемры глядзеў і слухаў,

Спеў белай сукенкі ў промні сачыў.


І ўсім здавалася – радасць будзе,

Што ў ціхай затоцы ўсе караблі,

Што на чужыне стамлёныя людзі

жыццёвы спакой сабе здабылі.


І голас быў звонкі, прамень быў тонкі.

І толькі высока ля царскіх дзвярэй

Таемнае зведаўшы, плакаў дзіцёнак,

Што суджана іхнім мастам згарэць.




1   2   3   4


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка