Пролетары ўсіх краёў, злучайцеся!




старонка1/11
Дата канвертавання14.02.2019
Памер2.11 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Пролетары ўсіх краёў, злучайцеся!

МАЛАДНЯК

Літаратурна - мастацкая і грамадзка- політычная часопісь—орган Ц. Б. Усе- беларускага аб‘яднаньня пісьменьнікаў і поэтаў „Маладняк“

ПАД РЭДАКЦЫЯЙ —

П. Галавача, Я. Ліманоўскага, В. Каваля, А. Моркаўкі, і А. Звонака



Год выданьня шосты

Сшытак чацьвёрты КРАС АВІК





8ЫДАВЕЦТВА ЦК ЛКСМБ „ЧЫРВОНАЯ ЗЬМЕНА“ М Е Н С К 1928







Заказ № 2003. У ліку 1.000 экз. Галоўлітбел № 1026.

1-ая друкарня Беларускага Дзяржаўнага Выдавецтва.




Васіль Какаль

Крыніца

і

Гудзіць вецер, хлоп'ямі валіць мяцеліца, засьцілае даро- гу сьнегам, і ядраны мароз трашчыць за вакном.



Будзе сонца, успыхне агнём радасьць, запоўніць яна— любая—тое, чаго зараз няма. У прыгожым адзеньні вясна прыдзе.

— Прыдзе!

Толькі цяжка гаварыць аб сабе.

Балюча ўскрываць свае раны, але радасна загаіць іх струменем жывой вады з крыніцы—свайго сэрца. Загаіш—за- растуць яны, другім чалавекам ты станеш, не спазнаеш само- га сябе.

Хочацца зьліцца з жыцьцём, каб бушавалі вятры ў са- мом табе, каб гарэў і кіпеў у пульсе жыцьця!

Добра любіць жыцьцё!

Дык няхай гудзіць за вокнамі сіберны вецер, няхай кру- ціць мяцеліца, а я буду заўсёды памятаць вось што ....

. . . . Прышоў я ў гэты горад з далёкае малазямельнае

вёскі, дзе селяніну дораг кожны кавалак абложнае зямелькі, 'дзе рады мужыкі, калі змалоцяць з асеці дванаццаць пудоў збожжа. Там хаты стаяць крывыя, хаты новыя, каля гумён цячэ рэчка, а бор заўсёды шуміць. Прышоў я ў пагоні за шчасьцем, асобным ад шчасьця мужыцкага.

I знайшоў яго, і не знайшоў. I ёсьць яно. і няма яго...

А яшчэ—пісаў мне бацька з вёскі сколькі ўвосень пама- лаціў збожжа (да вясны ўсё роўна ня хопіць свайго хлеба); пі- саў, што будзе ставіць новую хату.

А вясковыя таварышы мае паведамлялі з нейкай радась- цю, што ў суседняй вёсцы ёсьць камсамол, а ў нашай вёсцы,




4

ВАСІЛЬ КАВАЛЬ

у старым, з падгніўшымі вугламі папоўскім доме, спэктаклі ставяцца імі-ж, газэты і кніжкі чытаюць.

А я пісаў ім аб сабе.

У непагодны дзень за вакном маёй кватэры скрыпяць гальлём яблыні. Мой стол абкладзены газэтамі й кніжкамі— уся мая невялікая маёмасьць. Увечары і ранкам гудзіць на станцыі гудок. Гарадзкі шум сюды не даносіцца. Выйдзеш на вуліцу, здаецца горад вялікім і буйным...

II

Горад жыве, горад магутны ў сіле сваёй. Вялікае злу- чаецца з малым—адну стыхію складаюць.



Позна прыходзіць на гарадзкую вуліцу дзень—шэры, цемнаваты, завалочаны на тэлефонных правадах і на сьценах каменных будынкаў халоднай зімовай шэраньню. Ен ідзе спод- крадня—ціха, няпрыкметна, каб ніхто не заўважыў яго ту- маннай постаці. Прыходзіць і прыносіць жыцьцё, бо толькі ўначы гарадзкія вуліцы дрэмлюць і маўчаць.

Першую вестку аб дню прыносіць заўсёды гудок. 3 ча- тырох канцоў гораду, з чорных заводзкіх труб прарэзваюць марознае паветра жорсткія гудкі, зьлітыя ў адзін шырокі, многазначны і вялікі гул. Ен разносіцца працягла і зычна— хоча пабудзіць людзей, устрывожыць іх, уздыміць сонныя па- чуцьці ды пацягнуць на свой рэў, а потым—прыцягнуць к са- бе, абняць і згартаваць, як само жалеза.

У гэтым вялікая жалезная сіла гудкоў.

I людзі слухаюцца іх. Перад гэтай сілаю становяцца яны маленькімі ды нязначнымі і шпарка сігаюць на іх покліч... А за працай будуць роўнымі. У іх руках моц, стварыўшая гэта, кіруючая рытмамі ўздымаў.

Так дзень ад дню горад будзяць гудкі, лёскат жалеза, сьвіст паравікоў на чыгунцы...

Стройна йдзе шырокае жыцьцё, зьвязанае з напружа- ным імкненьнем наперад; яно ня можа зьмясьціцца ў квадра- тах вуліц, ад-жа разнаколернаю хваляй плыве ў загарадзьдзе. Там вуліцы звужваюцца, будынкі цямней—згорбленыя, адсуну- тыя і пераможаныя—выглядаюць убогімі, гразнаватымі...

Цэлы дзень грукацяць аўтобусы, грузавікі, фурманкі, сту- каюць па бруку людзі, прывыкшыя да шуму. Вітрыны шкля-

К Р Ы Н 1 Ц А



5

ных магазынаў шыльдамі крычаць аб таварах. Бягуць людзі, ідуць спохвальля, гавораць і маўчаць, вясёлыя і панурыя: ко- жны жыве сваім. Застукалі ў установах машынкі, зашалясь- целі паперы, адчыніў краму дробны гандляр—значыцца, кожны ўзяўся за сваю працу, значыцца—пачаўся працоўны дзень.

Гэты дзень нясе кожнаму чалавеку паасобку дары—адна- му—маленькую радасьць, да якой няма справы іншым, друго- му—клопат і няшчасьце, трэцяму—нечаканую сьмерць. А нао- гул: кожны чалавек рад пражыць гэты дзень, а за ім яшчэ цэлую чараду дзён, бо кожны хоча жыць, як ён ні жыве ці як ён ня хоча памерці.

Увечары горад сьвіціцца электрычнасьцю...

III


Добра напіцца сьцюдзёнае жывой вады з крыніцы жыць- ця, якую ты шукаеш!

Сумна мне ці радасна, а я кажу.



  • Няма нічога лепшага, як любіць жыцьцё!

I вось у адзін дзень, пад вечар, атрымаў я тэлеграму з дому, з свае вёскі. Тэлеграма на многа спазьнілася. Пашла не па таму адрасу, мусіць, доўга блудзіла па гораду. А было ў ёй напісана проста: „прыяжджай, памірае маці“.

Апошні раз улетку ехаў я з дому (дужа помніцца мне).



  • Зусім сьпелае жыта, мясцамі прыбітае, з буйным на- ліўным коласам шапаціць і хістаецца... Дасьпявае гарох. Яры- на зялёная. На пажаўцелай траве пры дарозе павуціна...

Дні гарачыя і потныя. Нешта вельмі скора стараліся за- жынаць.

  • Хадзем,—казалі жанчыны—жаць, а то збожжа будзе высыпацца. Не пасьпеем...

I ў апошні раз, пры разьвітаньні паглядзела на мяне маці мокрымі вачмі, павярнулася і абцёрла рукавом сьлёзы.

  • Маці мая! Якая тайна ў тваіх вачох? Якая сіла бязь- мерна-вялікая кіруе табою, калі ты абарачваешся, каб ня ба- чылі тваіх сьлёз, і няпрыкметна сьціраеш рукавом?

Сьнежань. Зіма лютая. Пад'яжджаю к сваёй вёсцы. Мя- целіца ўсю адзёжу пабяліла, адмарозіла вушы.

А я многа любові з сабою вёз. Ніякія марозы ніколі не замарозяць яе, бо агнём сэрца гарэла. I даведаўся я дарогаю,


6 ВАСІЛЬ КАВАЛЬ



што пахавалі маці на старым могільніку. I пацяклі ў мяне з ва- чэй сьлёзы—няпрыкметныя, балючыя сьлёзы (рад затаіць ды не затоіш).

— ... О, вялікая,

пакутная,

беларуская маці-сялянка!

Вечна хадзіла ў лапцях, з вечным клопатам аб другіх, блізкіх табе.

Чым я цябе ўшаную?

Ты—вялікая і ў сваёй любові да жыцьця неапетая на пра- цягу дзён чалавецтва! Тьі даеш пачатак новаму жыцьцю, што доўга будзе жыць—і ў гэтым


  • ты бясьсьмертная!

IV

На дварэ пад ногі мне кінуўся сабака—спазнаў мяне і ра- дасна завіляў хвастом.

Дзьверы ў хаце скрыпучыя, клямка і сьлесакі набраліся марозам. Сустрэў мяне бацька і неяк падзяцінаму ўсхліпнуў, заморгаўшы павекамі. Старэнькая бабуля мая, наліваючы ў гар- шчок вады, аблілася, абцёрла аб полы запэцканага тулупа рукі, тонкім голасам загаласіла:


  • Дзіцятка-ж ты мой, хоць-бы ж ты паглядзеў на яе— нябожчыцу.

Дзед з печы зьлез. Раскудлацілася ў яго барада, валасы на галаве ўзлахмаціліся. Сеў на запечку. Пастукаў ён жоўтымі пальцамі па худому калену, пачасаў галаву і прашамкаў сумна:

  • Позна ты прыехаў. Ай ня пускалі чаму?

Малая сястра мая, прыгнуўшы галаву к каленям, няўмела вышываючы чырвонай забалацьцю нейкія кветкі, прамовіла:

  • Перад сьмерцю казала маці, што дужа хоча на цябе паглядзець, як ведала ўсё роўна, што памрэ...

Няўпрыметку падкраўся вечар. Закопчаная лямпа асьвя- ціла няпрытульныя вуглы хаты...

Па адным чалавеку сталі зьбірацца ў хату людзі-суседзі. Максім—добры чалавек—стаў распытваць у мяне пра горад. Прынёс бацька з клеці бутэльку гарэлкі; стаў прасіць мужчын за стол, а выпіўшьі па аднэй чарцы, неяк весялей разгавары-




К Р Ы Н І Ц А

7

ліся пра ўраджайнасьць хлеба. Зьлез дзед з запечку, сеў з краю стала. (Цяпер ёя ня п‘е, а ўперад у карчме здорава піў).

  • Ну, за тваё здароўе, каб многа жыў! А мне ўжо, братцы. дык-бы й пара, але сьмерць ня прыходзіць...

Мужчыны гаварылі ціха, супакойна, а дзед, выпіўшы дзьве чаркі, загаварыў раптам буйна.

Успомніў пра былое.



  • Ого-го—які я быў уперад—юх, спрытны быў на работу! Калі, бывала, работаю, дык я быў дужа сярдзітым—гары, а работай!

Яго мала слухаюць. Ен махае над сталом рукамі:

  • Слухайце, братцы, я вам проста скажу: нагараваўся я, ой,—як нагараваўся! Толькі быў тады ў мяне камок сілы—быў... Што-ж вы думаеце—вазьму я, бывала, дваіх таварышоў ды сьмехам і пакладу...

Ен схапіўся рукамі за галаву, ні к чаму пусьціў сьлязуі белая капля пацякла з маршчыністага твару на жоўтую руку.

  • Усякага хлеба папрабаваў—і пад плотам валяўся, і пастухом быў, і вартавым—і чым я толькі ня быў? Яй-бо, ня ве- рыце можа, хлопцы? А пра мяне кажуць: Клім такі, Клім сякі... Ой, братцы, братцы! Пражыў я свой век ды ня так, як чалавек...

  • Старасьць! А жыць яму, як і мне, хочыцца,—так я ду- маю, а Максім, быццам ведаючы, дадае:

  • Так—старасьць—ня радасьць, а горб—не карысьць!

... Потым—пераехалі к Максіму (было, здаецца, перад нядзеляю). Маладзіцы за другім сталом ігрышча спраўлялі. Згаварыліся песьню засьпяваць. Цётка мая ка мне пахінулася:

  • Ты ня сумуй, а лепш песьню паслухай!

Махаючы галавамі ў тахт песьні, засьпявалі маладзіцы:

А ўсе людзі жыта сеюць.

А я, молада, гора...

А ўсе людзі бога просяць.

Каб жыта ўрадзіла.

А я—молада—прашу бога,

Каб гора не схадзіла...

Высокі Максім, здаравенны—скінуў з сябе сьвітку, пашоў скакаць—да паліцы галавою даставаў, лапці чуць падлогу не прабівалі—эх!




8

ВАСІЛЬ КАВАЛЬ

Э-э-э... Як узыйшло тое го-ора частымі ку-уста-амі-і—

Ро-ознымі-і цьвя-та-а-мі...

Голас у Максіма таксама здаравенны:

•— Ды што вы—бабы—ліха на вас!—пра гора... Вы вясё- лую давайце...



  • Ну, Максімка, слухай вясёлую:

— Э-эх. як распашу я пашэньку Ды-ы за-асею канапельку-у...

  • Вось гэта дзела!

Плёскаючы ў ладкі, вышла маладзіца ды, сьпяваючы, дробненька пашла хадзіць...

Сеў Максім побач са мною, цяжкую руку на плячо паклаў...



  • Ды што ты, Васіль, сядзіш так. Ты на нас не зважай..* Жывём вось так, а пасьля—захочацца павесяліцца, дык мы раз ці два ў гаду і весялімся!.. Ты-ж свой—разумееш нас...

Люблю Максіма. I нічога на гэта не скажу, бо ў самога ў мяне мяцеліца на душы. Добрыя мае, блізкія! Радасьць ваша—мая радасьць! Гора ваша—маё гора!

У хуртавай замяці, па глыбокаму сьнягу, ідзём уначы дахаты.

Бацька мой кажа:


  • Скажы ты мне, як жыць? Як жыць буду цяпер?

  • Будзем жыць!—кажу я ў адказ. I верую, моцна...

Са смагаю на вуснах, можа доўга будзем шукаць крыніцы з сярэбранай вадою. Усе мы, змораныя, прыляжам да зямлі і хціва нап'ёмся, адшукаўшы яе.

I будзем жыць, бо:



  • Няма нічога лепшага, як жыць і любіць!

Менск—люты.


Сяргей Фамін

Лгні зараніц

1

Майго бацькі ўпартасьць і мяцежнасьць Ад маленства на мне, як граніт.



А ад маці—пяшчотнасьць і ўсьмешка На губах у ружовым агні.

Мо‘ таму я здаюся дзіўным I у песьнях—і зоры, і змрок,

І бывае такім пераліўным Маіх слоў маладых серабро,

2

О, мая бацькаўшчына,


  • Казкі ціхія ніў і аўсоў,

Перашэпты садоў і калін,

ЗразумеЛыя сэрцу бяз слоў...

3

Махае мне вярба надломанай рукою,



  • Люблю!..

... У балотах шэпча асака.

О, бацькаўшчына!

Заўжды я з табою 3 табою вышаў зоры спатыкаць!

4

3 усьмешкай расквітнеўшых вішань Я твой, як быў, мяцежны і пяшчотны! Мой родны край!




Уздымайся вышай, вышай!

Поэтаў,


Мастакоў

— Зямля прыносіць сотні!

5

Акорды дум тваіх—ўгудках электростанцый, У гудках заводаў—песьні зіхацяць!



О, любы Край! Ні на якім паўстанку Не застановіцца цягнік жыцьця!

6

Упэўнен я, што не задзьмуць сувеі Шляхі пракладзеныя тысячамі воль.

... I тысячы Краін Агнём запалымнеюць Агнём Комуны,

І бязьмежным полем!

7

I вось таму, усьмешкай маёй маці I узбураным,—што узяў ад бацькі,—гневам Хачу сказаць прыгнечаным сабрацьцям:



Мы—Уладары,

Мы новай эры веянь!

I што ніякім судам і расстрэлам.—

Цягнік жыцьця, ніколі ня спыніць!..

8

О, родны край! Чарэмх і вішань белых I сьвет усьмешак ціхіх зараніц!



9

Вачамі радасьці, усьмешлівых фіалак Пад першы Май,

Пад дым квітнеўшых дрэў—

Мяне жыцьцё агнём пацалавала.

Каб у жыцьці я заўжды мог гарэць! О, ясных днёў Квітнеючая зелень,

Таемнасьць чар,

І пацалункаў дрож...

В Е Р Ш Ы



11

Агнём вясны Па маладому целу Пераліваецца жывое серабро.

10


На пералесіцах, пралескамі асьнежаны У красавіку квітнеюць касагоры.

Мяне завуць пяшчотным і мяцежным,



А
іншы час—засмучаным і гордым!

А я скажу, што ціхіх зор і Маяў—

Ў мяне куды як многа ў галаве.

Бываей смуць навяжа дарагая,

Як і ўсе—я толькі—чалавек!

11


Вачамі радасьці, усьмешлівых фіалак,

Пад першы Май, пад дым квітнеўшых дрэў— Мяне жыцьцё агнём пацалавала Каб у жыцьці я заўжды мог гарэць!

1928 г. Менск


Юрка Лявонны

Зажурыўся ў цьвецень...

Зажурыўся ў цьвецень белы сад, Зашумеў тугою ў раздарожжы... Была ў келіху празрыстая раса,

А цяпер і келіх той парожні...

Друг і вораг, дальні і тутэйшы, Ўсе на хвалях часу праплывуць,

Каб на рэйках сонечных узьмежжаў У лютай бойцы скласьці галаву...

Лёс імжысты іней парассыпаў, Але іней—не патушыць жар.

Бо заўсёды вялізарны выбух Патрабуе ўздыму і ахвяр.

I калі ў рубінавыя зоры Апранецца твар усёй зямлі— Навальніца ў золкавых прасторах Назаўсёды крыўду спапяліць.

Ня журыся ў цьвецень, белы сад, Ня шумі тугою ў раздарожжы... Няхай шаты схіленых прысад Аб жыцьці і шчасьці наварожаць!..

З-ІІ 28 г.






Р. Мурашка

У іхным доме *)



(Аповесьць)

  1. Продаж употаку

Прайшлі дзевяць дзён з часў сустрэчы Вольгі Аляксееў- ны з Вокалавым-Кулаком. На дзесяты—неспакойнае чаканьне яе было ўзрадавана прыездам пакупца.

Каб як мага ніякіх падазрэньняў не пакінуць аб сваіх разьездах, яна сказала служанцы, што па запрашэньню ба- цюшкі едзе ў госьці і можа ня зьвернецца сёньня. Даўшы цэлы шэраг загадаў, Вольга Аляксееўна села ўпоруч з Вока- лавым-Кулаком і гарачы конь паймчаў іх да гораду.

Большую палову дарогі абое маўчалі. Мусіць, кожны бок абдумваў лішні і апошні раз усе дэталі справы.

У горадзе на глухім завулку Вокалаў-Кулак заехаў у двор старога цаглянага дому. Вольга Аляксееўна пасьпела пра- чытаць над варатмі дошчачку, на якой зьліняўшымі літарамі было напісана прозьвішча ўласьніка дому.

На сходках іх сустрэў сам гаспадар—прыватны практык па юрыдычных справах—Кабылянскі. Пазнаёміўшыся з Воль- гай Аляксееўнай, ён правёў іх у свой рабочы габінэт, як наз- ваў ён пакой з адным вакном, шахваю, крывабокім сталом і ча- тырма крэсламі, бачыўшымі лепшьш часы свайго гаспадара.

Калі Вольга Аляксееўна паспрабавала загаварыць пра справу, дык Кабылянскі перапыніў яе пачціва і папярэдліва сказаў, што яму ўжо вядома—аб гэтым гутарка йшла ў яго з Вокалавым-Кулаком. Гутарачы, ён дастаў з скрыпучае шахвы



*) Гл. № № 2 і 3.


14

Р. МУРАШКА

пару лістоў паперы, з маркаю фабрыкі князя Паскевіча і пры- сеў к сталу. Разьбітае крэсла зарыпала жаласьліва і тонка ад цяжару.

У габінэце пахла канцылярыяй, пажоўклай паперай і ста- рымі шпалерамі. Каб асьвяжыць паветра, Вольга Аляксееўна папрасіла дазволу прачыніць вакно. „Юрыдычны практык“ па- пярэдзіў яе і адчыніў паслужліва сам.

— Прыступім адразу к пісаньню акту,—сказаў асьцярожна чамусьці маўклівы Вокалаў-Кулак.

Пяро вопытнага пісакі, прасядзеўшага не адны штаны за гэтым, зарыпела па лісту паперы. Вокалаў-Кулак з бліскучымі вачыма абапёрся на стол. А Вольга Аляксееўна пад аднастай- ныя гукі характэрнага драпаньня пяра і пад гукі нуднага го- ласу „юрыдычнага практыка“ аддалася сваім марам.



У той час, як адбывалася камэрцыйная, ня зусім чыстая ўмова ў горадзе, у вёсцы ў той час, у доме, які перайходзіў к новаму ўладару, служанка Вольга мяла падлогу.

Пакой Жоржа з тае раніцы, калі ён зьнік, ня прыбіраўся больш, ды і ня было чаго прыбіраць у ім, але Вольга, пад- начальваючыся нейкаму няяснаму пачуцьцю, зайшла. Усё бы- ло ў тым-жа парадку, як і да сьмерці Жоржа, нічога не зьмя- нілася; усе рэчы пабывалешняму стаялі на сваіх мясцох. Жур- ботным поглядам правяла Вольга па пакою. Яе дапамогі тут не патрабавалася быццам. Але нешта з-пад падушкі відаць, нібы ражок нейкага картону. Вольга падняла падушку і ўспа- мянула, што яна аднойчы вешала ўжо сарваную са сьцяны гэ- тую карціну. Рэпрадукцыі, якія былі паразьвешваны на сьце- нах, фатаграфічныя здымкі і проста звычайныя відавыя паш- тоўкі Вольга называла карцінамі. Пад падушкай ляжала веда- мая ўжо „Голая Вэнэра".

— Якое толькі гадасьці ня бывае ў гэтых панствуючых людзей,—падумала Вольга.—Голую жанчыну—сорам!—веша- юць на сьцяну. Каб на мой розум, дык я печ падпаліла-б ёю.

Думаць можна адно, а рабіць трэба другое, і Вольга зноў прымацавала „карціну" над ложкам. Паправіўшы пасьцелю і перастанавіўшы крэсла з мейсца на мейсца, яна адыйшла павольна к дзьвярам. І зноў тое журботнае, што і ў першы






раз, паказалася ў яе поглядзе. Вочы сьлізганулі марудна з кутка ў куток, быццам цяжка было ёй пакінуць гэты пакой. Уз- дыхнуўшы, яна зачыніла, нарэшце, дзьверы і перайшла да па- кояў Вольгі Аляксееўны.

У спальні быў поўны непарадак. На крэсла каля ложка кінута скамечанае будзённае адзеньне. Пад крэслам запыле- ныя лодачкі і прашмуленыя на пятках шэрыя панчохі. Ложак няпрыбраны, з параскідванымі падушкамі і пасьцельнай бялізнай.

Прывыклай рукою Вольга прыбрала- Узяўшыся за мятлу, прыкмеціла [яшчэ пад ложкам скамечаную брудную сарочку. Вольга ўзяла яе і занесла на кухню, зьбіраючыся пасьля па- мыць. У цёмнай прыходжай не пачула як з жматка выпаў ліст, які Вольга Аляксееўна атрымала з месяц таму назад адНатачкі.

Пакой за пакоем прыбрала і замяла Вольга ўвесь дом. Засталося выбіць пыл з палавікоў. Яна захапіла іх і пайшла. цераз кухню на двор.

Як адбывалася ўсё гэта, Сяргей, змучаны адсутнасьцю Вольгі Аляксееўны і жадаючы сустрэчы з ёю, выправіўся ў фальварак. Кароткую адлегласьць ён прайшоў так хутка, што ня прыкмеціў як загнуў за рог дому. Як і мінулага разу, дума- ючы застаць дома сваю чараўніцу і ўладарку думак, Сяргей зайшоў з вэранды.

Праз адчыненыя дзьверы ў прыходжай пасьвятлела. На падлозе зусім блізка к кухні Сяргей убачыў ліст. 3 мэтаю аддаць ён падняў і трымаючы ў руцэ прайшоў пярэднюю, а з пярэдняй у гасьцінную.

Ніхто ня сустрэў яго; ня было чутна голасу Вольгі Аляк- сееўны.

„Можа зноў хворая і ляжыць“,—падумаў ён.

Сьмела, як-бы маючы асаблівае права і прывілеі зайхо- дзіць туды, куды звычайныя знаёмыя ня маюць уваходу, прай- шоў у спальню.

Нікога ня было. Ложак чыста і апратна прыбраны, уся- роўна як яго ўладарка ня клалася адпачываць цэлы месяц. Ніякае рэчы, пакінутае дзе-небудзь як-бы на адну хвілінку, якая паказвала-б што па яе зараз зьвернуцца.Так пачужому без ядынае жывое душы сустрэў стары дом Сяргея.



16



Р. МУРАШКА

Тут апамятаваўся ён што трымае ў руках ліст. Зьбіраю- чыся пакінуць, Сяргей падыйшоў к крэслу і паклаў. Ліст лёг угару надпісаным адрасам.

У ваччу Сяргея запярэсьціла раптам ад убачанага. Нічога апроч гэтага ня бачыў ён у тую часіну. Ня чуў нават, што на кухні загрукала пасудзінаю служанка Вольга. Вось яна кінула работу і яе крокі, — цяжкія і павольныя, пачуліся ўжо ў га- сьціннай.

А Сяргей глядзеў на адрас канвэрта і вочы засьцілаліся туманам. 1 праз туман быццам агнёвымі літарамі, якія з кож- най сэкундай павялічваліся да аграмністых памераў, напісана было імя Вольгі Аляксееўны.

А можа ён памыліўся? Можа гэта толькі здалося так, бо на памяці і вуснах увесь час было яе імя.

У сталовай, праз адны толькі дзьверы, загрукалі боты Вольгі. Гэта, мабыць, раздурбала Сяргея. Ясным поглядам зір- нуў ён на канвэрт. Памылкі не магло быць. Разборнымі, чы- тэльнымі літарамі, як і хвіліну таму назад, на канвэрце стаяла: Вользе Аляксееўне.

Крокі спыніліся каля дзьвярэй. Вось зараз нейчая рука пацягне і адчыніць дзьверы. Крокі не яе. Служанка... убачыць... Сяргей схапіў ліст і схаваў у кішэню як раз у той мо- мант калі Вольга адчыняла дзьверы. Ен павярнуўся і выйшаў насустрэч.



  • Я заходзіў к Вользе Аляксееўне... Скажыце, хутка яна прыдзе?

—• Хутка... Хутка... Пачакай, дык можа і заўтра ня ўбачыш.

  • Хіба яе няма дома?

  • Няма, паехала ў госьці. А што—занудзіўся?—з нявы- разным пачуцьцём радасьці ці жаласьлівасьці ці разам і таго і другога запытала Вольга.

Сяргей ня чуў ужо. 3 нізка пахіленаю на грудзі галавою ён выйшаў з дому.

  1. Ашуканка. Выезд з старога дому

Вольга Аляксееўна прыехала на другі дзень здаволеная і вясёлая. Гукнуўшы на-хаду Вользе, кабзгатавала што зьесьці, сама прайшла ў спальню з невялічкім ручным сакваяжыкам.

І X Н Ы М Д О М Е

17

Хацелася аддацца спакою адпачынку, хацелася кінуцца
на ложак і соладка заплюшчыць вочы і нічога-нічога ня ду-
маць. Але нешта большае за хвілёвую чалавечую слабасьць
боязна зьявілася ў вялікіх чорных асьцярожных вачох. Азіраю-
чыся і прыслухоўваючыся, як хітрая старая кошка, адчыніла яна
жоўты скураны дарожны чамайдан і кінула ў яго прынесены
сакваяжык. 3 гэтым быццам зазьвінела што ў сакваяжыку ці
ёй здзлося так, зморанай ад язды па дрэннай палявой дарозе.

„Не, я станоўча не магу трымаць сябе ў руках“, паду-


мала яна і сьціснула моцна грудзі, з якіх быццам выскачыць
хацела сэрца. Гучная цішыня стаяла ў спальні і ў суседніх
пакоях. А ёй здавалася, што нехта нябачны прысутнічаў пры
ўкладваньні ў чамайдан сакваяжыка і цяпер падкрадваецца каб
схапіць яго і зьнікнуць. Дрыжэньне прабегла па целе. Яна
моцна хляпнула векам чамайдана, пасьпешна замкнула халад-
наватымі непаслухмянымі пальцамі і нязграбна схавала клю-
чык ад замка ў кішэньку блузь:.

Але нявымоўны жах апаноўваў і не даваў спакою. Быц-


цам нябачныя рукі працягнуліся к ёй з усіх бакоў.

„Адсюль ключ можа лёгка згубіцца", падумала. Падна-


чальваючыся боязнаму быдлёваму страху яна дастала ключык
з кішэнькі. На тоненькім ланцужку на шыі вісеў залаты жа-
ноцкі гадзіньнік. Зьняць яго і прасадзіць ланцужок у колечка
ключа было хвілёвай справай.

Але адзінота не пакідала гнясьці боязным спалохам. Ёй


усё здаваліся нябачныя рукі, якія працягваюцца павольна па-
зладзейску к ёй ззаду і ціха-ціха здымаюць тоненькі ланцу-
жок з гадзіньнікам і ключом з шыі.

Спалохана прыціснула яна к грудзям гадзіньнік, выска-


чыла з спальні і дзіка не сваім голасам крыкнула:

  • Вольга! Ці хутка ты там з гэтым заклятым полуднем?

У тую-ж хвіліну зьявілася з падносам служанка. Вольга

Аляксееўна ня вытрывала.



  • Вечна яна возіцца, як на заўтра трэба.

  • Дык ня можна-ж хутчэй, Вольга Аляксееўна.

  • Можна! Прывыкла, што ніколі не падганяю.

  • Няпраўда, Вольга Аляксееўна.

  • Маўчы!.. Сёньня капаюць бульбу?—цішэй ужо і спа-

кайней запыталася яна.

2. „Маладняк“ Л“ 4.



-

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


База данных защищена авторским правом ©urok.shkola.of.by 2016
звярнуцца да адміністрацыі

    Галоўная старонка